I SA/Po 670/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 2004 r. oraz podatku od towarów i usług za następujące miesiące grudzień 2004 r., marzec, kwiecień i czerwiec 2005 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] r. o nr [...]; II. stwierdza, że decyzje wymienione w punkcie pierwszym nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – adwokatowi [...] kwotę [...] zł ( słownie: [...] złotych [...] ) uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości [...] zł (słownie: [...] złotych [...]) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu. X.A wnioskiem z dnia [...] listopada 2012r. zwrócił się do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] o umorzenie zaległości podatkowych z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów ewidencjonowanych za rok 2004 oraz z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące: grudzień 2004 r., marzec 2005 r., kwiecień 2005 r. oraz czerwiec 2005 r. W uzasadnieniu wniosku zobowiązany wskazał na trudną sytuację życiową, przede wszystkim materialną. Podkreślił, że w wieku 59 lat nie ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, natomiast zły stan zdrowia nie pozwala mu podjąć pracy w swoim zawodzie jako murarz. Od roku 2007 zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] bez prawa do zasiłku. Korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Rodzinie w[...], jak również z pomocy rodziny, natomiast w okresie letnio - jesiennym zbiera złom. Zobowiązany podniósł, że nie posiada żadnego majątku. W oświadczeniu o stanie majątkowym wyjaśnił, że przyczyną powstania zaległości była w 2006r. kradzież sprzętu budowlanego o wartości [...] zł. Do wniosku podatnik dołączył kopie dokumentów świadczących o prowadzonym w 2004r. postępowaniu windykacyjnym wobec spółki cywilnej Zakład Budowlano-Instalacyjny[...]. Jak wynika ze złożonych dokumentów, jak również informacji podanych w oświadczeniu o stanie majątkowym, ww. spółka nie uregulowała należności za wykonane przez podatnika usługi. Podatnik wskazał na posiadane wierzytelności związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] w dniu [...] lutego 2013 r. wydał decyzję nr[...],[...], w której odmówił umorzenia zaległości podatkowych X.A. Z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji nie zgodził się podatnik, który w dniu [...] marca 2013r. złożył odwołanie, wnosząc o rozpatrzenie wniosku i umorzenie zaległości objętych przedmiotowym postępowaniem. Odwołujący ponownie wskazał na okoliczności powstania zaległości podatkowych, na stan zdrowia uniemożliwiający podjęcie pracy w branży budowlanej oraz na wiek, stanowiący barierę w znalezieniu zatrudnienia. Podatnik przedstawił okoliczności poszukiwania pracy również poza granicami kraju, które nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Ponadto odwołujący wyjaśnił, że trudna sytuacja finansowa utrzymuje się od 2007 r., dlatego też nie widzi żadnej możliwości spłaty zadłużenia nawet w przyszłości, jedynie umorzenie całości zaległych zobowiązań pozwoli mu na dalszą egzystencję. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] decyzją z dnia [...] maja 2013r. nr[...],[...]utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że po analizie dokumentów dotyczących przedmiotowej sprawy nie dopatrzył się przesłanek, uzasadniających przychylenie się do prośby zobowiązanego. Zdaniem organu odwoławczego umorzenie zaległości podatkowych znajduje uzasadnienie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. Przesłanki uzasadniające udzielenie ulgi powinny mieć charakter wyjątkowy, a przedmiotowa sprawa w ocenie organu odwoławczego nie nosi takich znamion. Organ odwoławczy podkreślił, że strona prowadząc działalność gospodarczą w zakresie usług ogólnobudowlanych nie regulowała należności podatkowych doprowadzając do powstania zaległości za lata 2004 i 2005r. Część zaległości podatkowych uległa przedawnieniu, dlatego też pozostała kwota zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym za 2004 roku wynosi [...] zł, natomiast w podatku od towarów i usług za miesiące: grudzień 2004 r., marzec 2005 r., kwiecień 2005 oraz czerwiec 2005 wynosi łącznie [...] zł, od których to zostały naliczone odsetki za zwłokę. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że podejmując decyzję, oprócz przyczyn powstania zaległości, uwzględnił również sytuację finansowo-majątkową zobowiązanego. Podatnik jest współwłaścicielem w udziale 1/6 części nieruchomości położonej w [...] o powierzchni 700 m², na której znajduje się stuletni dom. Nieruchomość ta została zabezpieczona przez Komornika Sądowego. X.A zamieszkuje wraz z bratem w tym domu jednorodzinnym o powierzchni całkowitej 100 m², zajmując wspólnie jeden pokój, kuchnię i łazienkę. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że jedynym źródłem utrzymania strony jest pomoc udzielana przez Ośrodek Pomocy Społecznej w[...] w wysokości [...]zł, dodatkowo osiąga niewielki dochód w okresie jesiennym w kwocie [...]zł. Struktura miesięcznych wydatków kształtuje się na poziomie około [...]zł. Ponadto organ wskazał, że zobowiązany w oświadczeniu podał, że posiada wierzytelności w łącznej wysokości [...] zł, których wierzytelności egzekwowaniem zajmuje się komornik z[...], a także Biuro Prawno Finansowe i Windykacji Należności[...]. Jednak, jak twierdzi podatnik, czynności te prowadzone są bezskutecznie, a koszty z tego tytułu wzrastają. Organ jednak zauważył, że strona jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, potwierdzając tym samym gotowość do podjęcia pracy. Nadto organ uznał, że podatnik nie posiada przeciwwskazań do wykonywania lżejszych prac, dlatego też nie można założyć, iż nie podejmie on pracy zarobkowej i nie będzie uzyskiwał żadnych dochodów, które umożliwiłyby regulowanie zaległości poprzez dokonywanie chociaż niewielkich wpłat. Organ odwoławczy stwierdził, że obecna sytuacja finansowa strony jest trudna, jednak przedmiotowa zaległość podatkowa powstała w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej, która była samodzielną decyzją podatnika. Działalność gospodarcza wiąże się zawsze z ryzykiem gospodarczym. Podatek od towarów i usług jest podatkiem pośrednim mającym charakter cenotwórczy wkalkulowany w cenę usług oferowanych przez firmę podatnika. Oznacza to, że podatek ten faktycznie płacony był przez kontrahenta podatnika, zaś podatnik zobowiązany był jedynie do pobrania i odprowadzenia należnej kwoty na rachunek właściwego urzędu skarbowego. Organ odwoławczy wskazał również, że nie można przenosić na Skarb Państwa skutków powstania zaległości z uwagi na fakt nie wywiązywania się kontrahentów z umów cywilno-prawnych. Organ drugiej instancji zwrócił uwagę, iż sprawa umorzenia zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc marzec 2005 r. była już rozpatrywana przez organy podatkowe, zakończona decyzją odmowną, a Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił złożoną przez stronę skargę. Podkreślił, że podatnik ponownie składając wniosek o umorzenie zaległości, upatruje jedynie całkowitego zwolnienia z obowiązku regulowania podatków z tytułu uzyskanego dochodu, nie dokonując w międzyczasie żadnych czynności mających na celu choćby umniejszenie posiadanych zaległości podatkowych. W ocenie organu umorzenie zaległości w opisanej sprawie pozostawałoby w sprzeczności z interesem publicznym, który wymaga, by wszyscy obywatele ponosili ciężary na rzecz Skarbu Państwa w postaci podatków. W skardze skierowanej kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu podatnik ponownie wniósł o rozpatrzenie możliwości umorzenia zaległości podatkowych objętych prowadzonym postępowaniem. W treści przedmiotowej skargi wskazał, że sytuacja finansowa, w jakiej się znajduje, nie uległa poprawie, a wręcz pogorszyła się w sposób uniemożliwiający zapłatę zaległości podatkowych. Wskazał, że obecnie ma zadłużenie również wobec Zakładu Gospodarki Komunalnej. Ponownie powołuje się na trudną sytuację bytową i warunki mieszkaniowe, w jakich wspólnie zamieszkuje z częściowo ubezwłasnowolnionym bratem. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2013 pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: - art. 67a §1 pkt.3 ustawy z dnia 29.08.1997r.- Ordynacja podatkowa (Dz.U.2012 poz. 749 ze zm. dalej O.p.) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie iż naruszenie interesu publicznego stanowi przeszkodę w umorzeniu zaległości podatkowych, naruszenie interesu innych podatników stanowi przeszkodę w umorzeniu zaległości podatkowych a także poprzez uznanie, że sposób powstania zaległości podatkowych uniemożliwia uznanie, że w sprawie występuje ważny interes podatnika i stanowi przeszkodę w umorzeniu zaległości podatkowych. - art. 187 oraz art. 191 O.p. poprzez nieustalenie w sposób dokładny i wyczerpujący stanu faktycznego sprawy oraz nieuwzględnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności poprzez dowolne przyjęcie, że obecna sytuacja finansowa skarżącego nie daje podstaw do zwolnienia podatnika z regulowania należnych podatków. Odnosząc się do powyższego, w piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2013r., Dyrektor Izby Skarbowej w [...] podkreślił, że szczegółowo przeanalizował przyczyny powstania zaległości, obecną sytuację finansową jak i rodzinną, jak również ustosunkował się do wszystkich zawartych przez stronę argumentów. Dodatkowo zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie organy podatkowe obu instancji dokonały analizy dokumentów pod kątem wystąpienia przesłanek "ważnego interesu podatnika", co znalazło odzwierciedlenie we wnioskach końcowych zawartych w decyzji. W ocenie organu odwoławczego za bezzasadny należy również uznać zarzutu naruszenia art. 187 oraz art. 191 O.p., ponieważ zarówno organ podatkowy I instancji jak i II instancji przeanalizował wniosek skarżącego przez pryzmat całego zgromadzonego materiału dowodowego w sposób rzetelny i wnikliwy. Ponadto zgodnie z przypisanymi regułami zawartymi w ww. przepisach zapewniono stronie możliwość czynnego udziału w postępowaniu oraz możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie. Podsumowując Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że w przypadku X.A, nie wystąpiły żadne okoliczności nieprzewidywalne, niezależne od podatnika. Wprost przeciwnie, można uznać, że sytuacja w jakiej się znajduje, w dużej mierze były konsekwencją działań strony. W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej, wskazał, że termin przedawnienia przedmiotowych zaległości podatkowych z uwagi na brak przesłanek mogących mieć wpływ na jego przerwanie bądź zawieszenie, upłynął zgodnie z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.) dalej O.p. z końcem roku 2010. Z uwagi jednak na fakt, że przed upływem terminu przedawnienia tj. w dniu [...] września 2010r. przedmiotowe zaległości zostały objęte wpisem hipoteki przymusowej na nieruchomości (nr [...] ) od dnia [...]stycznia 2011r. są wymagalne tylko z przedmiotu ustanowionego zabezpieczenia. Ustosunkowując się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października sygn. akt SK 40/12, w którym Trybunał zakwestionował konstytucyjność przepisu art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że wyrok ten nie skutkuje utratą mocy obowiązującej przepisu art. 70 § 8 O.p. Podnosi, że Trybunał Konstytucyjny wskazał na konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji wskazanego wyroku pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 O.p. Pełnomocnik strony skarżącej w pismem procesowym z dnia [...]kwietnia 2014r., mając na uwadze orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013r. w sprawie sygn. akt SK 40/12, nie zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że zaległości podatkowe skarżącego z uwagi na wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości nie uległy przedawnieniu. W ocenie pełnomocnika należy stwierdzić, że art. 70 § 8 O.p., w brzmieniu obowiązującym, jako pozbawiony domniemania konstytucyjności, nie może stanowić podstawy prawnej do przyjęcia, że w przedmiotowej sprawie nie uległo przedawnieniu zobowiązanie podatkowe zabezpieczone hipoteką przymusową wpisaną w dniu [...] września 2010r. Z uwagi na to, że organ nie powoływał się w przedmiotowej sprawie na inne zdarzenie, które mogłoby skutkować zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia, uznać należy, zdaniem strony skarżącej, że w okresie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych hipoteką biegł termin przedawnienia. W przedmiotowej sprawie doszło zatem do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 70 § 8 O.p. w zw. z art. 208 1 § O.p. z racji bezprzedmiotowości postępowania z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego, co winno skutkować uchyleniem decyzji Dyrektora Izby Skarbowej i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz umorzeniem postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem postępowania jest skarga na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] lutego 2013 r. odmawiającą umorzenia zaległości podatkowych: w podatku dochodowym za rok 2004 i podatku od towarów i usług za miesiące: grudzień 2004 r., marzec, kwiecień i czerwiec 2005 r. Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 O.p. organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe. W ocenie Sądu w sprawie istnieją wątpliwości, czy na dzień złożenia wniosku o zastosowanie ulgi, podatnik posiadał zaległości podatkowe, o umorzenie których wnosił. Z informacji Samodzielnego Referatu Rachunkowości Podatkowej z dnia [...] grudnia 2012 r. znajdującej się na k. 28 wynika, że zobowiązania w podatku VAT za grudzień 2004 r. i marzec, kwiecień i czerwiec 2005 r. oraz w podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 2004 r. nie uległy przedawnieniu, z uwagi na art. 70 § 8 O.p. Przepis art. 70 § 8 O.p. stanowi, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Badając kwestię przedawnienia zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za wskazane miesiące 2004 i 2005 r. oraz w zryczałtowanym podatku dochodowego od przychodów ewidencjonowanych za 2004 r. nie można pominąć wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. w sprawie o sygn. akt SK 40/12 (LEX nr 1385861), w którym Trybunał orzekł m.in., że art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji (punkt 2 sentencji). Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku, Trybunał nie podważył dopuszczalności stosowania hipoteki dla zabezpieczenia należności podatkowych w toku kontroli podatkowej. Trybunał odniósł się krytycznie do dwóch aspektów powołanego przepisu, tj., że w rzeczywistości przepis ten całkowicie wyłącza przedawnienie należności podatkowych zabezpieczonych hipoteką ( zatem przepis mógł odnosić się wyłącznie do właścicieli nieruchomości) oraz że odnosi się wyłącznie do jednej formy zabezpieczenia należności podatkowych. Trybunał zauważył brak równego traktowania wszystkich podatników, zaznaczając, że sytuacja nie uległaby zmianie gdyby ustawodawca dokonał rozszerzenia zasad przewidzianych w zaskarżonym przepisie (a obecnie zawartych w art. 70 § 8 ordynacji podatkowej) na wszystkie należności, które w toku kontroli podatkowej zostały zabezpieczone w jakikolwiek sposób. Taka operacja nie doprowadziłaby do zrównania sytuacji wszystkich podatników (w dalszym ciągu przedawniałyby się zobowiązania podatkowe osób nieposiadających żadnego majątku). Trybunał Konstytucyjny nawiązał w uzasadnieniu również do stanu prawnego obowiązującego od 1 stycznia 2003 r., i wskazał, że obecnie obowiązująca norma prawna zawarta w art. 70 § 8 O.p. została powtórzona i rozszerzona (o zastaw skarbowy). Trybunał podkreślił, że przepis nie był formalnie przedmiotem orzekania, lecz w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w niniejszym wyroku. Z punktu widzenia Konstytucji nie jest dozwolone uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały zabezpieczone zobowiązania podatkowe ani też dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. W związku z tym, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego wskazana norma narusza zasady równości i ochrony praw majątkowych podatników, naruszenie to ma charakter kwalifikowany i niebudzący wątpliwości, co powoduje konieczność uznania niekonstytucyjności art. 70 § 6 O.p. w badanym brzmieniu. Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 70 § 6 O.p. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. W ocenie Sądu orzeczenie to ma istotne znaczenie również dla przedawnienia zobowiązań powstałych po 1 stycznia 2003 r. Mając na uwadze treść uzasadnienia powołanego istnieją, w ocenie Sądu, podstawy do odmowy zastosowania art. 70 § 8 O.p., pomimo, że nie był on formalnie poddany kontroli konstytucyjnej i nadal obowiązuje. Problem ten był przedmiotem rozważany w orzecznictwie sądów administracyjnych, także w kontekście orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w swych orzeczeniach wskazał, że przy odmowie zastosowania przepisu należy poddać pod rozwagę to, czy wystąpił problem tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne. O oczywistej niekonstytucyjności można mówić również w sytuacji, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta już wyrokiem Trybunału (zob. M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2011, s. 266-268). Naczelny Sąd Administracyjny wyrażając powołany pogląd, odwołał się do wyroku TK z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt SK 36/06 (OTK ZU 50/6/A/2007), w którym wskazano, że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem (tak NSA w wyroku z 18 grudnia 2013 r., I FSK 36/13; podobnie WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 8 marca 2012 r., I SA/Po 522/12; dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym należy przyjąć, że w stosunku do zobowiązań podatkowych skarżącego termin przedawnienia zobowiązań podatkowych biegł na zasadach ogólnych. Tym samym organ przed przystąpieniem do oceny przesłanek uzasadniających przyznanie wnioskowanej ulgi, winien zbadać, czy zobowiązanie podatkowe, o które wnioskuje skarżący, nie uległo przedawnieniu, przy pominięciu kwestii zabezpieczenia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką. Jeśli zobowiązanie podatkowe wygasło wskutek przedawnienia, postępowanie powinno zostać umorzone. Podsumowując, organ, przystępując do rozpatrzenia merytorycznego wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, winien w pierwszej kolejności ustalić, czy zobowiązania te nie wygasły, mając na uwadze uwagi zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku, odnoszące się do konstytucyjności art. 70 § 8 O.p. W tych okolicznościach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. 2012 r. Dz. U. nr 270, ze zm.) – dalej p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów adwokatowi z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej postanowiono na podstawie art. 250 p. p. s. a. oraz par. 6 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( j. t. - Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ).