I SA/Po 680/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Gorzan Sędziowie as. sąd. WSA Karol Pawlicki as. sąd. WSA Maciej Jaśniewicz (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2006 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej J.W. – B. sprawy ze skargi A.K. na postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji samochodu osobowego oddala skargę. /-/ K.Pawlicki /-/ G.Gorzan /-/ M.Jaśniewicz Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie tytułów wykonawczych przesłanych przez Zakład A – Oddział w R. - Inspektorat w L., dot. zaległości z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres od 2000 r. do 2003 r. w łącznej kwocie [...] zł., wszczął postępowanie egzekucyjne wobec A.K. zamieszkałego w L. Zawiadomieniem z dnia [...] 04.2002 r., organ egzekucyjny wystąpił do BZ WBK SA -Oddział w L. o zajęcie rachunku bankowego zobowiązanego, a zawiadomieniem z dnia [...] 09.2004 r. o zajęcie rachunku bankowego zobowiązanego w Kredyt Banku SA Oddział w L. Zajęcia te okazały się bezskuteczne. W dniu [...] 07.2004 roku poborca skarbowy dokonał zajęcia samochodu osobowego marki [...] nr rejestracyjny [...] , rok produkcji [...]. W dniu [...] grudnia 2004 roku, do Naczelnika Urzędu Skarbowego, wpłynął wniosek zobowiązanego A.K. o zwolnienie spod egzekucji zajętego samochodu osobowego marki [...]. Wnioskując o zwolnienie spod egzekucji zajętego pojazdu, A. K. stwierdził , że ruchomość ta podlega zwolnieniu na podstawie art.8 § 1 pkt. 4 ustawy postępowaniu egzekucyjnym w administracji , ponieważ jest ona niezbędna przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Naczelnik Urzędu Skarbowego , po otrzymaniu postanowienia wierzyciela - Zakładu A - Oddział R., którym to wierzyciel nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji zajętego pojazdu , wydał w dniu [...] postanowienie nr [...], odmawiające zwolnienia spod egzekucji zajętej ruchomości. Na postanowienie to A.K. wniósł zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej . W uzasadnieniu zażalenia skarżący uważa, że fakt nie uprawomocnienia się decyzji A - Oddział w R. w sprawie uznania małżonki zobowiązanego za osobą współpracującą nie powinien stanowić przeszkody do wyrażenia przez wierzyciela zgody na zwolnienie spod egzekucji zajętego samochodu osobowego marki [...]. Ponadto skarżący podnosi , że przy rozpatrywaniu wniosku nie uwzględniono takich faktów, iż zajęty samochód osobowy stanowi współwłasność małżeńską oraz że jest on niezbędny przy wykonywaniu działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia [...] w sprawie [...] Dyrektor Izby Skarbowej na podstawie art.138 § 1 pkt.1 w zw. z art.144 kpa utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 13 § 1 powołanej ustawy z dnia 17.06.1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej u.p.e.a.) organ egzekucyjny , na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes , może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Aby zwolnić określone składniki majątkowe zobowiązanego z egzekucji, spełnione muszą zostać dwa warunki. Przede wszystkim niezbędnym warunkiem do zwolnienia spod egzekucji jest uzyskanie przez zobowiązanego zgody wierzyciela na zwolnienie określonego składnika majątkowego. Jednocześnie zobowiązany musi wykazać , że zwolnienie spod egzekucji zajętego składnika majątkowego podyktowane jest jego ważnym interesem. W przypadku tym , warunki te nie zachodzą. Po pierwsze , zobowiązany zgodnie z powołanym przepisem nie uzyskał zgody wierzycieli na zwolnienie o które wnioskuje. Naczelnik Urzędu Skarbowego wykonując zapis art. 13 § 1 u.p.e.a. w dniu [...] grudnia 2004 roku wystąpił do wierzyciela - Zakładu A - Oddział R., o zajęcie stanowiska w sprawie zwolnienia spod egzekucji zajętej ruchomości. Wierzyciel postanowieniem z dnia [...] grudnia 2004 roku nr [...], nie wyraził zgody na zwolnienie zajętego samochodu osobowego marki [...]. Odmawiając zwolnienia spod egzekucji zajętego samochodu osobowego, wierzyciel powołał się na brak prawomocnej decyzji A o uznaniu małżonki zobowiązanego za osobę współpracującą oraz na przepis art.8 § 1 pkt. 4 u.p.e.a., który mówi, że środki transportu niezbędne do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez zobowiązanego, nie podlegają wyłączeniu spod egzekucji. Postanowienie to dla Naczelnika Urzędu Skarbowego było wiążące i jest ostateczne. Również fakt, że zobowiązany jest współwłaścicielem samochodu marki [...], nie stanowiło przeszkody do jego zajęcia. Jak wynikało z przedłożonego dowodu rejestracyjnego zajętego samochodu marki [...], numer rejestracyjny [...], jako właściciel pojazdu wpisana jest K.L. - małżonka zobowiązanego , natomiast jako współwłaściciel – K.A. Ponieważ zobowiązany A.K. jest współwłaścicielem zajętego pojazdu, oznacza to iż ruchomość ta stanowi wspólny majątek jego i małżonki. Zgodnie z przepisem art. 26 ustawy - Ordynacja podatkowa, mającym zastosowanie również do składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wymienione zobowiązania, natomiast w przypadku wspólności majątkowej małżeńskiej, odpowiedzialność ta obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonki. Zaznaczono, że zajęcie przedmiotowego pojazdu, było jedynym możliwym i skutecznym do zastosowania środkiem egzekucyjnym, ponieważ inne zastosowane środki egzekucyjne okazały się nieskuteczne, natomiast zobowiązany nie wskazał innych składników majątku, do których skutecznie można byłoby skierować egzekucję. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył A.K. zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik spraw, w szczególności błędną interpretację art. 8 § 1 pkt 4 w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a., ponieważ pomimo istnienia ważnego interesu skarżącego organ odmówił zwolnienia spod egzekucji samochodu osobowego marki [...] nr rej. [...], który zdaniem skarżącego jest niezbędny do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez skarżącego i stanowi współwłasność małżonki skarżącego, naruszenie ważnego interesu prawnego skarżącego poprzez nieuwzględnienie okoliczności, iż utrata zajętego samochodu doprowadzi do konieczności likwidacji prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej i tym samym pozbawi go podstawowego źródła dochodu umożliwiającego normalną egzystencję. Wskazując na te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżanego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając skarżący podniósł, że zaskarżane postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa oraz narusza interes skarżącego. W szczególności skarżący nie zgodził się, że nie zachodziły przesłanki do zwolnienia od egzekucji przewidziane w art. 13 § 1 u.p.e.a. Podstawową przesłanką cytowanego przepisu jest istnienie ważnego interesu zobowiązanego. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie przedstawił okoliczności świadczące o istnieniu takiego ważnego interesu skarżącego w postaci niezbędności skarżącemu zajętego pojazdu do prowadzenia działalności oraz okoliczności, iż w przypadku ewentualnego zbycia pojazdu w toku egzekucji skarżący nie będzie mógł prowadzić działalności, co pozbawi go podstawowego źródła dochodu. W zaskarżanym postanowieniu organ nie ustosunkował się w żaden sposób do przedstawionego ważnego interesu skarżącego, powołując się jedynie na brzmienie art. 8 § 1 pkt 4 u.p.e.a., zgodnie z którym w opinii organu zajęty pojazd nie podlegał zwolnieniu z mocy prawa. Do dokonania zwolnienia od egzekucji w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a. nie jest wymagane, aby składniki majątkowe podlegały zwolnieniu z mocy prawa, ponieważ jedynym ustawowym wymaganiem do zastosowania takiego zwolnienia jest istnienie ważnego interesu zobowiązanego, który to interes skarżący wykazał. Jednocześnie skarżący nie zgodził się z przedstawioną interpretacją art. 8 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ponieważ zajęty pojazd ze względu na specyfikę prowadzonej przez skarżącego działalności stanowi przedmiot niezbędny do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście podlegający zwolnieniu od egzekucji z mocy cytowanego przepisu. Nawet przy przyjęciu przez Sąd, że taki pojazd nie podlega zwolnieniu spod egzekucji z mocy prawa, to w takiej sytuacji organ egzekucyjny ma uprawnienie przewidziane w art. 13 § 1 u.p.e.a. mocą swojej decyzji. Ponadto skarżący nie zgodził się z okolicznością, iż zajęcie pojazdu było jedynym możliwym i skutecznym do zastosowania środkiem egzekucyjnym, ponieważ w toku egzekucji organ egzekucyjny dokonał jedynie zajęcia rachunku bankowego, a sam skarżący wyrażał w toku egzekucji, co podtrzymuje obecnie, wolę spłaty egzekwowanego roszczenia, bez przeprowadzania postępowania egzekucyjnego. Skarżący zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosując środki egzekucyjne przewidziane w ustawie powinien stosować środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Tymczasem dokonanie zajęcia pojazdu uniemożliwia skarżącemu wykonywanie pracy zarobkowej i jest dla niego niezwykle uciążliwe. Skarżący zwrócił również uwagę, że decyzja o uznaniu małżonki skarżącego jako osoby współpracującej ze skarżącym z dnia [...] 11.2004r., na którą powoływał się wierzyciel w postanowieniu z dnia [...] 12.2004 r. odmawiając zgody na zwolnienie spod egzekucji, została przez wierzyciela uchylona kolejną decyzją z dnia [...] 12.2004 r., wobec czego zdaniem skarżącego brak jest obecnie podstaw do przyjęcia, że postanowienie wierzyciela jest "wiążące i ostateczne" dla organu I instancji. Na rozprawie dnia 24.05.2006 r. udział w postępowaniu zgłosił Prokurator Prokuratury Apelacyjnej i wniósł o oddalenie skargi. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi powtarzającej co do zasady argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Sądy administracyjne dokonują kontrolę legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art.134 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa , w tym także tych nie podnoszonych w skardze , które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie , a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego ( zakaz reformationis in peius ). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienia odpowiadają prawu. Bezzasadność skargi opiera się przede wszystkim na przyjęciu błędnego założenia jakoby ważny interes zobowiązanego mógł sam przez się doprowadzić do zwolnienia spod egzekucji określonych składników jego majątku nawet pomimo braku zgody w tym przedmiocie wierzyciel. Tymczasem przepis art.13 § 1 u.p.e.a. zawiera dwie przesłanki, tj. po pierwsze wystąpienie po stronie zobowiązanego jego ważnego interesu, a po drugie uzyskanie od wierzyciela pozytywnej opinii w tym przedmiocie wyrażonej zgodą w sentencji postanowienia. Rozstrzygające dla tej wypowiedzi znaczenie ma treść sentencji postanowienia wierzyciela, a nie motywy, którymi kierował się on w swoim procesie decyzyjnym nawet jeżeli zostały one przedstawione w uzasadnieniu postanowienia wierzyciela. Poza sporem zaś pozostaje, że wierzyciel nie wyraził zgody stanowiącej warunek niezbędny do zwolnienia przedmiotowego samochodu z zajęcia dokonanego przez organ egzekucyjny. Brak jest także warunków do zwolnienia spod egzekucji pojazdu mechanicznego z uwagi na przepis art.8 § 1 pkt.4) u.p.e.a., albowiem wyłączeniu spod egzekucji podlegają jedynie tylko te przedmioty i narzędzia niezbędne do pracy zarobkowej wykonywanej przez osobiście, które nie stanowią środka transport. Niewątpliwie samochód osobowy [...] wykorzystywany w działalności gospodarczej podatnika uznać należy za środek transportu, o którym stanowi ten przepis. Z gramatycznego brzmienia tego przepisu przy uwzględnieniu jego celu wynika, iż został on wprowadzony dla poszanowania minimum egzystencji dłużnika. Powyższy przepis na tle ogólnej zasady, iż dłużnik odpowiada całym swoim majątkiem ma charakter wyjątkowy i już z tej przyczyny nie powinien być interpretowany w sposób rozszerzający. O tym więc czy w konkretnej sprawie konkretny przedmiot nie będzie podlegał egzekucji administracyjnej na podstawie art. 8 § 1 pkt. 4) u.p.e.a. decydować będzie organ egzekucyjny na podstawie całokształtu okoliczności występujących w danej sprawie. Tylko bowiem w oparciu o wszystkie występujące okoliczności można ocenić czy przedmioty, do których została skierowana egzekucja są istotnie niezbędne do wykonywania pracy zarobkowej przez zobowiązanego oraz na ile pozbawienie dłużnika tych przedmiotów spowoduje, iż nie będzie on w stanie utrzymać siebie i swojej rodziny (port. analogicznie wyrok NSA z dnia 7.03.1997 r. w sprawie I SA/Gd 1180/96, publ. LEX nr 29070 i to jeszcze przed nowelizacją tego przepisu dokonaną z dniem 30.11.2001 r. wykluczającą wyłączenie w stosunku do środka transportu ). Z tego względu, iż istnienie majątku wspólnego, do którego należał sporny samochód, daje wierzycielowi możliwość zaspokojenia roszczeń z majątku wspólnego z mocy art.41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, także w sytuacji, gdy dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków (por.t.1 do art.27c R.Hauser, Z.Leoński w Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz , wyd. C.H.BECK , Warszawa 2005, str.102 ). Z tych przyczyn , nie dopatrując się naruszenia procesowego i materialnego prawa administracyjnego, orzeczono jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a. /-/ K.Pawlicki /-/ G.Gorzan /-/ M.Jaśniewicz uk