I SA/Po 697/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X.A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] maja 2013r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za listopad, grudzień 2008r., marzec, październik, listopad 2010r. oraz lipiec i sierpień 2012r. postanawia: oddalić wniosek Pismem z dnia [...] czerwca 2013r. X.A wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] maja 2013r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za listopad, grudzień 2008r., marzec, październik, listopad 2010r. oraz lipiec i sierpień 2012r. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę X.A. na w.w decyzję. Skarżący złożył na to postanowienie skargę kasacyjną, którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 23 września 2013r. odrzucił. Pismem z dnia [...] września 2013r. skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie. W piśmie tym skarżący wniósł o ustanowienie obrońcy z urzędu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia[...] października 2013r. wezwano skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Skarżący w odpowiedzi złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] października 2013r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po wezwaniu do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia 5 listopada 2013r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącego sprzeciwu do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz.270 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). W złożonym we wniosku oświadczeniu skarżący wskazał na cyt: "brak znacznych dochodów, utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca, właściciel dobrze działającej firmy, niemożność funkcjonowania w systemie sprzed [...] lipca 2010r., t.j. przed wydaniem decyzji Starosty [...] zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, obsługę znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów". Ponadto skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...]zł miesięcznie, żona nie osiąga żadnych przychodów. Wyjaśnił, że w budynkach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ Starosta [...] wydał w dniu [...] lipca 2012r. decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była jego głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały jemu do spłaty zobowiązania w wysokości ok.[...],- zł. Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których prowadził kiedyś działalność gospodarczą. Skarżący podał również, że mimo korzystnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono ww. decyzję, nadal nie może uruchomić ww. obiektu w takiej formie jak przed dniem [...] lipca 2010r. Wobec tego musi obsługiwać zaciągnięte kredyty i leasingi. Na wezwania z dnia [...] października 2013r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że posiada rachunek bankowy w [...] Bank Polska, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Skarżący podał, że jego żona nie posiada żadnych rachunków ani lokat. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy: - samochód [...] wartość rynkowa [...] zł, na którym ustanowiono zastaw bankowy, - samochód [...] wartość rynkowa [...] zł, - samochód [...] wartość rynkowa [...] zł, umowa kredytu, do spłaty pozostało 20 rat, - ciągnik[...], - naczepa cysterna[...] , wartość rynkowa [...] zł. Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi około [...] zł, przy czym gaz, prąd [...] zł, woda, kanalizacja [...] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania [...] zł, telefon [...] zł, ubezpieczenie na życie [...] zł, ubezpieczenie mieszkania [...] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego [...] zł. Skarżący podał, że posiada nieruchomości: - w[...]: grunt o pow. [...]m², budynki o pow. [...]m2, - w [...]: grunt o pow. [...] m², budynki o pow. [...]m², nieruchomość nieużywana, - nieruchomość rolną o pow. [...]ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. [...] nie jest jego własnością, należy do jego matki, skarżący w niej zamieszkuje. Wnioskodawca podał, że oprócz prowadzenia działalności gospodarczej, która opiera się obecnie na wynajmie pomieszczeń, uzyskuje dochód ze stosunku pracy. Podał, że na dzień [...] października 2013r. zatrudnia trzech pracowników, przy czym jeden z pracowników od dłuższego czasu przebywa na zasiłku chorobowym. Skarżący określił wysokość kredytów oraz wysokość obciążeń z tego tytułu: - kredyt obrotowy w [...] Bank S.A., wysokość kapitału do spłaty [...]zł, - pożyczka w [...] S.A., wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] września 2013r. – [...] zł, obciążenie miesięczne wynosi [...]zł, - kredyt [...] wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] września 2013r. – [...] zł, obciążenie miesięczne z tytułu spłaty kapitału wynosi [...]zł, - kredyt w [...] Bank Polska S.A., wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] września 2013r. – [...] zł, obciążenie miesięczne [...]zł, - kredyt obrotowy nieodnawialny w Banku[...], wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] września 2013r.[...] ,zł spłata kredytu - leasing operacyjny w [...] S.A., do spłaty pozostało na dzień [...] września 2012r. 21 rat w wysokości [...]zł miesięcznie. Skarżący załączył kserokopie: - zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] o wszczęciu egzekucji na wniosek [...] Bank Polska S.A. z dnia [...] września 2013r., - zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] maja 2011r. o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek [...]. z siedzibą w[...], - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] marca 2013r. skierowanego do Komornika Sądowego w [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. Skarżący podał, że [...]sp. z o.o. należy do jego syna X.B. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka [...] wynajmuje od skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto. Skarżący załączył ewidencję środków trwałych na rok 2013, kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od kwietnia do września 2013r., odpis z książki przychodów i rozchodów. Załączył również kopie zeznań rocznych podatkowych za 2011 i 2012r. Wnioskodawca do pisma załączył także zaświadczenie z dnia [...] października 2013r., z którego wynika, że jest zatrudniony w [...] sp. z o.o. na stanowisku diagnosty, umowa została zawarta na czas nieokreślony od dnia [...] grudnia 2012r. w pełnym wymiarze czasu, średnie wynagrodzenie netto za ostatnie 3 miesiące wyniosło [...] zł. Pracownik od[...]sierpnia 2013r. przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Skarżący oświadczył również, że prowadzi działalność rolniczą, na 25 ha uprawia pszenżyto, na 20 ha pszenicę. W 2012r. z działalności rolniczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł., koszty poniósł w wysokości [...] zł (zasiew [....] zł, zbiory [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatek rolny i od nieruchomości [...] zł.) Pismem z dnia [...] listopada 2013r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym podniósł, że nie stać go na opłacenie pełnomocnika ani skargi kasacyjnej. Jego sytuacja finansowa jest trudna, a brak możliwości opłacenia kosztów sądowych pozbawia go prawa do dochodzenia swoich praw przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na mocy art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.), przyznane prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów. Pomoc tę należy kierować wyłącznie do osób, które z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację materialną, obiektywnie nie są w stanie bez pomocy państwa wygospodarować środków na pokrycie tych kosztów. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Należy podnieść, że co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód bardzo niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). Z dokumentów, którymi Sąd dysponował wynika, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa wnioskodawcy nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż skarżący nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący uzyskuje stały dochód ze stosunku pracy z najmu oraz z działalności rolniczej. Jest właścicielem licznych nieruchomości. Sąd nie kwestionuje, że wnioskodawca posiada liczne długi, w tym zaległości publicznoprawne. Jednak przedstawione przez skarżącego okoliczności nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowieniem NSA z dnia 3 czerwca 2013 r., II FZ 281/13, Lex nr 1320634). Strona powinna ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem i posiada znaczny majątek w postaci ruchomości i nieruchomości. Skarżący otrzymuje wynagrodzenie za pracę, osiąga dochody z dzierżawy, jak również posiada gospodarstwo rolne. W ocenie Sądu skarżący zarówno w złożonym wniosku, jak i w sprzeciwie nie wykazał, że nie ma obiektywnych możliwości poniesienia kosztów sądowym w żądanym zakresie bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego swojego utrzymania i rodziny. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji