I SA/Po 709/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego za 2001r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: oddalić wniosek. /-/V.Mielcarek Wpis od skargi wynosi [...]. T. D. złożył sporządzony w dniu 24 sierpnia 2009r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego z uwagi na fakt, iż nie posiada pieniędzy na wynagrodzenie do dalszego prowadzenia tej sprawy przed Sądem. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córkami – F. (2 latka) i A. (8 lat). Posiada działkę gruntu o powierzchni [...], nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów, z tytułu umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] brutto. Pismem z dnia 26 sierpnia 2009r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2007 i 2008r. złożonych przez skarżącego i jego żonę, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 4. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dodatkowe dochody (np. z pracy dorywczej, sezonowej, zasiłków, dopłat do nieruchomości rolnej z Unii Europejskiej itp.), 5. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 6. podanie w jakiej wysokości skarżący i jego rodzina ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, woda, energia elektryczna, gaz, opał, wyżywienie, telefon stacjonarny, telefony komórkowe, koszty leczenia i zakupu lekarstw, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, w jakim celu, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 7. podanie czy żona skarżącego jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek, jeżeli nie jest zarejestrowana to dlaczego, 8. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący ze swoją rodziną, jeżeli ten dom lub część domu wynajmuje to należy podać koszty najmu, jaka jest powierzchnia tego domu oraz działki gruntu, na której ten dom się znajduje, 9. podanie gdzie znajduje się działka będąca własnością skarżącego, czy jest to działka budowlana, rekreacyjna lub inna. T. D. na w.w wezwanie pismem z dnia 14 września 2009r. oświadczył, że nie posiada zeznania podatkowego za 2007r. i musi zwrócić się do Urzędu Skarbowego o kopię tego zeznania. Konto bankowe, które posiada w Banku [...] zostało zajęte przez komornika i od 6 miesięcy nie wykonuje na nim żadnych operacji bankowych. Podał, że nie posiada ruchomości, dodatkowych dochodów, nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Koszty miesięcznego utrzymania związane z utrzymaniem rodziny wynoszą [...], przy czym woda [...], gaz [...], telefon komórkowy [...], koszty wyżywienia [...]. Nadto w wysokości [....] spłaca ratę kredytu zaciągniętego w 2006r. w wysokości [...] franków na zakup działki. Oświadczył, że żona posiada odrębny majątek. Skarżący mieszka w domu należącym do żony. Działka budowlana znajduje się w gminie P.. Do pisma załączył niepotwierdzony przez Urząd Skarbowy i bez podpisu wydruk zeznania rocznego podatkowego za 2008r., z którego wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskał dochód w wysokości [...]. Pismem z dnia 16 września 2009r. wezwano skarżącego do podania: 1. od kiedy pomiędzy nim a jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska (odpis umowy), 2. podanie w jaki sposób został dokonany podział majątku wspólnego między skarżącym a jego żoną (odpis umowy), 3. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu żona skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, ewentualnie, czy jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek, jeżeli nie jest zarejestrowana to dlaczego, 4. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2007 i 2008r. złożonych przez żonę skarżącego i za 2007r. przez skarżącego, 5. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do żony skarżącego, 6. podanie czy żona skarżącego posiada samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 7. podanie czy żona skarżącego uzyskuje dodatkowe dochody (np. z pracy dorywczej, sezonowej, zasiłków, dopłat do nieruchomości rolnej z Unii Europejskiej itp.), 8. podanie czy żona skarżącego korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 9. podanie składników majątku należącego do małżonki skarżącego, w tym nieruchomości – dom, mieszkanie, nieruchomość rolna – jaka jest ich powierzchnia, oszczędności – w jakiej wysokości, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty. T. D. w odpowiedzi z dnia 26 września 2009r. oświadczył, że obecnie nie żyje z żoną i nie są mu znane informacje na temat jej składników majątku osobistego, nie wie czy posiada konto w banku, a jeżeli tak to w jakim, nie wie czy posiada samochód osobowy, czy korzysta z pomocy opieki zdrowotnej, nie wie czy posiada nieruchomości. Do pisma załączył kserokopię aktu notarialnego, w formie którego sporządzono umowę majątkową małżeńską. Pismem z dnia 6 października 2009r. wezwano skarżącego do podania czy posiada kupioną w 2001r. nieruchomość położoną w T., przy ul. M. 8, jaka to jest nieruchomość(dom, mieszkanie, nieruchomość rolna, działka gruntu), jaka jest jej powierzchnia, oraz czy posiada maszyny, urządzenia i wyposażenie, które zakupił wraz z w.w nieruchomością (jakie), jeżeli skarżący sprzedał tę nieruchomość to kiedy i za jaką kwotę (odpis aktu notarialnego). W odpowiedzi z dnia 2 listopada 2009r. T. D. podał, że nie posiada w.w nieruchomości od 2003r. ani maszyn, a akt notarialny i umowa kupna sprzedaży znajduje się w aktach Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej. Wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, w tym również uiszczają wpis od skargi. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 2, § 3 i § 4 ustawy). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć jednak należy, że mający zastosowanie w sprawie wyżej cyt. art. 246 § 1 cyt. ustawy nakłada na ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z omawianej regulacji wynika bowiem wprost, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, "gdy osoba ta wykaże", iż w jej przypadku partycypowanie w kosztach procesu wiązałoby się z ryzykiem wystąpienia negatywnych konsekwencji, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy (por. post. NSA z dnia 21 kwietnia 2006r., sygn. akt II FZ 240/06), natomiast w zakresie całkowitym "gdy osoba ta wykaże", iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem w istocie odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 w.w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W tym stanie rzeczy argumentacja służąca uprawdopodobnieniu, że poniesienie kosztów postępowania, nie byłoby możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny, lub, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej strony. Zauważyć należy, że sąd lub referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 ustawy jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola sądu (referendarza sądowego) ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on uprawdopodobnić zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 cyt. ustawy (por. post. NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). Ten ostatni natomiast z wyżej omówionych przypadków miał miejsce w niniejszej sprawie, gdzie zobowiązano skarżącego w pismach z dnia 26 sierpnia, 16 września i 6 października 2009r. (karta nr 22, 32 i 38 akt sądowych), do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednakże skarżący w odpowiedzi na wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy udzielił zdawkowych, niepełnych i niespójnych wyjaśnień i informacji. I tak we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córkami. W kolejnym piśmie wskazał, że pomiędzy nim a jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Ponadto podał, że mieszka w domu należącym do małżonki. Natomiast na wezwanie dotyczące podania informacji o składnikach majątkowych i dochodach żony oświadczył, że nie żyje z żoną i wobec tego nie wie czy posiada konto w banku, samochód osobowy, czy korzysta z pomocy opieki zdrowotnej oraz czy posiada nieruchomości. Wnioskodawca nie przedłożył, pomimo wezwania, również zeznań rocznych podatkowych za 2006 i 2007r. złożonych przez żonę, zeznania podatkowego za 2007r. złożonego przez niego oraz odpisów rachunków bankowych, lokat i kont bankowych należących do jego małżonki. Wnioskodawca wskazał jedynie na fakt, iż nie jest w stanie podać tych informacji, gdyż pomiędzy nim, a jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, a następnie, że nie żyją razem. Zauważyć jednak należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie obowiązani są m.in. do wzajemnej pomocy. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w opłaceniu kosztów sądowych. Zatem skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Ponadto na uwagę zasługuje fakt, że skarżący w 2006r. kupił działkę o powierzchni [...] w P.. Na kupno działki zaciągnął kredyt w wysokości [...] franków i z tego tytułu spłaca ratę kredytu w wysokości [...] miesięcznie. Zauważyć jednak należy, że kredyt zaciągnięty został na zaspokojenie prywatnych potrzeb skarżącego, a zatem trudno jest z tego powodu przyznać jemu prawo pomocy w żądanym zakresie i przerzucić obowiązek opłacenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, prowadzonego w jego indywidualnej sprawie na ogół obywateli. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji. /-/V.Mielcarek