I SA/Po 714/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 06 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Handlowego "..." Spółka Jawna na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę W dniu [...] maja 2017 r. Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "[...]" L. N., R. N. Spółka jawna z siedzibą w S. wniosło skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...] kwietnia 2017 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z [...] stycznia 2017 r. nr [...], wydane w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle stanu faktycznego sprawy, w której Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego P., działając jako organ egzekucyjny, prowadził wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne na podstawie wydanych przez siebie 59 tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości skarżącej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku od towarów i usług. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny pismem z [...] października 2016 r. dokonał zajęcia nieruchomości skarżącej, położonej w [...], gm. S., dla której Sąd Rejonowy P. - [...] M. prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz wezwał skarżącą do zapłaty, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, wskazanych w ww. piśmie należności pieniężnych wraz z odsetkami oraz kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości ww. nieruchomości. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone spółce w dniu [...] listopada 2016 r. Natomiast odpisy ww. tytułów wykonawczych, na podstawie których dokonano zajęcia nieruchomości w [...], zostały doręczone zobowiązanej wcześniej - na etapie wszczęcia egzekucji na podstawie poszczególnych tytułów wykonawczych. Nadto, wnioskiem z [...] października 2016 r. organ egzekucyjny wystąpił do Sądu Rejonowego P. - [...] M. w P. o dokonanie w księdze wieczystej nr [...] wpisu wzmianki o wszczęciu egzekucji z nieruchomości. W dniu [...] listopada 2016 r. spółka wniosła skargę na opisaną wyżej czynność egzekucyjną, wnosząc o jej uchylenie. Uzasadniając skargę wskazała, że zgodnie z art. 7 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."), organ egzekucyjny powinien stosować środki egzekucyjne najmniej uciążliwe dla zobowiązanego i zasadę tę organ egzekucyjny naruszył, gdyż zajął nieruchomość, co stanowi bodaj najbardziej dotkliwy ze wszystkich środek egzekucyjny. Spółka stwierdziła również, że zastosowanie ww. środka egzekucyjnego uniemożliwi jej prowadzenie działalności gospodarczej, co wiązać się będzie z likwidacją stanowisk pracy funkcjonujących w jej przedsiębiorstwie. Postanowieniem z [...] stycznia 2017 r. organ egzekucyjny stwierdził, że podnoszone przez skarżącą, w ramach skargi na czynność egzekucyjną, okoliczności nadmiernej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego nie zasługują na uwzględnienie, ponieważ pozostają całkowicie bez wpływu na prawidłowość podjętych działań organu. Wskazał również, że podniesiona przez spółkę argumentacja dotycząca zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stanowi podstawę wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, wynikającego z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. W zażaleniu na ww. rozstrzygnięcie skarżąca zarzuciła mu naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 7 § 2 u.p.e.a. przez zastosowanie nazbyt uciążliwych środków egzekucyjnych, a także naruszenie właściwości rzeczowej, gdyż zgodnie z art. 54 § 5 u.p.e.a. postanowienie w sprawie skargi wydaje organ nadzoru. W uzasadnieniu spółka powieliła argumenty dotyczące zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że podstawę wydania zaskarżonego postanowienia stanowi przepis art. 54 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora. Skarga na czynności egzekucyjne jest środkiem o charakterze subsydiarnym, co oznacza, że stanowi uzupełnienie innych środków zaskarżenia. W ramach skargi na czynności egzekucyjne organ nadzoru ocenia prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej od strony wykonawczej, a więc jej zgodność z tymi przepisami ustawy, które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego. W opinii organu nadzoru analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów prowadzi do wniosku, że ww. czynność egzekucyjna została dokonana prawidłowo. Organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...] października 2016 r., doręczonym zobowiązanej w dniu [...] listopada 2016 r., dokonał zajęcia nieruchomości stanowiącej własność spółki. Ponadto organ egzekucyjny wezwał dłużnika do zapłaty, w terminie 14 dni, egzekwowanych należności i przesłał do Sądu Rejonowego wniosek o dokonanie w księdze wieczystej wpisu wzmianki o wszczęciu egzekucji z nieruchomości. Podstawę dokonania ww. zajęcia stanowiły tytuły wykonawcze Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P., których odpisy zostały doręczone zobowiązanej wcześniej - na etapie wszczęcia egzekucji na podstawie poszczególnych tytułów wykonawczych. Tym samym zaskarżony środek egzekucyjny został zastosowany zgodnie z obowiązującymi przepisami - nie naruszono bowiem przepisów art. 110c u.p.e.a. Wezwanie zobowiązanej do zapłaty egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi zostało skutecznie doręczone [...] listopada 2016 r., Sąd Rejonowy P. - [...] M. dokonał w księdze wieczystej nr [...] w dniu [...] stycznia 2017 r. wpisu wzmianki o wszczęciu egzekucji z nieruchomości. Tym samy zaskarżone czynności zostały dokonane w sposób prawidłowy, w związku z czym skarga okazała się bezzasadna. Odnośnie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka organ nadzoru wskazał, że zarzut ten nie może być podstawą wniesienia skargi na czynności egzekucyjne. Przedmiotem skargi nie mogą być bowiem okoliczności stanowiące podstawę do złożenia innych środków prawnych przewidzianych ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (np. zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a). Skarga uregulowana przepisem art. 54 u.p.e.a. przysługuje wyłącznie na czynności typu wykonawczego, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania zastosowanego środka egzekucyjnego. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Wskazywana zatem przez skarżącą argumentacja, dotycząca zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, stanowi podstawę wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wynikającą z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego strona miała prawo wnieść na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., w drodze odrębnego pisma skierowanego do organu egzekucyjnego, w terminie 7 dni od momentu poinformowania strony o jego zastosowaniu. W niniejszej sprawie zajęcie nieruchomości nastąpiło [...] listopada 2016 r., czyli w dniu doręczenia zobowiązanej zawiadomienia o jej zajęciu, zatem siedmiodniowy termin do zgłoszenia zarzutu, o którym mowa w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. upłynął z dniem [...] listopada 2016 r. Tymczasem przewidziany w tym ostatnim przepisie zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego zobowiązana podniosła w ramach skargi na czynność egzekucyjną wniesionej na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. w dniu [...] listopada 2016 r. W tym stanie rzeczy, organ odwoławczy stwierdził, że podnoszone przez skarżącą w ramach skargi na czynność egzekucyjną okoliczności nadmiernej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego nie zasługują na uwzględnienie, ponieważ pozostają całkowicie bez wpływu na prawidłowość podjętych działań organu w zakresie zastosowania środka egzekucyjnego. W skardze wniesionej na ww. postanowienie, spółka wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ drugiej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: - art. 7 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej: "K.p.a.") oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez uznanie, że zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego jest prawidłowe w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie posiadał pełnej wiedzy o majątku skarżącego; - art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a., w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez ich niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skargi spółka podtrzymała swoją dotychczasową argumentację zawartą w skardze na czynności egzekucyjne oraz w zażaleniu wskazując, że organ egzekucyjny powinien najpierw sprawdzić jakim majątkiem dysponuje zobowiązany, a dopiero później powinien dokonać wyboru najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Zdaniem skarżącej zajęcie nieruchomości należącej do przedsiębiorcy zaliczyć należy do najbardziej uciążliwych środków egzekucyjnych, gdyż może nawet uniemożliwić prowadzenie działalności gospodarczej. W opinii skarżącej Dyrektor winien dokonać analizy, czy organ egzekucyjny posiadał wiedzę o majątku spółki, do którego można skierować egzekucję. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest prawidłowość dokonanej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu nieruchomości, a w konsekwencji zasadność postanowienia organu egzekucyjnego o oddaleniu skargi na tę czynność egzekucyjną. Na wstępie należy wskazać, że w świetle art. 1a pkt 2 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o czynności egzekucyjnej - rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a więc środka wymienionego w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Do czynności egzekucyjnych zalicza się zatem wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego zobowiązanego, takie jak np. zajęcie wynagrodzenia, renty, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, a także zajęcia ruchomości lub nieruchomości oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych, takie jak np. odebranie zajętych ruchomości bądź ich licytacja. Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W przypadku skargi na czynności egzekucyjne, wniesionej na podstawie ww. przepisu ocenie organu podlega – jak zasadnie stwierdził organ nadzoru - prawidłowość czynności organu egzekucyjnego dokonanej w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym przez zobowiązanego złożeniem skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a. - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., II FSK 290/13; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarga na czynności egzekucyjne, składana w trybie art. 54 u.p.e.a., nie może więc być traktowana jako uniwersalny środek zaskarżenia za pomocą, którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów prawnych i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora w toku całego postępowania egzekucyjnego. Stanowisko w tym zakresie jest ugruntowane zarówno w doktrynie, jak również w orzecznictwie (por. m.in. wyroki NSA z 10 lutego 2012 r., II FSK 1588/10 i z 22 września 2011 r., II FSK 568/09 oraz wyroki WSA w Warszawie z 9 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 644/08 i z 11 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 139/09). Analiza akt administracyjnych wykazuje, że działania organu były zgodne z prawem, a zaskarżona czynność egzekucyjna przeprowadzona została zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym zgodnie z treścią art. 7 i art. 1a pkt 12a u.p.e.a.(zastosowano środek egzekucyjny przewidziany w ustawie) oraz zgodnie z art. 110c u.p.e.a. Stosownie bowiem do treści art. 110c u.p.e.a., organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości (§ 1). Zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony (§ 2). Równocześnie z wysłaniem zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, organ egzekucyjny składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów (§ 3). Zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, z tym że dla zobowiązanego, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów. Jak wynika z akt sprawy, organ egzekucyjny wezwaniem z dnia [...] października 2016 r., (doręczonym [...] listopada 2016 r.) dokonał zajęcia nieruchomości stanowiącej własność spółki oraz wezwał zobowiązaną do zapłaty egzekwowanych należności. Jednocześnie przesłał do Sądu Rejonowego wniosek o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji z nieruchomości. Podstawę dokonania ww. zajęcia stanowiło 59 tytułów wykonawczych Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. w tym zajęciu wyszczególnionych, których odpisy zostały doręczone zobowiązanej na etapie wszczęcia egzekucji na podstawie poszczególnych tytułów wykonawczych. Omawiany środek egzekucyjny został zastosowany zgodnie z art. 110c u.p.e.a. Wezwanie zobowiązanej do zapłaty egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi zostało skutecznie doręczone [...] listopada 2016 r., zaś Sąd Rejonowy P. - [...] M. w dniu [...] stycznia 2017 r. wpisał w księdze wieczystej prowadzonej dla zajętej nieruchomości wzmiankę o wszczęciu z niej egzekucji. W ocenie Sądu, organy obu instancji w wydanych postanowieniach (oddalającym skargę na powyższą czynność egzekucyjną, jak i utrzymującym w mocy to oddalenie skargi), zawarły ocenę prawidłowości jej dokonania w kontekście ich zgodności z przepisami u.p.e.a., które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego. W kwestii zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego należy podkreślić, że wskazywane przez stronę okoliczności nie mogą być podstawą wniesienia skargi, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., bowiem nie dotyczą sposobu i formy dokonania czynności egzekucyjnej, jaką było zajęcie nieruchomości. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego – w stosunku do wskazanych wyżej – środków zaskarżenia. Tym samym przedmiotem skargi nie mogą być okoliczności stanowiące podstawę do złożenia innych środków prawnych przewidzianych ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak np. zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33 u.p.e.a., w tym zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wskazywana natomiast przez skarżącego argumentacja dotycząca zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stanowiła podstawę wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wynikającą z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Z tych też względów, nie sposób podzielić stanowiska skarżącej, która twierdzi, że organ nadzoru, rozpatrując odwołanie spółki od postanowienia organu egzekucyjnego oddalającego jej skargę na czynność egzekucyjną, powinien dokonać analizy, czy ów organ egzekucyjny posiadał wiedzę o majątku spółki, do którego można skierować egzekucję, by następnie dokonać wyboru najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Zdaniem Sądu, organy obu instancji prawidłowo oceniły dokonanie zaskarżonej czynności egzekucyjnej w kontekście jej zgodności z powołanymi wyżej przepisami u.p.e.a., które regulują sposób i formę zastosowania środka egzekucyjnego jakim jest zajęcie nieruchomości. Zatem, zważywszy powyższe, Sąd w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), skargę oddalił.