I SA/Po 724/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w P o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A w P na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III kwartał 2013 r. postanawia: oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] A w P, reprezentowana przez doradcę podatkowego wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że Spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych z związku z tym, iż wobec Spółki toczy się postępowanie zabezpieczające na jej majątku. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...], wartość środków trwałych [...], wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu [...], skarżąca podała, że stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi: - w B [...], - w C [...], - w D [...], - w D na drugim rachunku [...], - środki pieniężne w kasie [...]. Skarżąca podała, że posiada komputery marki A [...] sztuki, wartość szacunkowa [...] oraz komputer marki S [...] szt., wartość szacunkowa [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała, że w [...] nie prowadziła działalności gospodarczej. Skarżąca oświadczyła, że zatrudnia [...] pracownika, który ma naliczane wynagrodzenie brutto w wysokości [...] miesięcznie, przy czym nie jest wypłacane z powodu braku środków. Spółka posiada na wyposażeniu [...] komputery marki A, wartość szacunkowa za [...] sztukę ok. [...] oraz [...] komputer marki S o wartości szacunkowej ok. [...]. Spółka podała, że koszty związane z utrzymaniem biura to [...] płatne za okres od [...] do [...], ponosi również koszty usług księgowych w wysokości [...] miesięcznie oraz poniosła koszty zastępstwa procesowego w miesiącu [...] w wysokości [...]. Skarżąca oświadczyła, że od miesiąca [...] nie posiada środków pieniężnych w kasie. Spółka podała, że po uzyskaniu zaświadczeń, które obejmowało będzie okres ostatnich [...] miesięcy o zajęciu przez organ egzekucyjny rachunków bankowych, od kiedy, na jakiej podstawie, na jaką kwotę, jaką kwotę do chwili obecnej uiszczono, czy środki, które wpływają na konto są w całości egzekwowane, czy pozostaje jakaś kwota wolna od egzekucji, jeżeli tak to w jakiej wysokości, prześle po uzyskaniu stosownych oświadczeń z banków. Do pisma załączyła kserokopie: zeznań rocznych podatkowych. z których wynika, że za okres [...] przychód spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], za okres [...] przychód spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], deklaracji VAT-7 za miesiące od [...] do [...], z których wynika, że podstawa opodatkowania wynosiła [...], sprawozdania finansowego za okres od [...] do [...], rachunku zysków i strat za [...], z którego wynika, że zysk netto wyniósł [...], wyciągi z rachunków bankowych z których wynika, że saldo końcowe na rachunku bankowym prowadzonym przez C na dzień [...] wynosił [...], w B na dzień [...], z rachunku tego wynika, że w dniu [...] zajęto tytułem realizacji zajęcia egzekucyjnego kwotę w wysokości [...], w D, z których wynika, że na dzień [...] saldo końcowe na jednym rachunku wynosiło [...], na drugim [...]. Skarżąca przedłożyła tytuł wykonawczy z dnia [...] wystawiony przez Dyrektora Izby Celnej, z którego wynika, że kwota należności głównej tytułem opłaty paliwowej wynosi [...], zawiadomień Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] o zajęciu praw majątkowych w postaci papierów wartościowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych oraz wierzytelności z rachunku pieniężnego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego podmiotem prowadzącym takie rachunki skierowane do E, B, F, G, H, I, J, K., B, L, Ł, zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank skierowanego do Naczelnika Urzędu Skarbowego, zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem skierowane do B, do C, D, B, M, N. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie zaświadczeń z banków, które będą obejmowały okres ostatnich [...] miesięcy, o zajęciu przez organ egzekucyjny rachunków bankowych spółki, w zaświadczeniu należy wskazać od kiedy, na jakiej podstawie, na jaką kwotę, jaką kwotę do chwili obecnej uiszczono, czy środki, które wpływają na konto są w całości egzekwowane, czy pozostaje jakaś kwota wolna od egzekucji, jeżeli tak to w jakiej wysokości, 2. podanie na jakim etapie znajduje się postępowanie w sprawie z wniosku o ogłoszenie upadłości skarżącej spółki, czy zostało umorzone, 3. podanie jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowców spółki, 4. podanie czy spółka zwróciła się do udziałowców z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie, 5. przedstawienia dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od wspólników dopłat proporcjonalnych do posiadanych udziałów. Pismo doręczono skarżącej spółce w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżąca do chwili obecnej nie złożyła wyjaśnień, o które została wezwana. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego wskazać należy, że w świetle przedstawionych przez spółkę okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że skarżąca nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych. Zatem nie można przyznać prawa pomocy skarżącej spółce w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z załączonej przez stronę skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, zatrudnia [...] pracownika za wynagrodzeniem w wysokości [...] brutto, przy czym wynagrodzenie jest naliczane, ale nie jest wypłacane. Z oświadczeń skarżącej wynika, że jej dochód za [...] wyniósł [...], za [...]. Z przedłożonych przez skarżącą wyciągów z rachunków bankowych wynika, że stan na tych rachunkach jest ujemny, na jednym wynosi [...]. Z oświadczeń skarżącej wynika również, że nie ma środków pieniężnych w kasie. Z załączonych deklaracji VAT-7 za miesiące od [...] do [...] wynika, że podstawa opodatkowania wynosiła [...], skarżąca nie wykazała również nabycia towarów i usług. Skarżąca posiada [...] komputery, nie posiada innego majątku. Spółka podała, że ponosi koszty obsługi księgowej w wysokości [...], w [...] poniosła również koszty zastępstwa procesowego w wysokości [...], przy czym – mimo wezwania – nie podała z jakich środków. Skarżąca mimo wezwania nie podała również, jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowców spółki, nie wyjaśniła, czy zwróciła się do udziałowców z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie. Skarżąca, choć jak sama oświadczyła w piśmie z dnia [...], że prześle do tut. Sądu zaświadczenia z banków, o które została po raz pierwszy wezwana w piśmie z dnia [...], do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie przedłożyła. Jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Strona skarżąca nie może również w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów postępowania. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że ponosi koszty obsługi księgowej w wysokości [...] miesięcznie, w [...] poniosła koszty zastępstwa procesowego w wysokości [...], przy czym, jak już wyżej wskazano, nie podała z jakich środków. W tym miejscu podkreślić natomiast należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Godzi się również wskazać, że skarżąca spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010r., str. 568). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika jednak, aby zwróciła się z takim żądaniem. Wskazać zatem należy, że skarżąca w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do udziałowców spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa. Wobec powyższego na podstawie art. 245, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji