I SA/Po 743/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w dniu 3 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu X. Sp. z o.o. od zarządzenia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 września 2017 r. o sygn. akt I SA/Po 1390/16, pozostawiającego wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania w sprawie ze skargi X. Sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do maja 2014 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie. Zaskarżonym zarządzeniem z dnia 11 września 2017 r. starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że spółka wnioskiem złożonym w dniu 29 czerwca 2017 r. wystąpiła do Sądu o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że prowadzone są wobec niej liczne postępowania kontrolne i podatkowe z tytułu zaległości w podatkach. Ponadto w stosunku do spółki zostały wydane decyzje o zabezpieczeniu zobowiązań podatkowych, zarządzenia zabezpieczenia, a także dokonano zajęć zabezpieczających (wierzytelności z tytułu nadwyżki w podatku od towarów i usług za grudzień 2012 r. i listopad 2013 r. oraz wierzytelności z rachunku bankowego). Skarżąca nie podała natomiast: wysokości kapitału zakładowego, wartości środków trwałych (według bilansu na ostatni rok), wysokości zysku lub straty za ostatni rok obrotowy według bilansu, czy posiada rachunki bankowe, stanu rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, nazwy banku, numeru rachunków i stanu konta, nie podała nawet, czy rachunki bankowe posiada. Wobec powyższych braków skarżąca została wezwana do ich uzupełnienia w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi na to wezwanie spółka poinformowała, że jej akta zostały zabezpieczone przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, i w związku z tym nie dysponuje dokumentami przedsiębiorstwa, w tym dokumentami księgowymi. Jednocześnie spółka wniosła o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego i wystąpienie przez Sąd do Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego z żądaniem udzielenia informacji o stanie prowadzonego postępowania, a także o nadesłanie akt postępowania w tej sprawie - w części dotyczącej danych i informacji żądanych w wezwaniu z 17 lipca 2017 r. Starszy referendarz sądowy rozpoznając przedmiotowy wniosek zaznaczył, że na gruncie prawa pomocy wyłączona jest zasada oficjalności, co oznacza, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania przesłanek do przyznania prawa pomocy oraz uwiarygodnienia własnej sytuacji majątkowej i finansowej. Obowiązek taki nie ciąży natomiast na referendarzu sądowym, ani na Sądzie, wobec czego referendarz sądowy, czy też Sąd nie będzie ubiegał się o to, aby stosowne informacje pozwalające na prawidłowe wypełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy otrzymać od Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, tak jak wnioskowała skarżąca spółka w piśmie z dnia 26 lipca 2017 r. Dodatkowo zwrócono uwagę, że skarga w niniejszej sprawie została złożona w dniu 11 maja 2017 r., a wezwanie do uzupełnienia wniosku spółka otrzymała w dniu 19 lipca 2017 r., co zdaniem referendarza wskazuje, że skarżąca miała czas na zebranie stosownych informacji i odpisów dokumentów, które pozwoliłyby jej na prawidłowe wypełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ustawowym terminie spółka, reprezentowana przez doradcę podatkowego, złożyła sprzeciw na powyższe zarządzenie, w którym wniosła o jego zmianę i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższemu zarządzeniu zarzuciła naruszenie art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - w skrócie: "P.p.s.a."), poprzez jego zastosowanie i pozostawienie wniosku bez rozpoznania ze względu na nieuzupełnienie braków tego wniosku w zakreślonym terminie, w sytuacji gdy skarżąca nie miała możliwości jego uzupełnienia, ze względu na zabezpieczenie dokumentów spółki przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a także art. 246 § 2 P.p.s.a. poprzez nieprzyznanie jej prawa pomocy w sytuacji gdy wykazała, ze nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. Sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia referendarza sądowego o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl art. 260 § 2 zd. 2 P.p.s.a. przy rozpoznaniu sprzeciwu, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 257 P.p.s.a. stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z tego ostatniego przepisu jasno wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd pierwszej instancji nie prowadzi postępowania dowodowego, lecz jedynie dokonuje oceny oświadczeń strony (zob. M. Niezgódka-Medek w: B Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi - komentarz, Lex 2016). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W judykaturze podkreśla się, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) W rozpoznawanej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowią wpis sądowy od skargi w wysokości [...] zł. W myśl zatem art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. jej obowiązkiem było wykazanie, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca, wbrew temu obowiązkowi, nie przedstawiła żadnych z żądanych od niej dokumentów, wskazując jako powód zabezpieczenie jej dokumentacji przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Odnosząc się do powyższej argumentacji skarżącej należy wskazać, że brak przedstawienia części dokumentów przez podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy, nie przesądza automatycznie o braku możliwości dokonania oceny merytorycznej wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 969/15, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy jej zatem dokonać w oparciu o złożone przez wnioskodawcę dokumenty. Dokonanie takiej oceny uzależnione jest od tego, czy na podstawie złożonych dokumentów sąd jest w stanie zobrazować sytuację majątkową spółki. W rozpoznawanej sprawie, skarżąca wnioskując o przyznanie jej prawa pomocy nie przedłożyła żadnych dokumentów, na podstawie których można by ocenić jej aktualną sytuację majątkową i finansową. W związku z tym spółka została wezwana do złożenia stosownych (konkretnie wymienionych w wezwaniu) dokumentów, pod rygorem pozostawienia jej wniosku bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżąca nie uzupełniła ww. braków, wobec czego ziściły się przesłanki do pozostawienia jej wniosku bez rozpoznania. Tym samym na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 257 P.p.s.a., albowiem starszy referendarz sądowy prawidłowo zastosował ten przepis. Brak przedłożenia żądanej dokumentacji uniemożliwił bowiem merytoryczne rozpoznanie wniosku. Należy także stwierdzić, że słusznie starszy referendarz sądowy zaznaczył, iż na gruncie prawa pomocy wyłączona jest zasada oficjalności, co oznacza, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania przesłanek do przyznania prawa pomocy oraz uwiarygodnienia własnej sytuacji majątkowej i finansowej. Obowiązek taki nie ciąży natomiast na referendarzu sądowym, ani na Sądzie, wobec czego referendarz sądowy, czy też Sąd nie będzie ubiegał się o to, aby stosowne informacje pozwalające na prawidłowe wypełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy otrzymać od Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, tak jak wnioskowała skarżąca spółka w piśmie z dnia 26 lipca 2017 r. oraz w sprzeciwie. W kontekście powyższych rozważań stwierdzić należy, że na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 246 § 2 P.p.s.a., albowiem wobec braku wykazania przez skarżącą, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, nie można było rozpoznać jej wniosku i uczynić zadość jej żądaniu. Sąd jeszcze raz podkreśla, że skarżąca nie przedłożyła dokumentów, które pozwalałyby na rzeczywiste zobrazowanie jej sytuacji majątkowej. Brak kopii zeznań podatkowych, zestawienia przychodów i kosztów ich uzyskania oraz aktualnego bilansu oraz rachunku zysków i strat nie został uzupełniony innymi równorzędnymi dokumentami, które pozwoliłby w sposób niebudzący wątpliwości ocenić jej sytuację majątkową i finansową, chociażby stan aktywów spółki. Tym samym, w ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej żądania. Ocena sytuacji finansowej skarżącej, wobec nieprzedstawienia wymaganych w toku postępowania dokumentów, musiałaby bowiem nastąpić tylko na podstawie oświadczenia skarżącej o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Tymczasem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Nie negując stanowiska skarżącej o braku możliwości przedstawienia dokumentów zabezpieczonych przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Sąd podkreśla, że skarżąca nie przedłożyła jakiejkolwiek dokumentacji, która wskazywałaby w sposób niebudzący wątpliwości w jakiej sytuacji majątkowej i finansowej się znajduje. Z powyższych względów Sąd stwierdza, że zasadnie starszy referendarz sądowy pozostawił wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 257 i art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.