I SA/Po 748/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędziowie Sędzia NSA Maria Skwierzyńska Sędzia WSA Roman Wiatrowski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2009 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę /-/ R.Wiatrowski /-/ S.Zapalska /-/ M.Skwierzyńska ISA/Po 748/09 UZASADNIENIE Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w sprawie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie własnych tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...],[...] obejmujących zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 12/2007, podatek od towarów i usług za 09/2006,12/2006,03/2007,06/2007,09/2007 oraz 06/2008 w łącznej wysokości [...] zł. plus odsetki za zwłokę. Z treści ww. postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego na podstawie własnych tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...] obejmujących zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 12/2007 , podatku od towaru i usług za 09/2006, 12/2006, 03/2007, 06/2007,09/2007,06/2008 w łącznej kwocie [...] zł plus odsetki za zwłokę, wszczął postępowanie egzekucyjne wobec J. Z. zam. P. ulica [...]. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. Pełnomocnik zobowiązanego wskazując na art. 33, art. 34 § 4, art.35 § 1, art.45 § 1, art. 54 § 1 i 6 oraz art. 56 § 1 pkt 5 , ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jednolity tekst Dz. U. z 2005r. nr 229,poz.1954, ze zm. - dalej: u.p.e.a.) pismem z dnia [...] wniósł skargę na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego dotyczące zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego oraz wystąpił z wnioskiem o zniesienie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego poprzez zwolnienie spod egzekucji w/w świadczenia emerytalnego. Skargę oraz wniosek pełnomocnik strony uzasadnił faktem wystąpienia do organu z wnioskiem o odroczenie i rozłożenie na raty spłaty zaległości z tytułu podatku od towaru i usług VAT. Sprawa skargi na czynności egzekucyjne stanowiła przedmiot odrębnego postępowania, w wyniku którego Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] wydanym na podstawie art. 54 u.p.e.a. skargę oddalił. Natomiast Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] w sprawie wniosku o zwolnienie spod egzekucji świadczenia emerytalnego i zniesienie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego na podstawie art. 13 u.p.e.a. nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji zajętego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w P. świadczenia emerytalnego oraz nie wyraził zgody na zastosowanie mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Na postanowienie z dnia [...] pismem z dnia [...] pełnomocnik zobowiązanego wniósł zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w P. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzenia zażalenia uchylił w całości zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał dwa postanowienia: z dnia [...] w sprawie nie wyrażenia zgody na zastosowanie mniej uciążliwego środka egzekucyjnego ( art. 33 pkt 8 , art.34 u.p.e.a.) oraz z dnia [...] w sprawie nie wyrażenia zgody na zwolnienie spod egzekucji zajętego świadczenia zobowiązanego Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w P. ( art. 13 u.p.e.a.). Ponieważ w skardze z dnia [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] J. Z. zawarł wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, Dyrektor Izby Skarbowej w dniu [...] wniosek ten przekazał do Naczelnika Urzędu Skarbowego celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny stwierdził między innymi, że w sprawie tej nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 56 § 1 pkt 1 -5 u.p.e.a. Fakt samego wystąpienia z wnioskami o rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych oraz odroczenia terminu płatności przedmiotowych zaległości nie mieszczą się w katalogu przesłanek do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia [...] zobowiązany, zastępowany przez pełnomocnika m.in. złożył zażalenie na postanowienie z dnia [...] o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie wniosku do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu pełnomocnik strony podniósł, że w kolejnych etapach i po dokonaniu kolejnych czynności, składał zażalenia, zarzuty oraz skargę. We wszystkich tych pismach strona występowała z wnioskami o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Dalej pisze, że zdaje sobie sprawę iż ciążące na nim obowiązki są wysokie, jednak w oczekiwaniu na pozytywną decyzję ratalną gromadzi środki na pokrycie zadłużenia. Do tego zły stan zdrowia strony odbiera możliwość dalszego funkcjonowania. Składając wniosek dłużnik twierdzi, że wykazał ważny interes publiczny i dlatego wstrzymanie egzekucji, pozwoli mu na realną spłatę zadłużenia w uzgodnionym terminie bez konieczności przymusowej egzekucji. W piśmie z dnia [...] zawarty został również wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Wniosek ten rozpatrzony został przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. odmownie postanowieniem z dnia [...] Utrzymanie postanowieniem z dnia [...] w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w sprawie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego organ odwoławczy uzasadnił tym, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, bowiem jak wynika z akt sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek ustawowych wymienionych w powołanym art. 56 § 1 u.p.e.a. Jako podstawy żądań przedstawionych w piśmie z dnia [...], zobowiązany wskazał art. 17§2, art. 35§,art. 56§1pkt5 oraz art. 26§1 i §5 u.p.e.a. Zdaniem organu odwoławczego za przesłanki takie nie można uznać argumentów, na które powołuje się zobowiązany a dotyczących między innymi, złego stanu zdrowia, ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej, obowiązku spłaty zaciągniętych kredytów, wystąpienia z wnioskami o rozłożenie na raty oraz odroczenie terminu płatności zaległych zobowiązań podatkowych. Sam fakt wystąpienia z wnioskami o odroczenie terminu płatności zobowiązania albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnych zgodnie z powołanym przepisem nie mógł stanowić przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Dopiero prawomocne rozstrzygnięcie w przedmiocie rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnych (odroczenia terminu wykonania obowiązku )odnosi skutki do postępowania egzekucyjnego, w tym jego zawieszenia. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzjami z dnia [...] nr [...] oraz nr [...] odmówił rozłożenia na raty spłaty oraz odroczenia terminu płatności zaległego podatku od towaru i usług VAT za okres III i IV kwartał 2006 roku oraz I i II kwartał 2007 rok. Odnosząc się natomiast do powoływania się przez stronę na zły stan zdrowia oraz trudną sytuację ekonomiczną Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że zobowiązany występując niejednokrotnie z różnymi wnioskami oraz środkami zaskarżenia nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających te okoliczności. Na wydane w tej sprawie przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. postanowienie z dnia [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego w imieniu zobowiązanego J. Z. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. wniósł jego pełnomocnik. Pełnomocnik zobowiązanego powołując się na art. 121 §1, art. 223 § 1 i art. 224 § 2 i art. 253 § 1 Ordynacji podatkowej (Dz.U. z 2005r. nr 137, poz.926 z póz.zm. - dalej Ordynacja podatkowa ) oraz art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z 11.03.2004r. o podatku od towarów i usług ( Dz.U. Nr 54, poz.35 ze zm.; dalej ustawa o VAT) wniósł o uchylenie postanowienia, zawieszenie egzekucji oraz zwolnienia z kosztów postępowania od skargi. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony skarżącej powołał się na te same argumenty co w dotychczasowym postępowaniu w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, a które dotyczą przede wszystkim postępowania w sprawie wniosków podatnika o odroczenia terminu płatności należności podatkowych oraz rozłożenia na raty ich spłaty. Tak więc podważył wydane przez organ egzekucyjny w tych sprawach rozstrzygnięcia. Nie zgodził się, że pomimo formalnie złożonego wniosku, Naczelnik Urzędu Skarbowego wniosek odrzucił informując, iż brak jest przesłanek do wydania decyzji. Strona skarżąca uważa natomiast, iż złożony wniosek miał swoje uzasadnienie, co więcej, spełniał wszelkie wymogi proceduralne a fakt udokumentowania leczenia i rehabilitacji jest teraz szczególną przyczyną dla uznania środka zaskarżenia. Ponadto pełnomocnik zobowiązanego podniósł, iż informował Urząd Skarbowy o istniejących przeszkodach w realizacji spłaty zadłużenia z uwagi na zły stan zdrowia oraz poddaniu się rehabilitacji, a uzyskanie pomocy zewnętrznej jest warunkiem koniecznym do odzyskania płynności podatnika. Strona skarżąca zarzuciła organom administracyjnym naruszenie przepisów art. 122, 125 § 1 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, zwłaszcza gdy dotyczy to decyzji o charakterze uznaniowym. Skarżący uważa, również że wniesienie skargi nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego, jednak organ egzekucyjny lub organ nadzoru może w drodze postanowienia wstrzymać w uzasadnionych przypadkach postępowanie egzekucyjne. Skarżący powołał się również na art. 54§6 u.p.e.a., zgodnie z którym wniesienie skargi, o której mowa w § 1, nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Podsumowując skarżący zarzucił Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, iż nie rozpatrując wniosku o układ ratalny oraz wstrzymanie wykonania decyzji, a następnie wydając tytuły wykonawcze na podatnika, nie respektował prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 56§1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu: 1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; 2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego; 3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; 4) na żądanie wierzyciela; 5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. W sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny wydaje postanowienie, na które służy zażalenie (art. 56§3 u.p.e.a.). Należy podkreślić, że podstawy do zawieszenia postępowania, o jakich mowa w art. 56 ustawy o u.p.e.a., zostały wymienione w sposób enumeratywny. Oznacza to, że organ egzekucyjny wydając postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego może je oprzeć wyłącznie na jednej z wymienionych przesłanek. Powoływanie przez zobowiązanego innych okoliczności nie może więc stanowić podstawy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnienia wymaga także rozróżnienie instytucji zawieszenia postępowania egzekucyjnego i wstrzymania. Zgodnie z art. 1a pkt 16 ustawy o u.p.e.a. przez wstrzymanie postępowania egzekucyjnego rozumie się wstrzymanie wykonania zastosowanych środków egzekucyjnych, które nie powoduje uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, oraz niepodejmowanie nowych środków egzekucyjnych. Wstrzymanie postępowania egzekucyjnego możliwe jest na podstawie przepisów, które skarżący powołuje w zażaleniu (tj. m.in. art. 23§6, art. 35§1 i §2 u.p.e.a.) oraz w skardze (art. 54§6 u.p.e.a.). W szczególności art. 54§6 u.p.e.a. stanowi, że wniesienie skargi, o której mowa w § "1 ( tj. skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjnego), nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego). Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Natomiast zgodnie z art. 58 §1 ustawy o u.p.e.a. w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, z tym że w okresie zawieszenia z określonych przyczyn mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków. Na mocy art. 58§2 ustawy o u.p.e.a. organ egzekucyjny może jednak uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli to jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Uchylenie dokonanych czynności nie powoduje umorzenia należnych za nie kosztów egzekucyjnych. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym. Dokonanie powyższego rozróżnienia jest konieczne wobec faktu, iż w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego oraz w skardze skarżący powoływał się również na przepisy dotyczące wstrzymania postępowania egzekucyjnego, co mogłoby wskazywać na utożsamianie przez skarżącego instytucji zawieszenia postępowania egzekucyjnego z instytucją jego wstrzymania. Nie może być natomiast wątpliwości, że przedmiotem skargi w rozpatrywanej sprawie jest kwestia odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego rozstrzygnięta ostatecznie postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...]. W zakresie wstrzymania wykonania postępowania egzekucyjnego Dyrektor Izby Skarbowej w P. wydał bowiem odrębne postanowienie w dniu [...] w związku z wnioskiem skarżącego o wstrzymanie zawartym w piśmie z dnia [...]. Prawidłowo Dyrektor Izby Skarbowej odrębnie rozpatrzył sprawę w kwestii wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Z treści pisma z dnia [...] wynika wyraźnie, że zawiera ono zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego oraz wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że powoływanie się przez skarżącego na odmowne decyzje organów podatkowych w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowej i odroczenia terminu płatności oraz na fakt wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na ostateczną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. w tej sprawie nie może uzasadnić zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Żadna z tych okoliczności nie została wymieniona w art. 56§1 ustawy o u.p.e.a., co wyklucza możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Raz jeszcze należy bowiem podkreślić, że katalog przesłanek uzasadniających zawieszenie postępowania egzekucyjnego został ściśle określony w art. 56§1 ustawy o u.p.e.a. i stanowi on jedyną podstawę wydania postanowienia w tym przedmiocie. Przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie stanowi również sytuacja ekonomiczna zobowiązanego oraz jego stan zdrowia, który uniemożliwia mu prowadzenie działalności gospodarczej, a tym samym zapłatę zaległości. Okoliczności te organ był zobowiązany rozważać przy rozpatrywaniu wniosków zobowiązanego o udzielenie ulg w spłacie zobowiązań. Nie znajdują również uzasadnienia podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 122, art. 125§1, art. 187§1 Ordynacji podatkowej. Należy bowiem podkreślić, że przepisy Ordynacji podatkowej nie znajdują zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym. Postępowanie egzekucyjne nie jest postępowaniem podatkowym. Prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, natomiast - zgodnie z art. 18 tej ustawy - jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. - Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), nie zaś przepisy Ordynacji podatkowej. Niezależnie od błędnie powołanej podstawy prawnej Sąd nie dopatrzył się jednak naruszenia zasad postępowania w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W rozpatrywanej sprawie nie został naruszony również powołany w skardze art. 3 ust.2 pkt 2 ustawy o VAT zgodnie z którym, jeżeli czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług są wykonywane na terenie objętym zakresem działania dwóch lub więcej urzędów skarbowych, właściwość miejscową ustala się dla :osób fizycznych - ze względu na miejsce zamieszkania. Przepis ten wyznaczający właściwość organów podatkowych w zakresie zobowiązań w podatku od towarów i usług nie mógł mieć zastosowania w sprawie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Z tych powodów Sąd orzekł, na podstawie art. 151 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku. /-/ R.Wiatrowski /-/ S.Zapalska /-/M.Skwierzyńska