I SA/Po 82/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 06 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w B o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A w B na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za kwiecień i czerwiec 2009 r., nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy za poszczególne miesiące 2009 r. oraz podatek od towarów i usług do zapłaty za poszczególne miesiące 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. A w B (dalej jako; "spółka"), reprezentowana przez adwokata, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie spółka złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podano, że spółka od [...] nie prowadzi działalności gospodarczej, nie zostały w tym czasie przeprowadzone żadne transakcje. Spółka nie posiada żadnych środków w kasie i na rachunkach bankowych. Spółka nie posiada też żadnych środków trwałych. Wszystkie egzekucje komornicze zostały umorzone z uwagi na fakt, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych. W [...] spółka odnotowała stratę w kwocie [...]. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała brak majątku i środków trwałych, strata [...], stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku prowadzonego przez B wynosił [...]. Do wniosku załączono podsumowanie stanu konta z dnia [...], informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym [...] (druk PIT-B), wydruk z KRS, z którego wynika, że umarzano prowadzone przeciwko podmiotowi egzekucje (rubryka 4 KRS). Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania: 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zauważyć również należy, że z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie wystąpiła spółka jawna. Spółka jawna jest spółką osobową, co wynika z art. 4 pkt 1 i art. 22 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm., dalej jako K.s.h.), która z chwilą wpisu do rejestru staje się podmiotem prawa, ale nie uzyskuje osobowości prawnej, ze względu jednak na treść art. 25 § 3 P.p.s.a. ma zdolność sądową. Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce jawnej istotne jest także, że każdy wspólnik spółki jawnej w myśl art. 22 § 2 K.s.h. odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami. W sytuacji zatem gdy spółka jawna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy wziąć również pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników. Nieuzasadnione byłoby przyjęcie, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2009r., sygn. akt I FZ 70/09 publikowane na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi oświadczyła, że przychody spółki na [...] wynosiły [...], koszty uzyskania przychodów [...]. Skarżąca przedłożyła raporty kasowe za miesiące [...], z których wynika, że w tym okresie, t.j. w [...] do kasy wpłynęła kwota w wysokości [...]. Do pisma załączono rachunki wyników za [...]. Skarżąca wyjaśniła, że bilans za te lata jest niekompletny, ponieważ Urząd Kontroli Skarbowej przejął i nie zwrócił dokumentów za lata [...], natomiast bilans jest kontynuacją księgowań z roku na rok, więc bez zwrotu tej dokumentacji nie można pełnego bilansu za następne lata zamknąć. Skarżąca załączyła deklaracje VAT-7 oraz wyciągi z rachunków bankowych. Spółka podała, że nie zatrudnia pracowników. Skarżąca załączyła zawiadomienie o wszczęciu egzekucji. Skarżąca oświadczyła, że nie ponosi kosztów utrzymania siedziby. Skarżąca podała, że wspólnik spółki RJ pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Koszty utrzymania RJ i jego żony wynoszą ok. [...] (media i wyżywienie). RJ uzyskuje miesięczne dochody tylko z tytułu wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę – wynagrodzenie minimalne, przy czym obecnie przebywa na urlopie bezpłatnym. Żona R uzyskuje miesięczne dochody tylko z tytułu wynagrodzenia za pracę i umowy zlecenia ([...]). Wynagrodzenie małżonki jest zajęte przez komornika i wobec tego otrzymuje ona połowę tego wynagrodzenia, t.j. ok. [...]. RJ posiada działkę o pow. [...] m2, zabudowaną domem o pow. [...] m2. Obecnie nieruchomość ta jest przejmowana przez bank hipoteczny (C) na własność (złożony został w tej sprawie wniosek do sądu po drugiej licytacji komorniczej). Żona RJ nie posiada nieruchomości. RJ posiada udziały w spółkach [...], [...] nie prowadzą obecnie działalności. Drugi wspólnik spółki PK pozostaje w związku małżeńskim. PK podał, że koszty ich miesięcznego utrzymania wynoszą ok. [...], przy czym [...]. PK i jego żona mają do spłaty kredyty. PK od [...] przebywa na zwolnieniu lekarskim z możliwością dalszego przedłużenia zwolnienia, otrzymuje zasiłek chorobowy w wysokości [...] netto, małżonka otrzymuje wynagrodzenie, które od kilku lat jest zajęte i z tego tytułu otrzymuje [...]. PK i jego żona nie posiadają nieruchomości, oszczędności, wierzytelności, pojazdów mechanicznych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Do odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy załączono informacje o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w [...], zeznania roczne podatkowe za [...], wyciągi z rachunków bankowych wspólników i ich małżonek, wyciągi z rachunku bankowego spółki, spis wierzycieli RJ z opisem źródła powstania wierzytelności, terminach zapłaty i wysokości zaległości oraz informacje o egzekucjach i sprzedaży zobowiązań, spis wierzycieli małżonki RJ wraz z adresami wierzycieli, wysokością wierzytelności oraz terminami zapłaty. Na kolejne wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy skarżąca w odpowiedzi podała, że obecnie wspólnicy spółki nie posiadają udziałów w [...]. Udziały w wysokości po [...] zostały zbyte przez RJ i PK w [...]. RJ pełni funkcję prezesa zarządu, PK pełni funkcję zastępcy prezesa zarządu. Z tytułu wypełniania obowiązków zarządu w [...] RJ i PK nie pobierają żadnego funkcyjnego wynagrodzenia. [...] nie posiada wolnych środków na wypłatę wynagrodzenia funkcyjnego zarządowi. RJ przebywa na urlopie bezpłatnym od [...]. [...], w której RJ jest zatrudniony na umowę o pracę prowadzi działalność rolniczą. Po dekoniunkturze cenowej w [...] i suszy w [...] [...] nie posiada wolnych środków na wypłatę wynagrodzeń z tytułu pracy RJ, stąd wystąpiła konieczność przebywania RJ na urlopie bezpłatnym. Obecnie RJ posiada w [...] [...] udziałów o wartości [...] i pełni jednocześnie funkcję prezesa zarządu. Z tytułu posiadania udziałów w tej spółce i pełnienia funkcji prezesa zarządu nie pobiera żadnego wynagrodzenia funkcyjnego ani dywidendy. [...] w latach [...] zanotowała znaczące straty, które uniemożliwiają z powodu braku wolnych środków wypłatę jakiegokolwiek wynagrodzenia funkcyjnego zarządowi. RJ pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Córka RJ studiuje, nie uzyskuje miesięcznych dochodów, mieszka w akademiku, syn prowadzi własne gospodarstwo domowe. RJ poza domem w B przejmowanym na własność przez bank hipoteczny C obecnie nie posiada żadnych innych nieruchomości. Nie posiada także żadnych oszczędności, pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji i przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Małżonka RJ nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, pojazdów wymagających rejestracji i przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Ponadto małżonka RJ od [...] zajęte ma przez komornika swoje wynagrodzenie z powodu poręczeń, których udzielała jako żona wspólnika spółki jawnej tejże spółce. RJ i jego żona posiadali mieszkanie o pow. [...] m2, kupione w [...] z kredytu hipotecznego na potrzeby mieszkaniowe syna. W [...] mieszkanie to zostało darowane synowi, a następnie w [...] syn sprzedał to mieszkanie, gdyż bank wypowiedział umowę kredytu hipotecznego z powodu zaległości i aby ten kredyt spłacić należało sprzedać mieszkanie i z uzyskanych środków go spłacono. RJ posiadał nieruchomości rolne w B ([...] ha), nabyte w [...] r. Nieruchomość tę następnie darował córce. Nieruchomość ta obciążona jest hipoteką w kwocie ponad [...], co wielokrotnie przekracza jej wartość i może zostać zlicytowana przez wierzycieli. RJ posiadał samochód osobowy P, rok prod. [...], skasowany w [...], później posiadał używany samochód C, rok prod. ok. [...], skasowany w [...], żona RJ posiadała używany samochód osobowy R, rok prod. [...], sprzedany w [...]. Poza tym RJ i jego żona nie posiadali innych wartościowych rzeczy, a także nie posiadali oszczędności. PK nadal przebywa na zwolnieniu lekarskim. PK zalega ze spłatą rat w D, wysokość raty [...] za [...], ponadto razem z żoną spłacał kredyt hipoteczny do [...], później małżonkowie zawarli z E ugodę na [...] miesięcy dotyczącą zawieszenia opłat, kapitał został dodany do pozostałych rat, na chwilę obecną po wznowieniu umowy zalega z ratą za [...]. PK razem z żoną mieszka w mieszkaniu, które nie jest i nie było jego własnością, jest to lokal wynajmowany od [...]r. PK i jego żona posiadali mieszkanie kupione w [...]., które w [...] podarowali córce. PK posiadał pojazd mechaniczny V, który został sprzedany przez komornika w dniu [...], innych wartościowych rzeczy nie posiada. Do odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy załączono zeznania roczne podatkowe za [...], umowy darowizny, kartę informacyjną z leczenia szpitalnego, wyciąg z rachunku pożyczki, pisma E z dnia [...], ostateczne wezwanie do zapłaty z E z dnia [...], umowę najmu lokalu z [...], protokół sprzedaży ruchomości. W ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego wskazać należy, że w świetle przedstawionych przez spółkę oświadczeń wynika, że strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ponieważ od [...] nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie przeprowadzono w tym czasie żadnej transakcji. Skarżąca nie ponosi kosztów utrzymania siedziby, nie zatrudnia żadnych pracowników. Spółka nie posiada żadnego majątku, środków trwałych, środków na rachunku bankowym oraz w kasie. Również sytuacja wspólników spółki jawnej oraz osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym jest trudna. Jeden ze wspólników choruje, przebywa na zwolnieniu lekarski, drugi wspólnik jest na urlopie bezpłatnym. Żony wspólników pracują, uzyskują dochody z tytułu umowy o pracę, które podlegają częściowemu zajęciu. Wspólnicy spółki nie posiadają zatem środków pieniężnych oraz majątku, który mógłby stanowić źródło finansowania kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.