I SA/Po 842/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 maja 2022 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...]sierpnia 2021r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. W dniu [...] września 2021 r. J. S. wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] sierpnia 2021 r. nr [...], stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Zarządu Związku Międzygminnego "Centrum Zagospodarowania Odpadów – [...]" z [...] marca 2020 r. nr [...], określającej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od stycznia 2015 r. do grudnia 2019 r. Uzasadniając zaskarżone postanowienie, Kolegium wskazało, że adresowana do skarżącego ww. decyzja, zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem jej odbioru, została odebrana przez M. N. (pełnoletniego domownika) w dniu 27 marca 2020 r. Mając zatem na uwadze treść art. 220 oraz art. 223 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.; dalej: "Ordynacja podatkowa") ostateczny termin do wniesienia odwołania od ww. decyzji upłynął w dniu 10 kwietnia 2020 r. Termin ten jest terminem zawitym. Czynność dokonana z uchybieniem tego terminu jest nieskuteczna, tym samym odwołanie wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia nie podlega rozpatrzeniu przez organ odwoławczy. Ponadto norma ta ma charakter kategoryczny i bezwarunkowy, dlatego też każde, nawet nieznaczne, przekroczenie terminu stanowi samoistną podstawę do wydania postanowienia stwierdzającego jego uchybienie. Ponadto stwierdzenie niedotrzymania terminu do złożenia środka zaskarżenia nie zależy od uznania organu odwoławczego, gdyż obowiązek taki wynika wprost z ustawy. Kolegium zaznaczyło również, że uchybienie terminowi do wniesienia środka odwoławczego jest okolicznością obiektywną i w razie jego stwierdzenia organ odwoławczy nie ma prawa przystąpić do merytorycznego rozpoznania sprawy. Strona, wnosząc odwołanie 10 grudnia 2020 r., nie zachowała 14-dniowego terminu do jego wniesienia. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wskazał, że nie otrzymał decyzji z [...] marca 2020 r. i wyjaśnił, że osoba, która przez pomyłkę odebrała od listonosza przesyłkę, mieszka pod całkiem innym adresem, a przesyłkę oddała mu po jego powrocie, ale daty nie pamięta. W dołączonym do skargi oświadczeniu z [...] września 2021 r. M. N. wyjaśnia, że 27 marca 2020 r. omyłkowo w pliku odebranych listów pokwitowała przesyłkę dla skarżącego, ale nie jest domownikiem pod jego adresem. Wskazuje również na zmieniających się w krótkim czasie w ich rejonie listonoszy, którzy nie znają mieszkańców ani ich adresów. List oddała osobiście skarżącemu po jego powrocie z N. , gdzie przebywał okresowo, ale daty nie pamięta. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego w piśmie z 7 marca 20222 r. podtrzymał ją w całości, zarzucając jednocześnie rozstrzygnięciu SKO naruszenie: 1. art. 148 i art. 149 w zw. z art. 228 Ordynacji podatkowej przez nieuzasadnione uznanie, że doszło do prawidłowego doręczenia decyzji organu pierwszej instancji skarżącemu, w imieniu którego przesyłkę miał odebrać dorosły domownik, w sytuacji w której decyzja doręczona została omyłkowo innej osobie, która nie jest domownikiem skarżącego, co wskazuje na to, że zaskarżona decyzja nie została wprowadzona do obrotu prawnego, a tym samym termin do jej zaskarżenia nie rozpoczął biegu; 2. art. 145 §1 w zw. z art. 149 w zw. z art. 148 w zw. z art. 121 §1, art. 122, art. 187 §1 Ordynacji podatkowej przez bezpodstawne przyjęcie, że ww. decyzja została skutecznie doręczona skarżącemu, w sytuacji, w której: a) organy nie zgromadziły wystarczającego i niewątpliwego materiału dowodowego dla oceny skuteczności jej doręczenia, b) nie doszło w ogóle do poczynienia przez organy jakichkolwiek czynności, zmierzających do ustalenia, czy faktycznie doszło do doręczenia ww. decyzji dorosłemu domownikowi w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej; 3. art. 223 § 2 w zw. z art. 148 w zw. z art. 149 w zw. z art. 228 Ordynacji podatkowej przez błędne uznanie, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania, w sytuacji, w której ww. decyzja nie została prawidłowo doręczona skarżącemu, a tym samym termin do wniesienia odwołania nie zaczął biec, albowiem decyzja na skutek jej wadliwego doręczenia nie funkcjonuje w obrocie prawnym. Mając powyższe na uwadze, pełnomocnik wniósł o zmianę lub uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasadzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu według norm prawem przewidzianych, oświadczając, że nie zostały pokryte ani w całości, ani w części. W ocenie strony skarżącej zgromadzone w sprawie dokumenty nie wskazują na to, że doszło do prawidłowego doręczenia skarżącemu decyzji organu pierwszej instancji oraz nie potwierdzają jednoznacznie tego, że osoba, która odebrała przesyłkę zaadresowaną do skarżącego, była jego domownikiem. Wręcz przeciwnie, w świetle załączonego oświadczenia przesyłka do niego zaadresowana została doręczona osobie, które nie jest domownikiem, jak również nie była uprawniona do jej odbioru. Doręczenie nastąpiło omyłkowo. W związku z powyższym nie można uznać, że w dniu doręczenia przesyłki osobie niebędącej domownikiem skarżącego rozpoczął bieg terminu do wniesienia odwołania. W tych okolicznościach trudno uznać, by decyzja znajdowała się w obrocie prawnym. Organ odwoławczy całkowicie zaniechał wyjaśnienia podstaw uznania, że doszło do skutecznego doręczenia decyzji w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej, tj. że doszło do doręczenia przesyłki osobie będącej domownikiem skarżącego. Organy obu instancji same zadecydowały o tym, że osoba, która odebrała przesyłkę jest domownikiem skarżącego, nie posiadając tak naprawdę żadnych ku temu podstaw, jak również nie posiadając jakichkolwiek dowodów świadczących o tym, że osobę której doręczono decyzję należy uznać za domownika skarżącego. Strona skarżąca podkreśliła, że w świetle ugruntowanych poglądów judykatury nie każdą pełnoletnią osobę spokrewnioną można uznać za dorosłego domownika, któremu można oddać przesyłkę przeznaczoną dla określonego adresata. Warunkiem koniecznym jest, aby osoba spokrewniona z adresatem pisma zamieszkiwała pod wskazanym adresem, nawet jeżeli nie jest tam zameldowana. Osoby obce adresatowi nie są natomiast jego domownikami nawet, gdy mieszkają w tym samym domu lub mieszkaniu, chyba że zostały przez adresata włączone do wspólnoty domowej i prowadzą z nim (jego rodziną) wspólne gospodarstwo domowe. Natomiast na skutek zaniedbań organów skarżący został pozbawiony merytorycznego rozpoznania sprawy. Uznanie przez SKO, że doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu decyzji w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej budzi poważne kontrowersje i wątpliwości. Sąd zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm..; dalej: "P.p.s.a."). Istotą sporu sprowadza się przede wszystkim do rozstrzygnięcia, czy w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu decyzji z [...] marca 2020 r. wobec odebranie jej przez M. N. jako dorosłego domownika skarżącego, tj. doręczenia w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej. W konsekwencji czy zasadnie, organ odwoławczy stwierdził, że strona skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia odwołania od ww. decyzji. Zaznaczyć należy, że o ocenie zgodności z prawem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania decyduje to, czy według stanu na moment jego podjęcia spełniły się przesłanki przewidziane w art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Na mocy tego przepisu organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Jego treść została sformułowana w sposób kategoryczny i bezwarunkowy. Dlatego też każde, nawet nieznaczne, przekroczenie terminu stanowi samoistną podstawę do wydania postanowienia stwierdzającego jego uchybienie, co w zaskarżonym postanowieniu zasadnie podkreśliło Kolegium. Stwierdzenie niedotrzymania terminu do złożenia środka zaskarżenia nie zależy od uznania organu odwoławczego, gdyż obowiązek taki wynika wprost z ustawy. Uchybienie terminowi do wniesienia środka odwoławczego jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozpatrzenia odwołania, lecz ma obowiązek wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi (por. wyroki NSA z: 14 marca 2013 r., I FSK 590/12 i 29 sierpnia 2013 r., I FSK 1060/12 - wszystkie przytaczane w niniejszej sprawie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że stwierdzenie przez organ odwoławczy uchybienia terminu do wniesienia odwołania powinno być oparte na dowodach wskazujących na okoliczność, iż odwołujący przekroczył termin określony w art. 223 § 2 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z treścią tego przepisu odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Podejmując zatem rozstrzygnięcie w oparciu o art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, organ odwoławczy ogranicza się wyłącznie do badania, w jakim dniu miało miejsce prawidłowe doręczenie decyzji oraz ustalenia kiedy zostało wniesione odwołanie od tej decyzji. To te elementy są kluczowe przy ocenie dochowania lub niedochowania 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania od decyzji i to one w efekcie przesądzają o ocenie zgodności z prawem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem organu odwoławczego przesyłka zawierająca decyzję z [...] marca 2020 r., adresowana do skarżącego, zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, została odebrana przez M. N. (pełnoletniego domownika) w dniu 27 marca 2020 r. Co za tym idzie termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 10 kwietnia 2020 r. Natomiast skarżący twierdzi, że osoba, która odebrała przesyłkę zaadresowaną do niego, nie jest jego domownikiem oraz nie była uprawniona do odbioru zaadresowanej do niego przesyłki, a zatem nie można uznać, iż decyzja znajdowała się w obrocie prawnym. Wyjaśnienia wymaga, że w przypadku osób fizycznych podstawową zasadą jest doręczanie pism na adres miejsca ich zamieszkania lub pracy (art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej). Alternatywnymi, równoważnymi miejscami doręczenia są siedziba organu podatkowego oraz miejsce zatrudnienia, gdzie pismo należy doręczyć adresatowi lub osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji (art. 148 § 2 Ordynacji podatkowej). W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w innych uzasadnionych przypadkach pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (§ 3). Natomiast brak możliwości doręczenia pisma (decyzji) do rąk własnych strony z powodu jej nieobecności aktualizuje możliwość doręczenia zastępczego. Zgodnie z art. 149 Ordynacji podatkowej w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata, na której zamieszkuje adresat lub której adres wskazano jako adres do doręczeń. Przyjąć należy, że domownikiem upoważnionym do odbioru korespondencji jest każda dorosła osoba mieszkająca w tym samym co adresat domu lub mieszkaniu, która pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, lub krewny czy powinowaty zamieszkujący razem z adresatem, nawet jeśli prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jednocześnie, jak wskazuje orzecznictwo, ustawodawca nie zdefiniował pojęcia domownika, zatem należy każdorazowo badać związek danej osoby z adresatem oraz charakter jej pobytu w danym lokalu. Nie można wskazywać, że koniecznym warunkiem uznania za domownika jest posiadanie meldunku w mieszkaniu adresata lub nawet prowadzenie z adresatem wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z 28 sierpnia 2008 r., I FZ 331/08). Odwołanie się do językowej definicji pojęcia domownika oznacza, że to pojęcie ma bardzo szeroki zakres, co powoduje, że za domownika może być również uznana osoba przebywająca w mieszkaniu adresata za jego zgodą, niespokrewniona z nim i niespowinowacona, zatrudniona do pomocy w prowadzeniu domu. Jednak z drugiej strony nawet osoba spokrewniona czy spowinowacona może nie być uznana za domownika, jeśli jej obecność pod adresem doręczenia jest okazjonalna. Taka osoba uznana za domownika w świetle art. 149 Ordynacji podatkowej powinna mieć osobisty związek z adresatem, a zarazem akceptowany przez niego status, wyrażający się w aprobacie dla długotrwałego i nieokazjonalnego przebywania w jego mieszkaniu, co uprawdopodobnia właściwe wywiązanie się z obowiązku przekazania odebranej przesyłki adresatowi. Mając powyższe na uwadze, zasadniczą w sprawie kwestią jest wyjaśnienie przez organ odwoławczy prawidłowości doręczenia skarżącemu decyzji organu pierwszej instancji. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że w aktach administracyjnych przedłożonych, Sądowi wraz ze skargą, znajduje się umieszczona za decyzją z [...] marca 2020 r. (brak numeru karty) kopia jednej strony zwrotnego potwierdzenia odbioru (jej zgodność z oryginałem została poświadczona). Wynika z niej, że adresowaną do skarżącego przesyłkę w dniu 27 marca 2020 r. odebrał pełnoletni domownik – M. N., ale nie wynika jaka to była przesyłka. Już ta okoliczność powinna była być dostrzeżona przez Kolegium, do którego wpłynęło odwołanie i powinno się ono zwrócić się do organu pierwszej instancji o nadesłanie oryginalnego poświadczenia odbioru decyzji. Dopiero bowiem uzyskanie kompletnego dokumentu, z którego wynikałoby, że dotyczy on odebrania przesyłki zawierającej ww. decyzję, pozwoliłoby przyjąć organowi odwoławczemu, że stanowi ono dokument urzędowy, potwierdzający prawidłowe doręczenie decyzji pełnoletniemu domownikowi. W takiej sytuacji organ nie miałby podstaw – na etapie badania terminowości wniesienia odwołania - do kwestionowania tego doręczenia, skoro w odwołaniu nieskuteczności doręczenia decyzji skarżący nie podnosił. Niemniej jednak skarżący zakwestionował skuteczność doręczenia, choć dopiero zaskarżając postanowienie stwierdzające uchybienie terminu. Ponieważ okoliczność ta nie została zweryfikowana przez SKO, które nadal utrzymuje, że decyzja została doręczona prawidłowo, rozpoznając niniejszą skargę, Sąd tej okoliczności nie może potwierdzić, ale brak również podstaw do przyjęcia, że decyzja została skarżącemu doręczona prawidłowo. Niezbędnym jest bowiem, oprócz dołączenia do akt kompletnego dokumentu poświadczenia odbioru ww. decyzji, który w pierwszej kolejności powinien być skontrolowany, wyjaśnienie statusu M. N.. Ustalenia wymaga, czy w ogóle i jakiego rodzaju relacja istniała między skarżącym a ww. osobą w rozumieniu art. 148 i 149 Ordynacji podatkowej. Tym bardziej, że skarżący zaprzeczył, że M. N. jest domownikiem, a z jej oświadczenia wynika, iż mieszka pod innym numerem, choć na tej samej ulicy. W kontrolowanej sprawie na tym etapie postępowania najistotniejszą jej okolicznością w zakresie sprawdzenia terminowości wniesienia odwołania jest bowiem skuteczność doręczenia decyzji z [...] marca 2020 r., gdyż tylko decyzja, która weszła do obrotu prawnego może zostać zaskarżona. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na ocenę skuteczności doręczenia, a nawet rodzi w tym zakresie poważne wątpliwości. Zdaniem Sądu za zasadne zatem uznać należało zarzuty naruszenia art. 121 § 1, art. 122 w zw. z art. 187 § 1 oraz art. 149 oraz w zw. z art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu okoliczności faktycznej, tj. czy decyzję doręczono osobie uprawnionej do jej odbioru, a co za tym idzie czy weszła ona do obrotu prawnego i tym samym rozpoczął bieg termin do wniesienia odwołania oraz czy ten termin został uchybiony. Mając powyższe na uwadze, ponownie rozpatrując sprawę SKO powinno uzupełnić materiał dowodowy o kompletny dokument poświadczający odbiór ww. decyzji, a następnie ustalić, czy M. N. upoważniona/uprawniona była do odbioru korespondencji, z jakich przyczyn operator pocztowy uznał ją za osobę uprawnioną do odbioru korespondencji adresowanej do skarżącego, czy decyzja weszła do obrotu prawnego. Należy również zauważyć, że w sytuacji, w której decyzja weszła do obrotu, a strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu to okoliczność ta może stanowić podstawę do wznowienia postępowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.