I SA/Po 85/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do lipca 2010 roku oddala skargę. Pismem z dnia [...] marca 2020r. A. P. (dalej: strona, skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do lipca 2010 r. Uzasadniając wniosek pełnomocnik wskazał, że stan faktyczny przedmiotowej sprawy jest identyczny ze sprawą skarżącego dotyczącą roku 2009, gdzie prawomocnym wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia [...] lipca 2019 r., sygn. I SA/Po [...] uchylił zaskarżoną decyzję nr [...] dotyczącą zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od maja do grudnia 2009 oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] z dnia [...] października 2014 r., o nr [...] Powodem uchylenia decyzji był brak zawiadomienia pełnomocnika o wszczęciu postępowania karnoskarbowego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do lipca 2010 r. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że w sprawie zasadne było odmówienie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] sierpnia 2016r., nr [...] w oparciu o przesłankę wynikającą z art. 240 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm. – dalej: "o.p."), bowiem w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 241 § 2 pkt 1 o.p., uniemożliwiające wznowienie postępowania, tj. wniosek o wznowienie postępowania został złożony w terminie dłuższym niż miesiąc od powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji. Organ wyjaśnił, że strona wiedzę o wydaniu przez Dyrektora Izby Skarbowej w [...] ostatecznej decyzji z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] uzyskała w dniu [...] września 2016 r., tj. w chwili jej doręczenia. Organ zaznaczył przy tym, że decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w [...] została prawidłowo doręczona pełnomocnikowi podatnika - R. S. (na adres wskazany przez pełnomocnika) - umocowanemu pełnomocnictwem z dnia [...] lipca 2015 r. do złożenia w imieniu A. P. odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...] czerwca 2015 r. dot. podatku od towarów i usług za rok 2010 - [...] Pełnomocnictwo obejmowało postępowanie dwuinstancyjne - także przed Dyrektorem Izby Skarbowej w [...] w przedmiotowej sprawie. Potwierdzeniem powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji ostatecznej był również fakt wniesienia przez stronę w dniu [...] września 2016 r. skargi na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarga została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] maja 2017r., sygn. akt I SA/Po [...]. Pismem z dnia [...] kwietnia 2020 r., pełnomocnik strony wniósł odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej rażące naruszenie przepisów prawa podatkowego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 240 § 1 pkt 4 o.p., polegające na pominięciu przez organy podatkowe uchwały 7 sędziów NSA z dnia 18 marca 2019 r., sygn. I FPS 3/18. Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Za bezsporną organ odwoławczy uznał okoliczność powzięcia wiadomości o decyzji ostatecznej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2016 r. na 3,5 roku przed złożeniem wniosku o wznowienie postępowania w oparciu o przesłankę z art. 240 § 1 pkt 4 o.p. Pełnomocnik strony w żaden sposób nie zakwestionował też okoliczności doręczenia ostatecznej decyzji będącej przedmiotem wniosku o wznowienie postępowania ani też faktu powzięcia o niej wiadomości po dacie jej doręczenia w dniu [...] września 2016 r. a przed wniesieniem skargi do WSA. Organ odwoławczy stwierdził, że uzasadnione jest stwierdzenie, że w przedmiotowej sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 241 § 2 pkt 1 o.p., uniemożliwiające wznowienie postępowania, tj. wniosek o wznowienie postępowania został złożony w terminie dłuższym niż miesiąc od powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji. Tym samym konieczna stała się odmowa wznowienia postępowania. Przekroczenie ściśle określonego terminu na zgłoszenie żądania wznowienia, skutkuje bowiem odmową wszczęcia postępowania oraz brakiem podstaw do merytorycznego badania zasadności wniosku. W związku z powyższym za bezzasadny uznał organ odwoławczy sformułowany przez pełnomocnika strony zarzut odwołania dotyczący pominięcia przez organ podatkowy pierwszej instancji uchwały 7 sędziów NSA z dnia 18 marca 2019 r. sygn. akt I FPS 3/18, która stanowiła podstawę merytoryczną wniosku o wznowienie postępowania podatkowego zakończonego ww. decyzją ostateczną. Skoro bowiem wznowienie postępowania okazało się niedopuszczalne z przyczyn formalnych, nie było możliwości merytorycznego badania czy spełniona została przesłanka z art. 240 § 1 pkt 4 o.p., tj. czy strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. P. wyraził sprzeciw wobec zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] listopada 2020 r. i wniósł o jej uchylenie w całości z powodu naruszenia prawa. Wskazał, że przedstawił dokumenty wystarczająco uzasadniające wznowienie postępowania. Skarżący wyjaśnił, że nie uczestniczył w postępowaniu, a organ w sposób rażący naruszył obowiązujące przepisy prawa nie zawiadamiając pełnomocnika skarżącego o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania. Powołując się na uchwałę NSA skarżący podniósł, że brak doręczenia zawiadomienia skutkuje brakiem ziszczenia się warunku zawieszenia, a więc ostateczna decyzja nie weszła do obrotu prawnego i jako taka, w wyniku wznowienia postępowania winna być wyeliminowana z obrotu prawnego. Jednocześnie skarżący wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych w całości i wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Pismem z dnia [...] czerwca 2021 r., pełnomocnik strony ustanowiony z urzędu, zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego - tj. art. 70 c o.p., które miało wpływ na wynik sprawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez organ, że zawiadomienie z dnia [...] sierpnia 2015 r. o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec 2010 r. zostało prawidłowo doręczone podatnikowi, wobec czego bieg terminu przedawnienia powyższych zobowiązań został zawieszony w dniu 29 czerwca 2015 r. w związku ze wszczęciem postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowej, tj. z wystąpieniem przesłanki z art. 70 § 6 pkt 1) o.p., w sytuacji w której zawiadomienie z dnia [...] sierpnia 2015 r. nie zostało doręczone pełnomocnikowi podatnika, wobec czego nie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec 2010 r., a w konsekwencji upłynął termin przedawnienia ww. zobowiązań podatkowych; 2) przepisów prawa procesowego, tj. art. 240 § 1 pkt 4 o.p., które miało wpływ na wynik sprawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez organ, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania, w sytuacji w której brak zawiadomienia pełnomocnika podatnika o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec 2010 r. wywołuje konsekwencje tożsame z pominięciem strony postępowania [tj. podatnika], a zatem uznać należy, iż strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Mając powyższe zarzuty na względzie, wniósł o: 1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, 2) umorzenie postępowania w przedmiocie zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do lipca 2010 r. na podstawie art. 208 o.p., albowiem z uwagi na upływ terminu przedawnienia postępowanie w przedmiocie zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do lipca 2010 r. stało się bezprzedmiotowe, 3) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, 4) przyznanie kosztów pomocy prawnej z urzędu, jednocześnie oświadczając, iż koszty te nie zostały dotychczas zapłacone w całości lub w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu rację należy przyznać organom, bowiem strona nie zachowała miesięcznego terminu na złożenie wniosku o wznowienie postępowania wskazanego w art. 241 § 2 pkt 1 o.p. Z tych względów organy prawidłowo odmówiły wznowienia postępowania. Wyjaśniając podstawy prawne wyroku należy wskazać, że: "jedną z podstawowych zasad postępowania podatkowego jest uregulowana w art. 128 o.p. zasada trwałości decyzji ostatecznych. Zgodnie z powołanym przepisem, decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie oraz w ustawach podatkowych. Omawiana zasada ogólna jest niezwykle istotna z punktu widzenia prawidłowego funkcjonowania demokratycznego państwa prawa. Gwarantuje ona bowiem pewność obrotu prawnego oraz stabilność skutków prawnych aktów organów administracji publicznej. Powołany przepis, ustanawiając ochronę decyzji ostatecznych, przyznaje im cechę trwałości, przy równoczesnym wyznaczeniu granic tej trwałości. Owe granice wynikają z możliwości wzruszania decyzji ostatecznych w trybach nadzwyczajnych. Jednym z takich trybów jest instytucja wznowienia postępowania, która, jako swoisty wyłom od zasady trwałości decyzji ostatecznych, musi opierać się na ustawowo określonych przesłankach, które zostały wymienione w art. 240 § 1 o.p." (tak wyrok NSA z 29 kwietnia 2016 r., I FSK 137/15 oraz wyrok NSA z 29 kwietnia 2016 r., I FSK 2030/14; wyroki sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej zwanej też CBOSA, pod adresem "orzeczenia.nsa.gov.pl"). W związku z tym, że instytucja wznowienia postępowania stanowi szczególny tryb postępowania, przesłanki jej zastosowania należy interpretować ściśle (wąsko). Nie można w takiej sytuacji przypisywać przesłankom wznowieniowym szerszego znaczenia, niż wyrażone wprost w przepisie prawa. Zasada, zgodnie z którą przesłanki wznowienia postępowania podlegają ścisłej wykładni i nie mogą być interpretowane rozszerzająco, pełni również istotną funkcję gwarancyjną z punktu widzenia zasady dwuinstancyjności postępowania podatkowego (art. 127 o.p). Pozwala bowiem ograniczyć sytuacje, w których jedna sprawa będzie rozpoznawana kilkukrotnie, wyłącznie do przypadków kwalifikowanych wadliwości, wskazanych m.in. w art. 240 § 1 o.p." (tak wyrok NSA z 14 marca 2017 r., I FSK 1397/15, CBOSA). Wznowienie postępowania jest instytucją procesową, która umożliwia weryfikację ostatecznych decyzji podatkowych z powodu wad postępowania, natomiast nie może ono służyć, jako środek do kolejnego merytorycznego rozpoznania sprawy, zakończonej decyzją ostateczną. Postępowanie w sprawie wznowienia postępowania jest dwufazowe. Pierwsza faza to postępowanie wstępne, tzw. wznowieniowe. W toku tego postępowania organ podatkowy ogranicza się do badania, czy: żądanie pochodzi od strony; strona ma zdolność do czynności prawnych; żądanie dotyczy postępowania zakończonego decyzją lub postanowieniem; kwestionowana decyzja lub postanowienie ma charakter ostateczny; w żądaniu wskazano podstawę wznowienia; a w przypadku żądania na podstawie art. 240 § 1 pkt 4 i 8 zachowano miesięczny termin. Po sprawdzeniu, że zostały spełnione wszystkie przesłanki formalne organ podatkowy wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania. Otwiera ono fazę postępowania określaną jako postępowanie wznowione, w odróżnieniu od postępowania wznowieniowego (wstępnego), które toczyło się do chwili wydania wspomnianego postanowienia. Dopiero w tej fazie dopuszczalne jest badanie, czy zachodzą wskazane przez stronę podstawy wznowienia albo czy zachodzą podstawy wymienione w postanowieniu o wznowieniu postępowania z urzędu. Obok badania podstaw przedmiotem postępowania jest także rozstrzygnięcie istoty sprawy. Zgodnie z art. 241 § 2 pkt 1 o.p., wznowienie postępowania z przyczyny wymienionej w art. 240 § 1 pkt 4 o.p. następuje tylko na żądanie strony wniesione w terminie miesiąca od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji. Zastosowanie tego przepisu jest istotą sporu. Oceny wymaga więc stwierdzenie przez organ niedopuszczalności wznowienia postępowania, z uwagi na uchybienie terminu wskazanego w art. 241 § 2 pkt 1 o.p. Treść skargi wskazuje, że strona uważa, iż w jej sprawie istnieje przesłanka wznowieniowa, o której mowa art. 240 § 1 pkt 4 o.p. Nie to jest jednak przedmiotem niniejszej sprawy, bowiem organ odmówił wznowienia postępowania, a więc organ nie oceniał tego, czy przesłanka wznowieniowa istnieje czy nie. Organ stwierdził, że strona nie złożyła wniosku (opartego o art. 240 § 1 pkt 4 o.p.) w przepisanym terminie. Zarzut naruszenia art. 240 § 1 pkt 4 o.p. należy więc uznać za chybiony bo ten przepis w niniejszej sprawie nie znajdował zastosowania. Organ prawidłowo ustalił, że strona o wydaniu decyzji ostatecznej dowiedziała [...] września 2016 r., tj. w dacie jej doręczenia. Ta okoliczność jest bezsporna. Na marginesie trzeba wskazać, że decyzja ta została zaskarżona do WSA w Poznaniu, który wyrokiem z dnia z dnia [...] maja 2017r., sygn. akt I SA/Po [...] skargę oddalił. Natomiast żądanie wznowienia postępowania zostało złożone pismem z dnia [...] marca 2020 r. Ewidentne jest, że miesięczny termin, o którym mowa w art. 241 § 2 pkt 1 o.p. został uchybiony. Treść art. 241 § 2 pkt 1 o.p. wymagała od organu zbadania, kiedy strona powzięła wiadomość o wydaniu decyzji ostatecznej oraz czy wniosek o wznowienie postępowania wniesiono z zachowaniem miesięcznego terminu od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji. Ustalenie tych okoliczności faktycznych zostało przeprowadzone zgodnie z regułami procesowymi wskazanymi w o.p. Treść art. 241 § 2 pkt 1 o.p. nie daje żadnych możliwości odnoszenia terminu w nim wskazanego do okoliczności innej niż powzięcie wiadomości o wydaniu decyzji ostatecznej. Strona dowiedziała się o istnieniu decyzji ostatecznej w dniu jej doręczenia, W konsekwencji, zastosowanie art. 241 § 2 pkt 1 o.p. musiało doprowadzić do odmowy wznowienia postępowania. Okoliczność doręczenia zawiadomienia w trybie art. 70c o.p. bezpośrednio skarżącemu, z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika, mogłaby być przedmiotem oceny jedynie w sytuacji, gdyby podatnik złożył wniosek o wznowienie postępowania w ustawowym terminie. Tak się jednak nie stało. Z tych względów skarga okazała się bezzasadna. Sąd nie znajduje powodów do stwierdzenia, że w zaskarżonej decyzji naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy. Sąd nie dopatruje się wystąpienia okoliczności naruszających prawo i mogących być podstawą wznowienia postępowania. Sąd nie znajduje też przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości lub w części. Z tych względów, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. - Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), należało skargę oddalić. Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 17 maja 2021 r., wydanego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zmienionej ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875).