I SA/Po 868/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku I. S. i D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. S. i D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] I. S. i D. S. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], określającą I. S. i D. S. zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006r. w wysokości [...] zł. W petitum skargi wnieśli równocześnie o zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 15 grudnia 2011r. skarżący zostali wezwani do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. W dniu 16 stycznia 2012r. skarżący złożyli sporządzone na urzędowych formularzach wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosków wskazali, że skarżąca nie ma żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu skarżącego, natomiast skarżący prowadzi działalność gospodarczą, lecz – jak wyjaśnił – jego firma nie przynosi zysków. Ze złożonych oświadczeń wynika, iż skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z małoletnią córką. Nie posiadają domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Także ich córka nie posiada żadnego majątku. Wnioskodawcy nie mają żadnych dochodów. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 23 stycznia 2012r. do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczyli, że ich rachunki bankowe zostały zajęte przez Urząd Skarbowy. Podali, że nie posiadają lokat bankowych. Wskazali, że córka ma [...] lat, uczy się i konta w banku oraz lokaty nie posiada. Ponadto wyjaśnili, że nie uzyskują dodatkowych dochodów z pracy dorywczej ani sezonowej i nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Mieszkają u rodziców skarżącego i wobec tego czynszu nie płacą. Z oświadczeń skarżących wynika, że miesięcznie ponoszą oni następujące wydatki: ogrzewanie – [...] zł. (pieniądze z tego tytułu są przekazywane rodzicom skarżącego), napełnianie butli gazem - ok. [...] zł., energia elektryczna - od [...] do [...] zł. w okresie grzewczym, i [...] zł. w okresie letnim (woda jest podgrzewana w bojlerze), wyżywienie - od [...] do [...] zł., środki czystości ok. [...] zł. Wskazali również, że skarżący zaciągnął dwa kredyty, jeden w [...] Banku w dniu [...], na [...] rat, miesięczna rata [...] zł., kredyt został zaciągnięty pod zastaw samochodu. Drugi kredyt został zaciągnięty w [...] Bank w dniu [...], na [...] rat, miesięczna rata [...] zł. Podali, że w/w kredyty zostały zaciągnięte na opłacenie zaległych opłat i na życie. Skarżący posiadają samochód osobowy marki X., rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...] zł., który jest przedmiotem zastawu. Podali także, że nie ponoszą opłat za abonament RTV i telefon, gdyż koszty te ponoszą rodzice skarżącego. Z pism skarżących wynika także, iż skarżąca jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy i nie przysługuje jej prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto skarżący stwierdził, iż będzie musiał zamknąć prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą albowiem przynosi ona stratę. Wnioskodawcy przedłożyli kserokopie następujących dokumentów: zeznania rocznego podatkowego za 2010r., podsumowania księgi przychodów i rozchodów za miesiące od stycznia do grudnia 2011r., deklaracji VAT-7 za miesiące od lipca do grudnia 2011r., wyciągu z rachunku bankowego, harmonogramów spłaty kredytów bankowych. Referendarz sądowy WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 27 lutego 2012r. odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżący, pismami z dnia 26 marca 2012r., wnieśli sprzeciw. W uzasadnieniu wskazali, że dochody jakie skarżący osiąga z działalności gospodarczej nie wystarczają w pełni na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania rodziny, co zmusiło go do wzięcia kredytów. Wobec powyższego wnioskodawcy oświadczyli, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek dodatkowych kosztów sądowych. Podkreślili również, że z tytułu prowadzonych przed sądem sześciu spraw zostali zobowiązani do uiszczenia opłat sądowych w wysokości ok. [...] zł. Podnieśli ponadto, iż nie zgadzają się ze stwierdzeniem zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że nie udzielili pełnych wyjaśnień co do tego z jakich środków ponoszą koszty miesięcznego utrzymania i spłaty kredytów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika, że skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej postanowienia referendarza ex lege i przejście sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja dotycząca sytuacji materialnej skarżących stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Znajduje to uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy mają sami wnioskodawcy. Wobec tego, pochodzące od nich informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena ich rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżących powinno leżeć przedstawienie jak najpełniejszej informacji pozwalającej na dokonanie oceny ich aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić także należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005r., sygn. akt FZ 760/04). Podnieść także trzeba, iż oceniając zasadność przyznania wnioskodawcom prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawców do wysokości kosztów, które są oni zobowiązani ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. (postanowienie NSA z 10 października 2011r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, skarżący nie uprawdopodobnili wniosków o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych albowiem nie wykazali w sposób wiarygodny i rzetelny, iż spełnili ustawowe przesłanki uzasadniające przyznanie im tej pomocy. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż z udzielonych przez skarżących informacji na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy i przedłożonych kserokopii dokumentów wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której nie uzyskuje żadnych dochodów (z tego powodu – jak stwierdził – będzie musiał ją zamknąć). Także skarżąca, będąca osobą bezrobotną, nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżący nie uzyskują również innych dodatkowych dochodów np. z pracy dorywczej czy sezonowej, nie korzystają też z pomocy opieki społecznej. Pomimo braku jakichkolwiek dochodów skarżący wskazują równocześnie, iż miesięcznie ponoszą wydatki w wysokości od [...] zł. do [...] zł., na które składają się następujące koszty: ogrzewanie [...] zł., energia elektryczna od [...] do [...] zł., butla z gazem ok. [...] zł., wyżywienie od [...] do [...] zł., środki czystości [...] zł., raty kredytów [...] zł. i [...] zł. Skarżący spłacają zatem raty kredytów w łącznej kwocie w wysokości [...] zł. Podkreślić w tym miejscu należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową skarżących, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy. Godzi się bowiem zauważyć, iż uzyskanie w obecnych warunkach jakiegokolwiek kredytu jest bardzo trudne. Nie ulega żadnej wątpliwości, że banki uzależniają przyznanie kredytu od spełnienia przez potencjalnych kredytobiorców wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej. Uzyskanie i korzystanie z kredytu wskazuje zatem na zdolności płatnicze skarżącego, gdyż w innym wypadku banki nie przyznałyby jemu kredytu. Zauważyć także należy, że drugi kredyt został zaciągnięty przez wnioskodawcę [...]. Zaznaczyć również wypada, iż sama okoliczność spłacania kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżących – m.in. kredyty bankowe - nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Podnieść także trzeba, iż w sprzeciwie skarżący wskazali, wbrew wcześniejszym wyjaśnieniom, że skarżący osiąga dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, jednakże nie wystarczają one aby w pełni pokryć niezbędne koszty utrzymania rodziny. Na uwagę zasługuje również fakt, iż skarżący posiadają samochód osobowy marki X., rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...] zł., co wiąże się również z kosztami utrzymania pojazdu, tj. kosztami związanymi z zakupem paliwa i eksploatacji. Analizując powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie uiścić wpisu należnego od skargi w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, zestawienie pierwszego oświadczenia wnioskodawców o braku jakichkolwiek dochodów przy jednoczesnym ponoszeniu wydatków miesięcznych w wysokości od [...] zł. do [...] zł. prowadzi do wniosku, że skarżący nie udzielili pełnych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji materialnej (co wynika również z treści sprzeciwu), a zatem Sąd nie miał możliwości dokonania rzetelnej i obiektywnej oceny ich stanu majątkowo-finansowego. Skoro więc wnioskodawcy nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, do czego w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. byli zobowiązani, to złożony wniosek o przyznanie pomocy należało oddalić. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywał na stronie skarżącej W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 160 i art. 16 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.