II FZ 536/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 10 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "N." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt III SA/Po 360/11 w sprawie ze skargi "N." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 24 lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od gier za kwiecień 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2011 r. o sygn. akt III SA/Po 360/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił "N." sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 24 lutego 2011 r., nr [...], wydaną w przedmiocie podatku od gier za kwiecień 2010 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Poznaniu podał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1.955 zł Spółki złożył wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego ze względu na jej trudną sytuację materialną wskazując, że zmiana regulacji prawnej w zakresie opodatkowania automatów o niskich wygranych spowodowała, że Spółka stanęła na skraju bankructwa i nie posiada dostatecznych środków finansowych. Na tej podstawie wezwano Spółkę do złożenia wniosku na urzędowym formularzu. 2.2. W zakreślonym terminie Spółka złożyła wniosek na formularzu wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. Z wniosku wynikało, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 1.968.000 zł, wartość środków trwałych wynosi 1.113.722,83 zł, natomiast strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 3.136.987,29 zł. Na jednym rachunku bankowym Spółka zadeklarowała zadłużenie w wysokości 1.355,62 zł, a na drugim rachunku w Spółka zadeklarowała stan konta 0 zł. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w związku z trudną sytuacją finansową, która jest wynikiem politycznej sytuacji związanej z tzw. "aferą hazardową". W jej wyniku rosnące wyniki finansowe gwałtownie się załamały i doprowadziły Spółkę do straty w 2009 i 2010 r. na kwotę 3.136.987,29 zł (przy zysku w latach wcześniejszych na poziomie prawie 4.000.000 zł). Jednocześnie Spółka zasygnalizowała, że odmówiono jej wydania decyzji na użytkowanie nowych automatów, pomimo złożenia kompletnych wniosków na długi czas przed wejściem w życie ustawy o grach hazardowych. Z tego też powodu liczba automatów posiadanych przez Spółkę i generujących zyski spadła ze 685 sztuk na koniec 2009 r. do 68 sztuk na koniec 2010 r. 2.3. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2011 r. Referendarz sądowy WSA w Poznaniu odmówił Spółce przyznania prawa pomocy uznając, że nieprzerwanie prowadzi ona działalność gospodarczą, a wykazane straty nie uzasadniają oceny, że Spółka nie posiada środków na prowadzenie bieżącej działalności. Brak zysku z prowadzonej działalności gospodarczej nie rodzi bowiem niebezpieczeństwa utraty płynności finansowej, powstania zaległości w regulowaniu należności, czy zagrożenia postępowaniami egzekucyjnymi. 2.4. W dniu 24 czerwca 2011 r. Spółka złożyła sprzeciw od w.w. postanowienia podnosząc m.in., że nieprzerwane prowadzenie działalności gospodarczej nie może być utożsamiane z możliwością opłacenia wpisu. Konieczność regulowania zobowiązań wobec pracowników oraz innych należności publicznoprawnych powoduje, że Spółka nie ma środków na opłacenie wpisu, brakuje jej także pieniędzy na regulowanie w.w. należności. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu: 3.1. Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy podmiot wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności winno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. 3.2. Po przeanalizowaniu sytuacji majątkowej Spółki, Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że nieprzerwanie prowadzi ona działalność gospodarczą, a wykazane straty nie uzasadniają oceny, że nie posiada środków na prowadzenie bieżącej działalności. Brak zysku z prowadzonej działalności gospodarczej nie rodzi bowiem niebezpieczeństwa utraty płynności finansowej, powstania zaległości w regulowaniu należności, czy zagrożenia postępowaniami egzekucyjnymi. 3.3. Reasumując, w ocenie WSA w Poznaniu, Spółka nie wykazała, że nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi. 4. Stanowisko Spółki w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA w Poznaniu Spółka (reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego) podniosła, że wykazała, iż nie posiada wystarczających środków na uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 1.955 zł. Posiadanie przez Spółkę jakichkolwiek środków na rachunku bankowym nie może automatycznie oznaczać oddalenia jej wniosku w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynika z zaskarżonego postanowienia, odmową zwolnienia Spółki od wpisu sądowego był fakt prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie Spółki nie mógł być powodem wystarczającym, bowiem wobec niej są prowadzone postępowania egzekucyjne i jest ono zmuszona do wybierania pomiędzy realizowaniem swoich zobowiązań publicznoprawnych a np. zobowiązaniami wobec pracowników. 4.2. Spółka zarzuciła, że duże koszty generowane są również poprzez zwiększenie wysokości podatku z kwoty 180 euro do 2.000 zł - jest to wzrost o około 300 %. Dodatkowo, w zawieranych umowach z kontrahentami Spółka uwzględniała koszt utrzymania jednego automatu na kwotę około 2.000 zł (około 700 zł podatek, 400 zł serwis, 200 zł logistyka i koszty zarządu plus koszty zakupu takiego sprzętu i jego coroczna denominacja). Automaty średnio zarabiały około 4.000 zł miesięcznie. Tymczasem po zmianie przepisów, koszt utrzymania automatu wzrósł do kwoty około 3.300 zł, co przy drastycznej obniżce ilości automatów stawia pod znakiem zapytania dalszy byt Spółki. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie WSA w Poznaniu odpowiada prawu. W związku z tym zażalenie Spółki podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom Spółki, które przedstawiła w zażaleniu, należy ocenić jako prawidłową konstatację Sądu pierwszej instancji, że Spółka w rozpoznawanej sprawie nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść ciężaru wpisu od w.w. skargi. Tym samym należy ocenić, że jej sytuacja majątkowa pozwala na partycypację w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 156/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowo zatem w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zasadność przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. WSA w Poznaniu zestawił z sobą wysokość wpisu i stan majątkowy Spółki, na co wskazuje uwzględnienie wysokości wpisu w części początkowej uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Nie można więc podzielić zarzutu Spółki, sformułowanego w zażaleniu, że Sąd pierwszej instancji skoncentrował się na prowadzeniu działalności gospodarczej przez Spółkę i "automatycznie" wywiódł z tego brak zasadności uwzględnienia wniosku Spółki. 5.3. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że Spółka nie wykazała, iż nie może ponieść kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Prawidłowo powyższy pogląd przyjął w rozpoznanej sprawie Sąd pierwszej instancji, że Spółka nie uprawdopodobniła, dlaczego środki z jej bieżącej dzielności nie mogą służyć pokryciu wpisu od skargi. Podnosząc w zażaleniu okoliczność pogarszającej się sytuacji rynkowej nie powiązała ich konkretnie ze swoją sytuacją majątkową, poprzez np. wskazanie dokładnych wyliczeń, które jednoznacznie wskazywałyby na niedochodowość prowadzonej działalności gospodarczej. Powołując się na konflikt w realizacji zobowiązań publicznoprawnych i prywatnoprawnych nie wskazała, o jakie zobowiązania chodzi i kwoty jakich wielkości objęte są rzekomym "dylematem" Spółki. Całkowicie gołosłowne pozostają także stwierdzenia o prowadzonej wobec Spółki egzekucji. 5.4. Ponadto, podzielając ocenę wyrażoną w postanowieniu NSA o sygn. akt II FZ 521/11, należy zwrócić uwagę, że skoro na koniec 2010 r. Spółka dysponowała środkami pieniężnymi w kasie i na rachunku bankowym w łącznej kwocie 316.658,86 zł, a także innymi środkami pieniężnymi w wysokości 971.449,81 zł, to trudno przyjąć, aby w.w. środki uległy tak szybkim rozchodom, aby na początku roku 2011, kiedy to została wydana i doręczona Spółce zaskarżona do WSA w Poznaniu decyzja Dyrektora IC, nie można było w ramach racjonalnego gospodarowania środkami finansowymi wkalkulować przewidywane koszty sądowe w konieczne wydatki Spółki. 5.5. Mając na względzie powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.