I SA/Po 869/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosków IS i DS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi IS i DS na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. postanawia: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. IS i DS pismem z dnia [...] wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. Jednocześnie wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. Na zarządzenie Przewodniczącego z dnia [...] pismem z dnia [...] wezwano skarżących do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Skarżący złożyli sporządzone na urzędowych formularzach w dniu [...] wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosków wynika, że skarżąca nie ma żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu skarżącego, natomiast skarżący prowadzi działalność gospodarczą, lecz – jak wyjaśnił – firma nie przynosi zysków. Wnioskodawcy oświadczyli, że pozostają razem we wspólnym gospodarstwie domowym i z małoletnią córką. Nie posiadają domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Również ich córka nie posiada majątku. Wnioskodawcy nie mają żadnych dochodów. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczyli, że rachunki bankowe zostały zajęte przez Urząd Skarbowy. Podali, że nie posiadają lokat bankowych. Wskazali, że córka ma [...] lat, uczy się i konta w banku oraz lokaty nie posiada. Skarżący nie uzyskują dodatkowych dochodów z pracy dorywczej ani sezonowej i nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawcy mieszkają u rodziców skarżącego i wobec tego czynszu nie płacą. Skarżący podał, że ponosi koszt ogrzewania w wysokości [...] miesięcznie, oraz że pieniądze z tego tytułu daje rodzicom. Wnioskodawcy podali, że wodę mają ze studni, za butlę z gazem płacą ok. [...] zł miesięcznie. W okresie grzewczym ponoszą opłaty za energię elektryczną w wysokości [...], natomiast w okresie letnim w wysokości [...]. Na wyżywienie przeznaczają kwotę w wysokości [...] miesięcznie. Nie ponoszą opłat za abonament RTV i telefon, gdyż koszty te ponoszą rodzice skarżącego. Na środki czystości przeznaczają ok. [...] miesięcznie. Skarżący zaciągnął [...] kredyty, jeden w A w dniu [...], na [...] rat, miesięczna rata [...], kredyt został zaciągnięty pod zastaw samochodu. Drugi kredyt został zaciągnięty w B w dniu [...], na [...] rat, miesięczna rata [...]. Podali, że w.w kredyty zostały zaciągnięte na opłacenie zaległych opłat i na życie. Skarżący posiadają samochód osobowy marki S, rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...], który jest przedmiotem zastawu. Skarżąca jest osobą bezrobotną i nie przysługuje jej prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący stwierdził, że z uwagi na okoliczność, iż ponosi stratę, będzie musiał zamknąć prowadzoną działalność gospodarczą . Wnioskodawcy załączyli kserokopie: zeznania rocznego podatkowego za [...], podsumowania księgi przychodów i rozchodów za miesiące [...], deklaracji VAT-7 za miesiące [...], wyciągu z rachunku bankowego, harmonogramów spłaty kredytów bankowych. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie uprawdopodobnili wniosków o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczeń złożonych przez skarżących wynika, że pozostają razem z [...] córką we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu nie uzyskuje żadnych dochodów. Także wnioskodawczyni nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżący nie uzyskują również innych dodatkowych dochodów np. z pracy dorywczej czy sezonowej, nie korzystają też z pomocy opieki społecznej. Pomimo, że nie uzyskują żadnych dochodów ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości od [...], przy czym [...]. Skarżący spłacają zatem raty kredytów w łącznej kwocie w wysokości [...]. Podkreślić w tym miejscu należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową skarżących, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy. Posiadanie takich zobowiązań wywołuje bowiem skutki dwojakiego rodzaju. Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytu wskazuje na zdolności płatnicze skarżącego, gdyż w innym wypadku banki nie przyznałyby kredytu. Zauważyć należy, że drugi kredyt został zaciągnięty przez wnioskodawcę [...]. Po drugie - sama okoliczność spłacania kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżących – m.in. kredyty bankowe - nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06). Wnioskodawcy nie ponoszą natomiast opłat za abonament RTV i telefon, gdyż wydatki na ten cel są opłacane przez rodziców wnioskodawcy. Skarżący posiadają samochód osobowy marki S, rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...], co wiąże się również z kosztami utrzymania pojazdu, t.j. kosztami związanymi z zakupem paliwa i eksploatacji. Zauważyć zatem należy, że skarżący – pomimo wezwania - nie wyjaśnili z jakich środków ponoszą koszty miesięcznego utrzymania i z jakich środków spłacają zaciągnięte raty kredytów. Skoro wnioskodawcy nie udzielili pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny ich stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawcach ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonych przez nich wniosków w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.