I SA/Po 879/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 11 października 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PD o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi PD na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2008r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący PD pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2008r. Równocześnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku podał, że od kilku lat jego sytuacja majątkowo - osobista znajduje się w trudnym stanie. Skarżący podał, że lata [...] to ostatnie lata, kiedy miał jeszcze własną działalność gospodarczą, spore dochody i rodzinę. Jednakże po tym, jak kluczowy klient rozwiązał z nim umowę, firma zaczęła popadać w długi, skarżący musiał zawiesić działalność, którą ostatecznie zamknął w [...]. Skarżący podał, że z firmy pozostały mu tylko długi w wysokości ok. [...]. Wskazał, że po odejściu żony w [...] Sąd zasądził od niego alimenty na dziecko (syn ma [...] i studiuje) w wysokości [...]. Z powodu wieloletniej zaległości zasądzonych alimentów (ok. [...]) jego relacje z dziećmi się popsuły. Skarżący podał, że z uwagi na okoliczność, iż nie mógł znaleźć pracy w P wyjechał za granicę, żeby zarobić na spłatę wszystkich długów. Wnioskodawca wskazał, że również za granicą nie może znaleźć dobrze płatnej i stałej pracy, która pozwoliłaby na spłacanie długów oraz możliwość poniesienia kosztów sądowych. Skarżący podał, że posiada udział w kamienicy w P, z którego przychody wynoszą ok. [...], jednakże on nie dostaje tych pieniędzy ze względu na ich zajęcie przez komornika. Skarżący podał, że mieszka sam, często zmienia miejsce zamieszkania w poszukiwaniu pracy, dlatego adres korespondencyjny to adres dotychczasowy w P. Korespondencję odbiera dobry znajomy, który przekazuje jemu wszystko co do niego przychodzi. Wnioskodawca podał, że obecne prace dorywcze wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podał, że nie ma żadnych oszczędności. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Posiada udział w kamienicy, która znajduje się przy ul. B [...] w P – około [...] m2, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący oświadczył, że jego dochód z tytułu prac dorywczych w N wynosi średnio ok. [...], z tytułu najmu kamienicy ok. [...] (zajęte przez komornika), z tytułu zatrudnienia na [...] etatu (jedyny stały angaż jaki udało mu się pozyskać w ciągu ostatnich kilku lat) ok. [...]. Do wniosku załączył kserokopie: zawiadomień o wszczęciu egzekucji świadczeń i należności alimentacyjnych, zawiadomień o wszczęciu egzekucji, zawiadomień o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwania do zapłaty długu, obwieszczenia o opisie i oszacowaniu nieruchomości, zawiadomienia o oględzinach nieruchomości. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesiące należących do skarżącego, 3. podanie czy skarżący posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego ponoszone przez niego w P i w N z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, koszty dojazdów do pracy i wyjazdów do N, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne), 5. podanie czy skarżący poza deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami uzyskuje jakieś inne dodatkowe dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, inne), kiedy takie dochody uzyskał i w jakiej wysokości lub czy korzysta z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), 6. złożenie odpisu umowy, z której wynika, że skarżący jest zatrudniony na [...] etatu, wyjaśnienie w jakich dniach skarżący wykonuje te prace, 7. podanie na czym polegają wykonywane przez skarżącego prace dorywcze w N, kiedy skarżący takie prace wykonywał, w jakim wymiarze czasu i za jaką stawkę godzinową, 8. podanie do kogo należą mieszkania, w których mieszka skarżący w P i w N, jeżeli skarżący najmuje te mieszkania należy podać koszty najmu, 9. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach z o.o., jaka jest wartość nominalna tych udziałów, 10. podanie czy w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi zostały zajęte wierzytelności z tytułu wynajmu, rachunek bankowy, jeżeli tak należy przedłożyć odpisy dokumentów o zajęciu, należy również podać jaka kwota w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego została do chwili obecnej wyegzekwowana. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie korzysta z rachunków bankowych, a te które posiada od dawna są zajęte przez Komorników. Podał, że jest właścicielem pojazdu marki R z [...]. Samochód ten jest jednak przedmiotem zastawu sądowego i w tej chwili jest w posiadaniu zastawnika. Szacunkowa wartość rynkowa pojazdu wynosi ok. [...]. Skarżący podał, że jego szacunkowe, średnie miesięczne koszty utrzymania, które ponosi, wynoszą: [...]. Skarżący podał, że w większości powyższych wydatków pomaga mu rodzina lub znajomi, gdyż nie byłby w stanie ich ponieść. Skarżący oświadczył, że nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Podał, że posiada udziały w A Sp. z o.o., a także pełni w niej funkcję prezesa zarządu, jednakże podmiot ten nie prowadzi działalności, natomiast wcześniejsze działania przyniosły tylko straty. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Podał, że umowa o pracę formalnie została zawarta na czas określony, do dnia [...], jednakże w porozumieniu z pracodawcą czas jej obowiązywania został przedłużony co najmniej do końca [...]. Wyjaśnił, że w N pracuje dorywczo jako [...]. Średnia stawka godzinowa, jaką otrzymuje z tego tytułu, to kwoty rzędu [...] za godzinę. Zarobki są uzależnione od ilości klientów i czasu im poświęconego. Wskazał, że średnie dochody z tej działalności wynoszą nie więcej niż [...] miesięcznie. Wyjaśnił, że zdarzają się miesiące, w których pracuje więcej, ale też i takie, w których prawie wcale. Skarżący podał, że nie prowadzi rejestru uzyskanych kwot. Wskazał, że z uwagi na sytuację finansową, każdy grosz jest natychmiast przeznaczany na bieżące wydatki i utrzymanie. Podał, że mieszkanie w P jest jego własnością i znajduje się w kamienicy, która została zajęta przez Komornika na poczet długów. Na początku [...] wyznaczono datę pierwszej licytacji. W N mieszka w lokalach wynajmowanych od osób prywatnych. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych, z których wynika, że w [...] uzyskał dochody z tytułu najmu lub dzierżawy w wysokości [...], z innych źródeł w wysokości [...], w [...] z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...], z działalności wykonywanej osobiście w wysokości [...], z najmu lub dzierżawy w wysokości [...], z innych źródeł w wysokości [...]. Załączył także kserokopie: umowy o pracę z dnia [...], z której wynika, że w dniu [...] został zatrudniony na stanowisku pracownika biurowego w wymiarze [...] etatu na czas określony do [...] za wynagrodzeniem w wysokości [...], nakazów zapłaty w postępowaniu upominawczym, zawiadomień o zajęciu wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego, zawiadomień o wszczęciu egzekucji, zawiadomień o zajęciu wierzytelności z tytułu wynajmu lokali, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku dochodowego za [...], podatku VAT, obwieszczenia o licytacji nieruchomości z dnia [...], wezwania do dokonywania potrąceń, pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...] informującego w jakiej wysokości wpłynęły na rachunek bankowy komornika środki pieniężne w trakcie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Trzeba mieć jednak na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). W tym miejscu podkreślić należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie doradcy podatkowego. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Na skarżącym ciąży natomiast obowiązek alimentacyjny, przy czym, jak oświadczył, ma z tego tytułu zaległości na kwotę w wysokości ok. [...]. Z udzielonych przez skarżącego informacji wynika również, że posiada zaległości, które powstały w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą na kwotę ok. [...]. Wnioskodawca posiada udziały w kamienicy w P, przy czym nieruchomość ta została zajęta, w dniu [...] miała odbyć się pierwsza licytacja tej nieruchomości. Wnioskodawca posiada również samochód osobowy marki R, rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...], przy czym pojazd ten podlega zastawowi sądowemu i znajduje się u zastawnika. Skarżący oświadczył, że uzyskuje miesięczne dochody z pracy dorywczej w N w wysokości ok. [...] (po przeliczeniu na [...] wg Tabeli kursów nr [...] z dnia [...] ok. [...] {[...] - kurs średni [...]}), [...] z tytułu wynagrodzenia za pracę, ponadto uzyskuje dochody w wysokości od [...] z tytułu najmu lokali, jednakże wierzytelności z tytułu najmu podlegają zajęciu komorniczemu. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że w czasie gdy przebywa w P mieszka w mieszkaniu, które jest jego własnością i które znajduje się w zajętej przez komornika kamienicy, natomiast w N wynajmuje mieszkania od osób prywatnych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że jego szacunkowe, średnie miesięczne koszty utrzymania, które ponosi, wynoszą ok. [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że jest to kwota kilkukrotnie wyższa od uzyskiwanych przez niego dochodów. Skarżący wprawdzie podał, że korzysta z pomocy rodziny i znajomych, gdyż sam nie byłby w stanie w.w kosztów ponosić, to jednakże na tę okoliczność nie złożył oświadczeń osób, od których taką pomoc otrzymuje, nie podał również danych osób, które udzielają jemu tej pomocy, nie podał w jakiej wysokości miesięcznie od poszczególnych osób uzyskuje pomoc, nie przedłożył również odpisów umów darowizn lub pożyczek, z których wynikałoby, że taką pomoc uzyskuje. Wnioskodawca nie udokumentował zatem ani tytułu prawnego, ani wysokości w jakiej otrzymuje od osób trzecich środki pieniężne, które przeznacza na swoje miesięczne utrzymanie. Tymczasem, jak należy sądzić na podstawie oświadczeń skarżącego, deklarowana pomoc to ponad [...] miesięcznie. W ocenie referendarza sądowego deklarowanie w oświadczeniu znacznie wyższych wydatków niż ujawnione dochody, budzi wątpliwości co do wiarygodności całego oświadczenia i sugeruje, że skarżący posiada dodatkowe, nieujawnione przychody, z których mogą być sfinansowane choć w części koszty sądowe i koszty zastępstwa procesowego. Z udzielonych przez skarżącego oświadczeń i przedłożonych kserokopii dokumentów wynika, że wobec skarżącego są prowadzone liczne postępowania egzekucyjne, jednakże ta okoliczność nie jest wystarczająca do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący w piśmie uzupełniającym wniosek o przyznanie prawa pomocy podał, że posiada rachunki bankowe, które zostały zajęte w toku prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Skarżący jednakże nie podał w jakich bankach posiada rachunki bankowe, kiedy rachunki bankowe zostały zajęte, czy na te rachunki w ostatnim czasie wpłynęły jakieś środki pieniężne i czy realizowane jest z nich zajęcie egzekucyjne. Jak już wcześniej wskazano, obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek prawa pomocy. Zatem złożone przez skarżącego w niniejszej sprawie oświadczenia są niepełne i nierzetelne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Skoro wnioskodawca nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Na skarżącym ciążył bowiem obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, 2 i 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.