I SA/Po 89/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont /spr./ Sędziowie NSA Jerzy Małecki NSA Maria Skwierzyńska Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2010r. sprawy ze skargi J. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego oddala skargę /-/ M. Skwierzyńska /-/ W. Zygmont /-/ J. Małecki Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu, na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu, obejmującego należności z tytułu nieuiszczonej kary pieniężnej w kwocie [...] zł a nadto odsetki za zwłokę w transporcie drogowym, wynikającej z decyzji nr [...], wszczął i prowadził postępowanie egzekucyjne wobec J. L.. W toku postępowania organ egzekucyjny, zawiadomieniem z dnia 16 czerwca 2009r., dokonał zajęcia prawa majątkowego w Urzędzie Skarbowym w Złotowie, stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności. Zobowiązany J. L. zwrócił się do wierzyciela – Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z wnioskiem o zawieszenie egzekucji do czasu zakończenia postępowania sądowego. Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu, któremu wniosek o zawieszenie został przekazany do rozpatrzenia, wydał w dniu 21 lipca 2009r. postanowienie Nr [...], mając na uwadze treść art. 56§1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. – Dz. U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej: upea), w sprawie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] wystawionego przez Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu. Na powyższe postanowienie zobowiązany złożył zażalenie z dnia 29 lipca 2009r. do Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, wnosząc w nim o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na trudną sytuację majątkową. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, postanowieniem z dnia 08 września 2009r. nr [...], zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji utrzymał w mocy. Z uwagi na fakt, iż w zażaleniu z dnia 29 lipca 2009r. złożonym na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w sprawie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego zobowiązany zawarł również wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59§2 upea, organ egzekucyjny zobowiązany był rozpatrzyć go zgodnie z właściwością. W związku z powyższym Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu postanowieniem z dnia 13 października 2009r. Nr [...] na podstawie art. 59§2 i 3 upea odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego stwierdzając, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek wymienionych w art. 59§2 upea. Uzasadniając postanowienie stwierdził, że przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny związany jest z treścią art. 59§2 upea, zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wydatkami egzekucyjnymi zgodnie z art. 64b upea są koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, a w szczególności na opłacenie: 1) przejazdu i delegacji poborcy lub egzekutora, 2) przewozu, załadowania, rozładowania, przechowania, utrzymania i dozoru zwierząt oraz ruchomości odebranych albo usuniętych z opróżnionych budynków, lokali i pomieszczeń, 3) przymusowego otwarcia środków transportu, pomieszczeń i schowków, 4) należności świadków, biegłych i rzeczoznawców, 5) ogłoszenia w prasie, 6 sporządzenia dokumentów, 7 prowadzenia zarządu zajętej nieruchomości, 8) prowizji i opłat pobieranych w związku z realizacją zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności lub przekazywaniem dochodzonych kwot do organu egzekucyjnego, 9) kosztu uzyskania informacji o majątku dłużnika, 10) wykonania zastępczego, 11) zastosowania przymusu bezpośredniego. Organ wyjaśnił, że obecnie organ egzekucyjny dokonał jedynie zajęcia wierzytelności w Urzędzie Skarbowym w Złotowie, w związku z czym nie ponosi żadnych kosztów związanych z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego. Jednocześnie organ egzekucyjny, na podstawie obecnie zebranych informacji majątkowych, nie może stwierdzić, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł zażalenie, w którym domagał się jego uchylenia i jako naruszającego prawo i wniósł o umorzenie postępowania. W uzasadnieniu wskazał, iż wywód prawny w rozstrzygnięciu opiera się na wadliwie określonej podstawie prawnej. Wskazał ponadto na toczące się w tej sprawie postępowanie sądowe w WSA we Wrocławiu i w WSA Poznaniu. Zobowiązany podkreślił, że z uwagi na kwotę [...] zł, jaką dysponuje na swoje utrzymanie, nie ma możliwości ani minimalnych szans na uregulowanie żądanej kwoty. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, postanowieniem z dnia 20 listopada 2009r. nr [...], działając na podstawie art. 138§1 pkt 1 oraz art. 144 kpa, w związku z art. 59 upea, po rozpatrzeniu zażalenia, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego. Uzasadniając postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że w niniejszym przypadku nie wystąpiła żadna z przesłanek do umorzenia tego postępowania. Analiza przepisów art. 59 upea, dotyczącego umorzenia postępowania egzekucyjnego skłania do wniosku, że umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić z urzędu, bądź też na wniosek wierzyciela, czy zobowiązanego pod warunkiem wystąpienia co najmniej jednej z okoliczności wyliczonych w wyżej wymienionym art. 59§1 upea. Biorąc pod uwagę enumeratywność wyliczenia przesłanek, jak również fakt, że jest to katalog zamknięty, uznać należy, że żadne inne przesłanki nie mogą stanowić podstawy do podjęcia decyzji o umorzeniu postępowania. Wymieniając bowiem przyczyny obligatoryjnego umorzenia postępowania ustawodawca nie pozostawił do uznania organowi egzekucyjnemu, czy w danej sytuacji umorzyć postępowanie, czy też nie. Zobowiązany żądał umorzenia na podstawie art. 59§2 upea, w myśl którego postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wskazanie na niski obecnie dochód, nie przesądza o tym, iż w najbliższym okresie zobowiązany nie osiągnie żadnych innych dochodów, bądź nie zostanie ujawniony nowy jego majątek podlegający egzekucji. Na podstawie obecnie posiadanych informacji majątkowych nie może stwierdzić, iż w prowadzonym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Nie została dotąd wyczerpana w całości przez organ egzekucyjny droga poszukiwania majątku zobowiązanego. Dokonano jedynie zajęcia wierzytelności w Urzędzie Skarbowym w Złotowie, w związku z czym organ egzekucyjny nie poniósł żadnych kosztów związanych z prowadzeniem tego postępowania. Umorzenie na tym etapie postępowania egzekucyjnego byłoby zatem przedwczesne. Powyższe musi zostać zweryfikowane przez organ egzekucyjny. Ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie obliguje organu egzekucyjnego do umarzania prowadzonego postępowania egzekucyjnego na czas rozpatrywania wnoszonych przez zobowiązanych wniosków, czy środków zaskarżenia. Także wniesienie skargi sądu nie stanowi przesłanki w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do zastosowania instytucji art. 59 upea, zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Ustosunkowując się natomiast do zarzutu zobowiązanego, iż w jego sprawie nie zastosowano "Dz.U. z 17 list. 1964r. poz. 296 § 829 pkt 5" Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż zobowiązany miał na myśli przepisy ustawy Kodeks postępowania cywilnego z dnia 17 listopada 1964r., które w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym nie mają zastosowania. Wszystkie zagadnienia związane z umarzaniem administracyjnego postępowania egzekucyjnego wyczerpują przepisy zawarte w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W skardze zobowiązany wniósł o uchylenie decyzji odmawiającej umorzenia postępowania egzekucyjnego. Uzasadniając skargę stwierdził, że wywód prawny przeprowadzony w uzasadnieniu decyzji jest błędny, ponieważ wadliwie została określona podstawa prawna. Nie zastosowano "Dz. U. z 17 list. 1964 r. poz. 296. § 825 pkt. 3", a wzięto wybiórczo pod uwagę art. 56§1 upea. Tymczasem pkt 5 mówiący o "innych przypadkach przewidzianych w ustawach" ma zastosowanie i powinien być uwzględniony przez izbę Celną a potem przez Izbę Skarbową, łącznie z "Dz.U. z 1967 r. nr. 43 poz. 296 - §829 pkt 5 ze zmianami". Ustawodawca dał możliwość w niektórych przypadkach uchylenia a nawet umorzenia w całości całego postępowania wraz z kwotą główną. To trzecie postępowanie sądowe toczące się w tej samej sprawie, jedno już się toczy w WSA w Poznaniu i jedno w WSA we Wrocławiu. Zobowiązany ocenia, że nie ma możliwości ani szans na uregulowanie żądanej kwoty przez najbliższe około 17 lat, pobierając obecnie [...] zł miesięcznie – po opłatach za wodę, prąd, leki, itp. – na wyżywienie pozostaje mu ok. [...] zł miesięcznie. Stwierdził, że dzieci, na które są płacone świadczenia alimentacyjne mogą kształcić do 26 roku życia, wobec czego w tym czasie będą im przyznane świadczenia, gdyż są w wieku 16 i 19 lat. Będą się kształciły, bo są w tym kierunku mobilizowane. Po tym okresie (około 10 lat) rozpocznie się spłacanie kwoty [...] zł z funduszu alimentacyjnego, oraz kwoty z MOPS o/ Złotów w wysokości około [...] zł plus odsetki. Przewidywana kwota to około [...] do [...] zł. Daje to według obliczeń zobowiązanego razem około [...] zł, co będzie spłacał po około [...] zł miesięcznie, a to wymaga około 56 miesięcy czasu, czyli około 5 lat. Obecnie zobowiązany liczy 57 lat i uważa, iż już prezesem ani dyrektorem firmy lub urzędu nie zostanie. Dlatego uważa, iż wywód, że sytuacja materialna zobowiązanego może ulec zmianie mija się z prawdą. Zobowiązany przypomniał, że nie wykupił w lutym 2008r. winiety za [...] zł, która w jego przypadku nie obowiązywała (brak podstaw prawnych), i w tej sprawie toczy się także postępowanie sądowe. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, po zapoznaniu się z argumentami przedstawionymi w skardze, jak i w piśmie procesowym zobowiązanego z dnia 03 marca 2010r., w pełni podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Przede wszystkim wskazał, iż zobowiązany w piśmie procesowym nie podnosi żadnych nowych okoliczności. Szerzej jedynie wypowiada się na temat swojej trudnej sytuacji materialnej, informując o bardzo niskiej kwocie, jaką dysponuje na swoje utrzymanie, o konieczności ponoszenia kosztów związanych z alimentami na rzecz dwóch synów oraz zaległościach w funduszu alimentacyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy wyjaśnić, że postępowanie egzekucyjne wobec J. L. wszczął i prowadził Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu, na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu, obejmującego należności z tytułu nieuiszczonej kary pieniężnej w kwocie [...] zł plus odsetki za zwłokę w transporcie drogowym, wynikającej z decyzji nr [...]. Zgodnie z art. 2§1 pkt 2 upea egzekucji administracyjnej podlegają natomiast m.in. grzywny i kary pieniężne wymierzane przez organy administracji publicznej. Z przytoczonego powyżej przepisu wynika zatem, że egzekucja obowiązków w postaci grzywien i kar wymierzanych przez organy administracji publicznej prowadzona jest na podstawie przepisów upea. Wbrew twierdzeniom skarżącego nie znajdą zatem w sprawie zastosowania przepisy kodeksu postępowania cywilnego, a w szczególności wskazywany w skardze art. 825 pkt 3 K.p.c., który stanowi, że organ egzekucyjny umorzy postępowanie w całości lub części na wniosek, jeżeli egzekucję skierowano przeciwko osobie, która według klauzuli wykonalności nie jest dłużnikiem i która sprzeciwiła się prowadzeniu egzekucji, albo jeżeli prowadzenie egzekucji pozostaje z innych powodów w oczywistej sprzeczności z treścią tytułu wykonawczego oraz art. 829 pkt 5 K.p.c., z którego wynika, że nie podlegają egzekucji u dłużnika pobierającego periodyczną stałą płacę - pieniądze w kwocie, która odpowiada nie podlegającej egzekucji części płacy za czas do najbliższego terminu wypłaty, a u dłużnika nie otrzymującego stałej płacy - pieniądze niezbędne dla niego i jego rodziny na utrzymanie przez dwa tygodnie. Biorąc powyższe pod uwagę należy więc zbadać, czy istniały przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego na gruncie upea. Zgodnie z art. 59§1 upea postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Ponadto na podstawie art. 59§2 postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne może zostać umorzone na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu. Biorąc pod uwagę ustalony w toku postępowania stan faktyczny oraz powołane przepisy normujące okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego należy podzielić stanowisko organu egzekucyjnego, zgodnie z którym w osądzanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania. Skarżący powołuje w skardze przede wszystkim okoliczności związane ze swoją złą sytuacją finansową, które jednak nie stanowią podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Należy podkreślić, że w art. 59§1 upea ustawodawca skonstruował zamknięty katalog przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania, co oznacza, że organ egzekucyjny nie może wydać postanowienia w tym zakresie w przypadku, gdy żadna z tych przesłanek nie wystąpi. Analiza treści art. 59§1 upea wskazuje natomiast, że przepis ten nie zawiera żadnej przesłanki odnoszącej się do stanu majątkowego i finansowego skarżącego. Dokonując analizy zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego należy więc rozważyć art. 59§2 upea, zgodnie z którym postępowanie może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W świetle ustalonego w toku postępowania stanu faktycznego przepis ten jednak również nie znajdzie zastosowania. Należy bowiem podkreślić, że zasadą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest nie tylko uprawniony, ale także zobowiązany do podjęcia wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować. Zasadniczo nie jest też w tym zakresie ograniczony terminem. Oznacza to, że zastosowanie art. 59§2 upea wymaga stwierdzenia, po pierwsze, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz po drugie, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. W wyroku z dnia 05 czerwca 2008 r. WSA w Poznaniu (I SA/Po 1453/07) wskazał, że umorzenie możliwe jest, gdy w ogóle nie można ustalić żadnego majątku zobowiązanego. Powoływana więc przez skarżącego trudna sytuacja finansowa nie uzasadnia umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie omawianego przepisu. Organ egzekucyjny jest zobowiązany do prowadzenia egzekucji w celu wykonania obowiązku. Należy jednak podkreślić, że przepisy upea gwarantują zobowiązanemu ochronę. Egzekucja administracyjna nie może bowiem zagrażać egzystencji zobowiązanego, co wynika z przepisów art. 8-10 upea. Stąd uzyskiwanie znikomego dochodu, na które powołuje się skarżący w skardze, może być przeszkodą w skutecznym prowadzeniu czynności egzekucyjnych, nie uzasadnia ono jednak umorzenia postępowania. Zasadnie wskazuje bowiem organ egzekucyjny, że niski obecnie dochód skarżącego, nie przesądza o tym, iż w przyszłości nie osiągnie on żadnych innych dochodów, bądź nie zostanie ujawniony nowy jego majątek podlegający egzekucji. Z akt sprawy wynika, że postępowanie egzekucyjne jest dopiero w początkowej fazie, co uzasadnia dalsze jego prowadzenie, które ewentualnie doprowadzi do ustalenia, że istnieje przesłanka uzasadniająca jego umorzenie. Na obecnym etapie postępowania wniosek taki nie jest jednak uprawniony. Należy wskazać, że dotychczas w postępowaniu egzekucyjnym wobec skarżącego dokonano jedynie zajęcia wierzytelności w Urzędzie Skarbowym w Złotowie, w związku z czym nie zostały poniesione żadne koszty egzekucyjne. Jednocześnie organ egzekucyjny podkreślił fakt, iż na podstawie obecnie posiadanych informacji majątkowych nie może stwierdzić, iż w prowadzonym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu organ egzekucyjny wskazuje, że nie została dotąd wyczerpana w całości droga poszukiwania majątku zobowiązanego. W tej sytuacji wniosek skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie znajduje uzasadnienia w świetle ustalonego stanu faktycznego i obowiązujących przepisów. Mając na uwadze powyższe, nie znajdując naruszeń prawa materialnego ani procesowego, Sąd działając w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.)orzekł jak w sentencji wyroku. /-/M. Skwierzyńska /-/W. Zygmont /-/J. Małecki