I SA/Po 899/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X.A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w[...]. z dnia [...] czerwca 2013r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2008r. postanawia: oddalić wniosek W dniu [...] września 2013r. wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarga X.A na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po wezwaniu do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia 26 listopada 2013r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącego sprzeciwu z dnia [...] grudnia 2013r. do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz.270 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Ze złożonego przez skarżącego we wniosku oświadczenia wynikało, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, a także bez uszczerbku dla prowadzonej działalności. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Również osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają majątku. Skarżący wskazał, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości[...],- zł, żona pozostaje bez pracy, dzieci zaś się uczą. Na wezwanie z dnia [...] października 2013r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami w wieku 6 i 13 lat. Wnioskodawca podał, że on i jego żona nie posiadają pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji, nie mają również żadnych udziałów w spółkach z o.o., ponadto żona nie posiada rachunku bankowego. Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na poziomie od[...],- zł do[...],- zł, przy czym ogrzewanie[...],- zł, woda[...],- zł, gaz [...],- zł, energia elektryczna[...],- zł, koszty leczenia od [...] do[...],- zł, zakup lekarstw[...],- zł, wyżywienie[...],- zł, telefon[...],- zł, telewizja cyfrowa Polsat [...],- zł, śmieci [...],- zł, Internet[...],- zł, inne[...],- zł. Skarżący oświadczył, że on i jego żona nie uzyskują dochodów z tytułu prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, pełnienia funkcji członka zarządu lub prokurenta w sp. z o.o., stypendium, a także z innych tytułów. Wnioskodawca i jego żona nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Z oświadczenia skarżącego wynika, że dom, w którym mieszka jest własnością jego matki, wobec czego nie płaci czynszu, lokal o pow. 90 m² zajmuje nieodpłatnie. Z udzielonych informacji wynika, że skarżący zatrudnia trzynastu pracowników. Nie posiada środków trwałych w firmie. Ponadto skarżący wyjaśnił, że prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] na kwotę ok.[...],- zł. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2011 i 2012r., zestawienie obrotów z miesiąca września 2013r. (narastająco, od początku roku), wyciągi z rachunków bankowych. Następnie, kolejnym pismem procesowym, skarżący przedłożył odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do września 2013r. i wyjaśnił, że przez omyłkę nie załączył ich do poprzedniego pisma. W jego ocenie fakt dalszego prowadzenia działalności gospodarczej i utrzymywanie kilkunastu miejsc pracy pomimo trudnej sytuacji gospodarczej a także to, że posiada on na utrzymaniu rodzinę w tym - dwoje dzieci w wieku szkolnym – przemawia za przyznaniem mu prawa pomocy i zwolnieniem go od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Na mocy art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.), przyznane prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanego wyżej przepisu oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 p.p.s.a, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). Biorąc pod uwagę całokształt opisanej we wniosku oraz w pismach uzupełniających, a także w sprzeciwie od postanowienia, sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy, w ocenie Sądu, skarżący nie uzasadnił że przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione. Należy podkreślić, że w formularzu PPF skarżący podał, iż osiąga z tytułu działalności gospodarczej dochód w wysokości [...]zł brutto miesięcznie. Natomiast z dostarczonych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, w okresie od 1 stycznia 2013r. do 30 września 2013r. (narastająco, od początku bieżącego roku) z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychód wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł i wobec tego odnotował stratę w wysokości [...]zł, natomiast w samym miesiącu wrześniu 2013r. przychód wyniósł [...]zł, koszty uzyskania przychodów wyniosły [...] zł i odnotował stratę w wysokości [...] zł. Z dostarczonych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, że w 2011r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł i strata [...] zł, w 2012r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Zatem z załączonych przez skarżącego dokumentów wynika, że średniomiesięczny przychód wnioskodawcy w 2011r. kształtował się na poziomie [...] zł, w 2012r. zł na poziomie [...] zł, w okresie od 1 stycznia do 30 września 2013r. kształtował się na poziomie [...] zł. Natomiast co do okoliczności ponoszenia przez skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej straty, Sąd pragnie zauważyć, że sama okoliczność, że skarżący odnotował spadek obrotów nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy. O możliwościach płatniczy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej świadczy fakt, że w dalszym ciągu ją prowadzi i zatrudnia trzynastu pracowników. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., I OZ 208/08 LEX nr 477191). Ponadto z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu styczniu 2013r. podstawa opodatkowania wyniosła[...],- zł, w lutym 2013r.[...],- zł, w marcu 2013r.[...],- zł, w kwietniu 2013r.[...],- zł, w maju 2013r.[...],- zł, w czerwcu 2013r.[...],- zł, w lipcu 2013r.[...],- zł, w sierpniu 2013r.[...],- zł, we wrześniu 2013r.[...],- zł. Zatem z uzyskiwanych przychodów z działalności gospodarczej skarżący ponosi koszty związane z jej prowadzeniem, ponadto utrzymuje siebie i swoją rodzinę. Należy również podkreślić, że skarżący miesięczne koszty utrzymania określił na poziomie od [...],- zł do [...] zł. Okoliczność ta świadczy o posiadaniu przez skarżącego środków finansowych wystarczających na ich pokrycie. Skoro zaś skarżący ponosi inne koszty niż te związane z opłatami sądowymi, to przyjąć należy, że może także wygospodarować środki na uiszczenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...],- zł (wpis od skargi). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Na podstawie zebranych w sprawie materiałów, należy stwierdzić, że skarżący do takich osób nie należy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 1 i § 3 – p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia