I SA/Po 9/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PN o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi PN na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2011 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący PN pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2011r. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący razem z żoną utrzymują się z kwoty w wysokości około [...] zł miesięcznie. Taka kwota pozostaje im po opłaceniu kosztów związanych z prowadzeniem firmy. Z uzasadnienia wynika również, że uzyskiwane środki nie wystarczają nawet na jej prowadzenie, do tego urząd skarbowy i komornicy zabierają resztę. Skarżący podał, że nie posiada już żadnych oszczędności i majątku. Wskazał, że kredyt hipoteczny na dom i kredyty samochodowe i obrotowe zostały wypowiedziane, natomiast on spłaca je nadal w miarę swoich możliwości. Wnioskodawca podał, że prowadzi firmę [...]. Z uwagi na zadłużenie w hurtowniach za materiały oraz okres zimowy spadły obroty firmy. Skarżący podał, że nie stać go również na zakup opału na zimę, dom ogrzewa prądem i boi się wysokiego rachunku. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Wnioskodawca posiada dom o pow. [...] m2 (kredyt hipoteczny wypowiedziany), samochód M, rok prod. [...] (kredyt wypowiedziany), samochód A zajęty przez komornika. Wnioskodawca nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych. Wnioskodawca podał, że jego żona ma swoją firmę i pomaga mu spłacać zadłużenie. Pomaga mu również w wypłacaniu wynagrodzenia dla pracowników i częściowo w zakupie materiałów. Skarżący podał, że komornicy zabierają mu prawie cały zarobek. Skarżący oświadczył, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód brutto w wysokości [...], jego żona natomiast w wysokości [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i jego żonę, jeżeli wnioskodawca i jego żona złożyli zeznania roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć odpisy tych zeznań, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego i jego żony, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i jego żony z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, w jakiej wysokości faktycznie spłacają zaciągnięte kredyty itp.), 4. podanie czy żona skarżącego posiada jakiś majątek np. nieruchomość, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, oszczędności, jeżeli tak należy podać jakie to nieruchomości, jakie pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 5. podanie jaki jest rok produkcji i wartość rynkowa posiadanego przez skarżącego samochodu marki A, 6. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach z o.o., jeżeli tak należy podać w jakich spółkach i jaka jest wartość nominalna tych udziałów, 7. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne, poza wymienionym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dochody, 8. złożenie odpisów dokumentów za okres od [...] sporządzanych w związku z prowadzoną przez skarżącego i jego żonę działalnością gospodarczą, t.j. deklaracji VAT-7, odpisów z książki przychodów i rozchodów, ewidencji środków trwałych, należy również przedłożyć wyciągi z firmowych rachunków bankowych za w.w okres, podać ilu skarżący i jego żona zatrudnia pracowników oraz w jakiej wysokości odnotował przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów w w.w okresie, 9. podanie czy w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi wobec skarżącego zostały zajęte rachunki bankowe, wierzytelności, jaka kwota w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego do chwili obecnej została wyegzekwowana, 10. złożenie dokumentów o zajęciu majątku skarżącego, 11. złożenie dokumentów o wypowiedzianych przez banki umowach kredytowych. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe potraktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na występującym z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Oznacza to, że zobowiązany był do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym celu skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku, gdyż w ocenie referendarza sądowego, informacje złożone na urzędowym formularzu okazały się niewystarczające. Wynika z nich, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Małżonkowie prowadzą swoje firmy, przy czym jak oświadczył skarżący jego dochody z tytułu działalności gospodarczej wynoszą [...] brutto, natomiast dochody żony [...] brutto. Z uzyskiwanych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej dochodów na swoje koszty miesięcznego utrzymania dysponują kwotą w wysokości od [...] miesięcznie. Skarżący podał, że pozostałe środki przeznaczają na koszty związane z prowadzeniem firm, na spłatę zadłużenia, na opłacenie pracowników i na zakup materiałów. Ponadto komornicy zabierają - jak skarżący oświadczył – prawie cały jego zarobek. Wnioskodawca posiada dom o pow. [...] m2, nieruchomość obciążona jest kredytem hipotecznym, który został wypowiedziany, samochód M, rok prod. [...], kredyt na samochód również został wypowiedziany oraz samochód A, który został zajęty przez komornika. Skarżący - mimo wezwania – nie złożył zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i jego żonę, nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za [...] składali, nie przedłożył również odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych należących do niego i żony za ostatnie sześć miesięcy, nie podał również czy takie rachunki bankowe posiadają. Skarżący - mimo wezwania – nie wyjaśnił w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, w tym opłaty za media, wydatki na zakup żywności i na inne koszty np. koszty leczenia i zakupu lekarstw. Wnioskodawca nie podał w jakiej wysokości powinien był spłacać raty kredytów, nie wymienił na co i kiedy kredyty zostały zaciągnięte, nie przedłożył harmonogramu spłaty rat kredytów. Wnioskodawca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że w miarę swoich możliwości spłaca kredyty, jednakże nie wyjaśnił w jakiej kwocie. Wnioskodawca nie podał czy jego żona posiada jakiś majątek, jeżeli tak to jaki. Skarżący nie podał również roku produkcji i wartości rynkowej samochodu marki A, który posiada. Wnioskodawca nie wyjaśnił czy on i jego żona posiadają udziały w spółkach, czy poza wykazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami uzyskują inne dochody. Skarżący nie przedłożył także odpisów dokumentów za okres od [...] w związku prowadzoną przez niego i jego żonę działalnością gospodarczą, t.j. odpisów deklaracji VAT-7, odpisów z książki przychodów i rozchodów, ewidencji środków trwałych, wyciągów z firmowych rachunków bankowych, nie podał ilu on i jego żona zatrudniają pracowników, nie podał także w jakiej wysokości odnotował przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów. Wnioskodawca nie wyjaśnił czy zostały zajęte jego rachunki bankowe i wierzytelności, co potwierdziłoby twierdzenia skarżącego, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie ma właściwie żadnego dochodu, gdyż podlega zajęciu egzekucyjnemu, nie podał również jaka kwota w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego do chwili obecnej została wyegzekwowana, nie przedłożył dokumentów, z których wynikałoby, że jego majątek (np. samochód marki A) został zajęty. Skarżący - mimo wezwania - nie przedłożył także dokumentów o wypowiedzeniu przez banki umów kredytowych. Zatem skoro oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zostały uzupełnione dodatkowymi wyjaśnieniami oraz potwierdzone stosownymi dokumentami, o których przedłożenie wnioskodawca był wezwany, nie stanowią wystarczającej podstawy do uwzględnienia jego wniosku. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja finansowa skarżącego i małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak udzielenia przez skarżącego informacji, o podanie których został wezwany oraz brak złożenia przez niego odpisów dokumentów, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego w przedmiotowej sprawie. Skarżący, pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie udzielił odpowiedzi. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił wyjaśnień i nie przedłożył odpisów dokumentów, o które został wezwany, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.