I SA/Po 922/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] października 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym z tytułu sprzedaży nieruchomości za 2005 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Skarżąca, reprezentowana przez małżonka, złożyła sporządzony w dniu [...] sierpnia 2011 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie może opłacić kosztów sądowych, bowiem ponosi wydatki na lekarstwa w związku z chorobą (cukrzyca). Wyjaśniła, że jej emerytura zajęta została przez komornika, który od 2008 r. potrąca kwotę w wysokości [...] zł mimo, iż kredyt został spłacony. Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, w którym istnieje rozdzielność majątkowa. Małżonkowie prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Wnioskodawczyni posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolną o pow. [...] m2. Z oświadczenia wynika, że nie posiada jakichkolwiek dochodów. Wskazała, że "w wyniku oszustwa komorniczego potrącane jest 100% emerytury bez decyzji Sądu". Pismem z dnia [...] września 2011 r. skarżąca uzupełniła wniosek o przyznanie prawa pomocy oświadczając, że otrzymuje dochody z tytułu emerytury w wysokości [...] zł. Z tytułu emerytury jej małżonek otrzymuje [...] zł, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochody w wysokości od [...] do [...] zł. Koszty miesięcznego utrzymania wynoszą około [...] zł, (czynsz [...] zł, woda, gaz, energia elektryczna i telefon [...] zł, środki czystości [...] zł, wyżywienie [...] zł, koszty leczenia i lekarstwa [...] zł.). Wnioskodawczyni nie posiada samochodu osobowego, natomiast mąż posiada samochód osobowy o wartości [...] zł. Do pisma strona skarżąca załączyła kserokopię decyzji ZUS z dnia [...] marca 2010 r., z której wynika, że jej emerytura po waloryzacji wynosi [...] zł, zajęta została kwota w wysokości [...] zł i wysokość wypłacanego świadczenia od dnia [...] marca 2010 r. wynosi [...] z oraz kserokopię zeznania podatkowego za 2010 r., z którego wynika, że dochód małżonka skarżącej z tytułu emerytury wyniósł [...] zł, z tytułu prowadzonej działalności uzyskał przychód w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły [...] zł i poniósł stratę w wysokości [...] zł. Postanowieniem z dnia [...] października 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie strona skarżąca złożyła sprzeciw na powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że Sąd nie uwzględnił, że wobec skarżącej i jej męża prowadzona jest egzekucja komornicza z tytułu kredytu hipotecznego odnośnie kwoty około [...] zł. Zaznaczono, że kredyt został spłacony, między innymi z pieniędzy przeznaczonych ze sprzedaży nieruchomości gruntowej, za którą powinien być zapłacony podatek dochodowy. Z zapłatą podatku strona skarżąca się w pełni zgadza i jak wskazuje na pewno podatek zapłaci. Aktualnie komornik prowadząc egzekucję potrąca około [...] zł i małżonkowie nie posiadają pieniędzy na pokrycie kosztów sądowych. Strona skarżąca uznaje za zasadne zapłacenie podatku dochodowego z tytułu sprzedaży nieruchomości za 2005 r. i jak ponownie zaznacza podatek zostanie zapłacony (sprzeciw - k. 174-175 akt sądowych). Pismem z dnia [...] października 2011 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał swoje twierdzenia dotyczące zapłaty podatku, jak tylko otrzyma pieniądze w kwocie [...] zł które zostały "ukradzione" przez Bank [...] w wyniku spłaty kredytu. W dalszej części obszernie wskazuje na stosowane przez bank procedury, które w ocenie strony skarżącej są oszukańcze (pismo z dnia 30 października 2011 r. - k. 181-182 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, iż Sąd rozpoznaje od początku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Przedmiotem niniejszego postępowania jest drugi wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] sierpnia 2011 r., złożony po prawomocnym postanowieniu oddalającym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym oraz postanowieniu z dnia [...] września 2011 r. odrzucającym skargę w niniejszej sprawie. Na obecnym etapie postępowania skarżąca, jeżeli skorzysta z przysługującego jej prawa do wniesienia skargi kasacyjnej, będzie zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł. Rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w badanej sprawie winno zostać dokonane w oparciu o przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołanymi przepisami, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Pamiętać trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi zatem do konieczności dokonania wyboru - wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585; Komentarz do art. 243 "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi System Informacji Prawnej LEX 2011 r.). Zgodnie z zasadą określoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Należy zauważyć, że w orzecznictwie sadów administracyjnych podkreśla się, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu stronom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można zatem wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Z przedłożonych dokumentów i oświadczeń wynika, że łączne dochody skarżącej i jej męża wynoszą od [...] do [...] zł miesięcznie. Skarżąca i jej mąż ponoszą koszty utrzymania w wysokości [...] zł. Skarżąca posiada mieszkanie i działkę gruntu, jej mąż natomiast samochód osobowy. Jak wskazano powyżej prawo pomocy kierowane jest przede wszystkim do osób samotnych, bez majątku, o bardzo niskich dochodach lub dochodów tych pozbawionych. Przyznanie prawa pomocy jest rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wyjaśnienia wymaga kwestia, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, nie stanowi okoliczności, w której mąż skarżącej nie może pomóc swojej żonie w uiszczeniu kosztów sądowych. Skarżąca natomiast zarówno w złożonym wniosku, jak i w sprzeciwie nie wykazała niemożności wygospodarowania środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych ze środków, którymi aktualnie dysponuje. Wręcz przeciwnie strona skarżąca zarówno w sprzeciwie, jak i w piśmie z dnia [...] października 2011 r. podkreśla, że zapłata podatku jest zasadna i podatek zostanie uiszczony. Argumentacja strony odnosząca się do procedur stosowanych przez banki nie znajduje uzasadnienia i nie może być skutecznie podnoszona w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy. W związku z podniesionym zarzutem dotyczącym egzekucji, Sąd wyjaśnia, że przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji, ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego. Z tego względu ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) w art. 8-10 przewiduje, że dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania zobowiązanego i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. W świetle powyższych uwag, stwierdzić należy, że strona skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych na etapie badanej sprawy. Powyższe uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie i dlatego, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.