I SA/Po 934/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Sp. z o.o. w K o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, III i IV kwartał 2007r. postanawia: oddalić wniosek. Wpis od skargi wynosi [...]. Skarżąca Spółka pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, III i IV kwartał 2007r. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że z uwagi na kryzys gospodarczy, a także wszczęte postępowania egzekucyjne popadła w problemy finansowe. Wskazała, że jej sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy znacznemu pogorszeniu po zajęciu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wierzytelności u wszystkich kontrahentów na kwotę [...]. Spółka podała, że nie może pozyskać robót budowlanych z tego względu, że nie może startować w postępowaniach przetargowych z powodu braku stosownych zaświadczeń z Urzędu Skarbowego i wobec tego nie dysponuje żadnymi wolnymi środkami finansowymi, z których mogłaby uiścić koszty sądowe. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...], wartość środków trwałych [...], strata za ostatni rok według bilansu wynosi [...]. Stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku prowadzonego w B wynosi [...] zł, w C wynosi [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą Spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez Spółkę, złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do Spółki, podanie czy Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, podanie w jakiej wysokości od początku [...] Spółka uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, podanie czy Spółka zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, złożenie wykazu środków trwałych należących do Spółki, złożenie dokumentów świadczących o zajęciu majątku i rachunków bankowych Spółki, złożenie raportów kasowych za ostatnie sześć miesięcy, w tym na dzień sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, t.j. na dzień [...] oraz za okres od [...] do dnia sporządzenia odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, podanie w jakiej wysokości i z jakich środków Spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe, obsługa księgowa, inne), złożenie odpisu bilansów za [...], rachunku zysków i strat za [...], informacji dodatkowej – wprowadzenie do sprawozdania finansowego i dodatkowych informacji i objaśnień za [...], zestawienia zmian w kapitale własnym za [...], rachunku przepływów pieniężnych za [...], sprawozdania z działalności zarządu za [...], złożenie odpisów rachunków zysków i strat sporządzonych w [...] dotyczących okresu od [...], złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy. Spółka w odpowiedzi z dnia [...] przedłożyła kserokopie: zeznań podatkowych za [...], wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych w B oraz w C za okres [...], deklaracji VAT 7 za miesiące od [...], wykaz środków trwałych – sprzęt, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego B z dnia [...], zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności D, ul. Z, K z dnia [...], zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych z dnia [...] skierowanych do innych banków, odpis bilansów za [...], odpis rachunku zysków i strat za [...], odpis sprawozdań finansowych za [...], odpis dodatkowych informacji i objaśnień za[...], uchwał Walnego Zgromadzenia Wspólników, odpis rachunku zysków i strat za [...], z którego wynika, że przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi wyniosły [...], koszty działalności operacyjnej wyniosły [...], , strata ze sprzedaży wyniosła [...], pozostałe przychody operacyjne wyniosły [...], pozostałe koszty operacyjne [...], strata z działalności operacyjnej [...], przychody finansowe [...], koszty finansowe [...], strata z działalności gospodarczej [...], strata brutto [...], strata netto [...]. Skarżąca oświadczyła, że nadal prowadzi działalność gospodarczą. Zatrudnia [...] pracowników i wypłaca im średnio [...] miesięcznie na osobę. Od początku [...] Spółka uzyskała przychody w wysokości [...] oraz poniosła koszty uzyskania w wysokości [...]. Pomimo wezwania Spółka nie złożyła raportów kasowych za ostatnie sześć miesięcy oraz nie wyjaśniła w jakiej wysokości ponosi koszty utrzymania siedziby. Skarżąca nie złożyła zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego prowadzonego w B. Ponadto wskazać należy, że Skarżąca złożyła wyciągi z rachunków bankowych za okres od [...]. W sytuacji gdy Spółka została pismem z dnia [...] wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy, powinna była przedłożyć w.w dokumenty również za miesiąc [...]. W tym miejscu wskazać należy, że Skarżąca nie ma obowiązku sporządzania sprawozdań z przepływu środków pieniężnych, wobec tego w tym zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie musiała uzupełnić. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza wskazać należy, że w świetle przedstawionych przez Spółkę okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości [...]. Z załączonych przez Skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia [...] pracowników. Spółka posiada kapitał zakładowy o wartości [...] zł. Z deklaracji VAT-7 złożonych przez Skarżącą wynika, że podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług za miesiąc [...] wynosiła [...], za [...], za [...], za [...], za [...], za [...]. Spółka od początku [...] uzyskała przychody w wysokości [...]. Posiada również majątek – środki trwałe. Z udzielonych przez Spółkę informacji i przedłożonych dokumentów nie wynika, żeby majątek Spółki został zabezpieczony w postępowaniu egzekucyjnym. Uzyskane przez Skarżącą przychody i posiadany majątek wielokrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi. Zauważyć należy, że w orzecznictwie sądowym przyjęto pogląd, iż stosując prawo pomocy nie można chronić majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie WSA w Poznaniu z 16.10.2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290). Poglądy orzecznictwa w tym względzie pozostają aktualne również w sytuacji gdy z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy występuje osoba prawna. Z deklaracji CIT-8 za [...] wynika, że przychody w tym roku wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...], strata [...]. Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami i prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia zatem potrzeby kredytowania skarżącej należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez nią skargą. Jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Strona skarżąca nie może również w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów postępowania. Wprawdzie z udzielonych przez Spółkę informacji wynika, że od początku [...] poniesione przez nią koszty są wyższe od uzyskanych przychodów, jednakże w orzecznictwie przyjmuje się, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r. I FZ 344/11). Podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Godzi się również wskazać, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników. Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika jednak, aby zwróciła się z takim żądaniem. Natomiast z przedłożonego przez Skarżącą sprawozdania z działalności za rok [...] wynika, że Skarżąca zaciągnęła pożyczki od osób prywatnych (w większości od udziałowca spółki), gdzie pożyczka ta sięga prawie [...] zł. Z przedłożonych przez Spółkę wyciągów z rachunków bankowych wynika, że jeden ze współudziałowców Spółki przelał na rachunek bankowy Spółki w C w dniu [...] tytułem pożyczki kwotę [...], w dniu [...] kwotę [...], w dniu [...] kwotę [...] tytułem przelewu środków. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podniosła, że cyt. "wierzytelności u wszystkich naszych kontrahentów" zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Ze złożonych na wezwanie do uzupełnienia wniosku przez Spółkę informacji i zawiadomień wynika, że Urząd Skarbowy zajął wierzytelności Spółki z tytułu wynajmu od D. Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga, że przedstawione przez Spółkę informacje nie dają pełnego obrazu jej kondycji finansowej. Spółka bowiem, pomimo wezwania, nie przedłożyła, jak już wcześniej wskazano, wszystkich żądanych dokumentów i informacji, w szczególności nie przedłożyła raportów kasowych. Wobec tego wskazać należy, że w judykaturze prezentowany jest pogląd, iż podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. orzeczenie NSA z 5.06.2008r., sygn. akt I FZ 236/08 publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedostarczenie wszystkich żądanych dokumentów źródłowych musi mieć bowiem wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (por. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007r., s. 244). Nie zasługuje bowiem na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualne możliwości płatnicze. Wobec powyższego na podstawie art. 245, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.