I SA/Po 952/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 31 października 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Sp. z o.o. w J o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w J na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za okres od sierpnia 2009r. do kwietnia 2012r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca Spółka pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za okres od sierpnia 2009r. do kwietnia 2012r. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że od [...] nie może podjąć w pełni działalności gospodarczej, ponieważ B przy ul. P[...] uniemożliwia jej służebności dostępu do jej obiektów gospodarczych. Spółka podała, że nie stać jej na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy wynosi [...]. Wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wyniosła [...], wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniósł [...]. Skarżąca podała, że posiada rachunek bankowy w C, stan konta na tym rachunku na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł [...]. Skarżąca podała, że na nieruchomości ustanowiona jest hipoteka, rachunek bankowy został zajęty. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała, że nie posiada lokat bankowych. Skarżąca wyjaśniła, że w okresie [...] uzyskała przychody w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...]. Skarżąca podała, że nie zatrudnia pracowników. Koszty związane z utrzymaniem siedziby spółki wynoszą miesięcznie średnio [...]. Skarżąca podała, że prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne. Spółka ma zajęty rachunek bankowy, w [...] organ egzekucyjny wyegzekwował kwotę [...]. Do pisma skarżąca załączyła: kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych przez C i D, wykaz ewidencji środków trwałych, sprawozdania finansowe za [...], kserokopię obwieszczenia Komornika Sądowego z dnia [...] o drugiej licytacji nieruchomości, kserokopię postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] m.in. o przekazaniu Komornikowi Sądowemu do realizacji tytułów wykonawczych. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba (por. postanowienie NSA z 18.04.2012r., sygn. akt II GZ 131/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15.04.2008r., sygn. akt II OZ 318/08, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego wskazać należy, że w świetle przedstawionych przez Spółkę okoliczności oraz przedłożonych dokumentów nie można przyjąć, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości [...]. Z załączonych przez Skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...]. Wnioskodawczyni wykonuje czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Z deklaracji VAT-7 złożonych przez Skarżącą wynika, że podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług za miesiąc [...] wyniosła [...], za [...], za [...], za [...], za [...], za [...]. Spółka od początku [...] uzyskała przychody w wysokości [...], poniosła koszty w wysokości [...]. Z udzielonych przez Skarżącą informacji wynika, że na utrzymanie siedziby przeznacza ok. [...] miesięcznie. Spółka posiada również majątek – środki trwałe i są to: [...]. Z udzielonych przez Spółkę informacji i przedłożonych dokumentów wynika, że na nieruchomości została ustanowiona hipoteka oraz, że jej rachunek bankowy prowadzony przez C został zajęty. W tym miejscu zauważyć należy, że z wyciągu z tego rachunku za okres [...] wynika, że na ten rachunek wpłynęły w dniu [...] od kontrahenta środki pieniężne w wysokości po [...]. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że w okresie [...] środki pieniężne zostały wypłacone w bankomacie, natomiast z ostatniego wpływu z dnia [...] w wysokości [...] została przekazana Naczelnikowi Urzędu Skarbowego kwota w wysokości [...] tytułem spłaty zajęcia egzekucyjnego. Natomiast w miesiącu [...] na ten rachunek bankowy nie wpłynęły żadne środki pieniężne od jej kontrahenta. Z załączonego przez Spółkę wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez D za okres od [...] wynika natomiast, że na ten rachunek nie wpłynęły w w.w okresie żadne środki pieniężne. Stwierdzić zatem należy, że uzyskane przez Skarżącą w bieżącym roku przychody i posiadany majątek wielokrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi, który wynosi [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że w orzecznictwie sądowym przyjęto pogląd, iż stosując prawo pomocy nie można chronić majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie WSA w Poznaniu z 16.10.2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290). Poglądy orzecznictwa w tym względzie pozostają aktualne również w sytuacji gdy z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy występuje osoba prawna. Z deklaracji CIT-8 za rok [...] wynika, że przychody w tym roku wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...], strata [...], w [...] przychody skarżącej wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...]. Obecnie, zgodnie z oświadczeniem skarżącej przychody od początku roku do [...] wyniosły [...], koszty uzyskania przychodu [...]. Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami i prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia zatem potrzeby kredytowania skarżącej należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez nią skargą. Jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Strona skarżąca nie może również w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów postępowania. Wprawdzie z udzielonych przez Spółkę informacji wynika, że od początku [...] poniesione przez nią koszty są wyższe od uzyskanych przychodów, jednakże w orzecznictwie przyjmuje się, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r. I FZ 344/11). Podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Godzi się również wskazać, że strona skarżąca wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2010r., s.568). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12.01.2012r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037 ze zm., dalej: k.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11.04.2012r., sygn. akt II GZ 123/12 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez Skarżącą informacji nie wynika jednak, aby zwróciła się do wspólnika z takim żądaniem. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.