I SA/Po 969/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi RB na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2008 r., I, II, III, IV kwartał 2009 r. wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek. Skarżący RB pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego obecna sytuacja finansowa uniemożliwia mu opłacenie wpisu sądowego. Wnioskodawca podał, że postępowanie dotyczy niezapłaconego podatku VAT, który powstał w czasie jego długiej nieobecności spowodowanej chorobą oraz w momencie gdy przebywał w areszcie. Skarżący wskazał, że w chwili obecnej prawie wszystkie zarobione przez niego i jego żonę pieniądze przeznaczone są na opłaty, spłaty kredytów oraz pożyczek rodzinnych. Wnioskodawca poinformował, że na jego i małżonki utrzymaniu pozostaje córka studiująca w P na studiach dziennych II stopnia, co stanowi duże obciążenie skromnego i nadwyrężonego budżetu domowego. Skarżący podał, że umowa o pracę, którą zawarł na czas określony od [...] kończy się z dniem [...], bez możliwości przedłużenia, co wpłynie na pogorszenie jego i tak nienajlepszej sytuacji finansowej. Wnioskodawca przedstawił miesięczne zobowiązania oraz koszty stałe bez wyżywienia: rata miesięczna kredytu hipotecznego [...], gaz (za [...] miesiące) przed okresem grzewczym [...], energia elektryczna (za [...] m-ce) [...], woda za m-c [...], wywóz śmieci [...], odsetki od debetu na rachunku bankowym za m-c [...], pożyczka (od szwagierki) [...], studia córki w P [...]. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką, posiada stary poniemiecki domek o pow. [...] m2 postawiony na działce gruntu o pow. [...] m2,. Skarżący podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...], małżonka w wysokości [...]. Do wniosku załączył zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia, z których wynika, że dochód netto małżonki wynosi [...], dochód netto skarżącego wynosi [...]. Wnioskodawca załączył także harmonogram spłaty rat kredytu hipotecznego zaciągniętego w B, kredyt został zaciągnięty [...], data zapadalności kredytu na dzień [...], kredyt został zaciągnięty na kwotę [...], rata kredytu [...], rachunek za gaz, energię elektryczną, wodę i ścieki, umowę pożyczki zawartej w dniu [...] pomiędzy małżonką skarżącego a IG, z której wynika, że żona wnioskodawcy pożyczyła kwotę w wysokości [...] i zobowiązała się do zwrotu pożyczki w terminie do dnia [...], deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z kont i rachunków bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżący poza udziałami w Sp. z o.o. C posiada udziały w innych spółkach, pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w innych spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, 5. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują, poza deklarowanymi we wniosku dochodami, inne dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, w tym w Spółce z o.o. C, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach, w tym w Sp. z o.o. C - np. członka zarządu, prokurenta, z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, stypendium, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), 6. wyjaśnienie czy Sp. z o.o. C, w której skarżący jest udziałowcem i pełni funkcję prezesa zarządu prowadzi działalność gospodarczą, 7. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza domem o pow. [...] m2 znajdującym się na działce gruntu o pow. [...] m2 posiadają inne nieruchomości, jeżeli tak to jakie i jaka jest ich powierzchnia, 8. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, 9. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to należy wymienić markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 10. wyjaśnienie czy skarżący pracuje, jeżeli tak należy podać gdzie jest zatrudniony i za jakim wynagrodzeniem (odpis umowy lub zaświadczenia), jeżeli nie to czy zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, 11. podanie czy żona skarżącego zwróciła w całości lub w części kwotę pożyczki, którą otrzymała od siostry w wysokości [...] na podstawie umowy pożyczki z dnia [...], jeżeli pożyczkę spłaca w ratach należy podać w jakich terminach spłaca raty pożyczki i w jakiej wysokości. Wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącemu w dniu [...] ([...]), zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem ([...]). Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu referendarzowi sądowemu dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z referendarzem sądowym. W przedmiotowej sprawie skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił natomiast ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, nie zareagował na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jego aktualnej sytuacji majątkowej, nie złożył również informacji, o które został wezwany. Skarżący nie przedstawił zatem popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia go ze strony budżetu państwa. Oznacza to, że nie zrealizował on swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Brak złożenia przez wnioskodawcę odpisów dokumentów i udzielenia dodatkowych informacji, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny w przedmiotowej sprawie. Skoro bowiem skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie zareagował na wezwanie z dnia [...], to nie zrealizował on zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.