I SA/Po 986/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r. postanawia oddalić wniosek. Referendarz sądowy WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 16 stycznia 2015 r. o sygn. akt I SA/Po 986/14, oddalił wniosek I. K. z dnia 2 września 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że skarżący, pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie udzielił odpowiedzi na pytania dotyczące sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej jego syna - A. K. oraz sytuacji majątkowej jego żony - B. K., a także nie wyjaśnił, czy w przeszłości posiadał jakieś inne nieruchomości, oszczędności, pojazdy mechaniczne, wartościowe przedmioty, co uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony. W wyniku rozpoznania sprzeciwu skarżącego WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 10 lutego 2015 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym wskazując, że skarżący, pomimo kierowanych do niego wezwań, nie udzielił pełnych wyjaśnień, a zatem niemożliwe było dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowo-finansowej, która w badanej sprawie, jest oceniana przez pryzmat sytuacji majątkowej wszystkich członków rodziny, z którymi skarżący pozostaje we wspólnych gospodarstwie domowym. Prawidłowość powyższego orzeczenia potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2015 r. o sygn. akt I FZ 114/15, oddalił zażalenie skarżącego na to postanowienie. W toku postępowania skarżący uiścił wpis sądowy od skargi w kwocie [...] zł, opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości [...] zł oraz był reprezentowany przez radcę prawnego. Wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2015 r. o sygn. akt I SA/Po 986/14, WSA w Poznaniu oddalił skargę I. K. na wskazaną w rubrum niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia 7 września 2015 r. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Równocześnie złożył kolejny wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 6 listopada 2015 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Stwierdzono bowiem, że skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej (rozpatrywanej w sprawie także przez pryzmat sytuacji finansowej, materialnej i rodzinnej jego syna i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz jego żony, pomimo pozostawania z nią w faktycznej separacji), co stanowiło przeszkodę uniemożliwiającą przyznanie jemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, złożył sprzeciw, w którym podniósł, że sąd przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy winien dokonać oceny wyłącznie aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Zaznaczył, że w świetle obowiązujących przepisów prawa, w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, nie jest zobowiązany do wykazywania sytuacji majątkowej osób z jego rodziny. Skarżący stwierdził także, że w wyniku wezwań referendarza przedłożył wszystkie wnioskowane dotyczące jego obecnego stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego. Jednocześnie zaznaczył, że nie udzielił odpowiedzi na pytania dotyczące stanu majątkowego jego dorosłego syna i żony, którzy odmówili mu udostępnienia dokumentów żądanych przez Sąd. Autor sprzeciwu zawnioskował także, aby Sąd wystąpił do jego żony i syna o ujawnienie informacji, o które pyta skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Kluczowe znaczenie dla rozpoznania złożonego przez skarżącego w dniu 7 września 2015 r. (wraz ze skargą kasacyjną) wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ma okoliczność, że jest to kolejny (drugi) wniosek strony o zwolnienie od kosztów sądowych wniesiony w niniejszej sprawie. Postępowanie zainicjowane pierwszym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy zostało prawomocnie rozstrzygnięte postanowieniem NSA z dnia 21 kwietnia 2015 r. o sygn. akt I FZ 114/15, którym oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 10 lutego 2015 r. o sygn. akt I SA/Po 986/14, odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to mimo, iż rozstrzyga wniosek, co do istoty jest postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie, co oznacza, że znajduje do niego zastosowanie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 270 ze zm. - w skrócie: "P.p.s.a."). Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uzależniona jest od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie Sąd przyjął za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego dotyczącego sytuacji finansowej strony Sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. Z powyższego wynika, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy Sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Zadanie Sądu w takim przypadku sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12, dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując analizy porównawczej treści wniosków o przyznanie prawa pomocy z dnia 2 września 2014 r. i z dnia 7 września 2015 r. Sąd stwierdza, że skarżący w złożonym powtórnie wniosku nie wskazał okoliczności, które pozwoliłyby na zmianę prawomocnego orzeczenia tut. Sądu z dnia 10 lutego 2015 r., albowiem w wyniku nie dopełnienia ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej (rozpatrywanej w realiach niniejszej sprawy przez pryzmat wszystkich osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe w rozumieniu przepisów o prawie pomocy, a więc sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej jego dorosłego syna A. K. i jego żony - B. K.), nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy, jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi, ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy na skutek jego kolejnego wniosku w tym zakresie, albowiem skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą postanowienia tut. Sądu z dnia 10 lutego 2015 r. Godzi się zauważyć, że skarżący w dalszym ciągu nie udokumentował swoich twierdzeń, co do jego faktycznej sytuacji finansowej i bytowej (w rozpoznawanej sprawie ocenianych także przez pryzmat sytuacji majątkowej i finansowej jego syna A. K. i jego żony B. K.), a wątpliwości, co do tych kwestii stanowią - zdaniem Sądu - przeszkodę w przyznaniu skarżącemu prawa pomocy. Skarżący nie uzupełnił swoich wyjaśnień, pomimo zwrócenia przez referendarza sądowego uwagi na potrzebę pełnego i rzetelnego zobrazowania sytuacji majątkowej członków jego rodziny, co uniemożliwiło dokonanie obiektywnej i wszechstronnej analizy zasadności kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zaakcentować należy, że owego braku skarżący nie uzupełnił także na etapie sprzeciwu, zaś zawarty w tym piśmie wniosek o wystąpienie przez Sąd do żony i syna skarżącego o ujawnienie informacji niezbędnych dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd uznaje za pozbawiony jakichkolwiek podstaw prawnych. Z powołanych wyżej art. 246 i art. 255 P.p.s.a. wynika bowiem, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa wyłącznie na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. Rola Sądu sprowadza się natomiast do oceny, czy wnioskodawca w sposób dostateczny uprawdopodobnił okoliczności, na które się powołuje we wniosku, m.in. poprzez złożenie stosownych dokumentów. Dodać ponadto należy, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i może mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na pokrycie wydatków związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu skarżący nadal nie wykazał, aby takie przesłanki zachodziły. W związku z tym należy uznać, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania względem niego normy zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a w konsekwencji, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 i art. 165 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.