I SA/Po 986/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu spółki za zaległości z pobranego, a niewpłaconego przez płatnika podatku dochodowego od osób fizycznych od wypłaconego wynagrodzenia wraz z odsetkami za 2009 oraz za miesiące: luty – czerwiec 2010 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący K, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córką i z synem. Skarżący oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca podał, że uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę na [...] etatu w wysokości [...] brutto, żona z tytułu emerytury w wysokości [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącego w odpowiedzi z dnia [...] podał, że wnioskodawca przebywa w N, gdzie jest zatrudniony przy pracach sezonowych do [...]. Na kolejne wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że wnioskodawca nie jest w stanie udzielić odpowiedzi, gdyż duża część odpowiedzi na zadane pytania oraz przedstawienia żądanych dokumentów dotyczy rodziny skarżącego. Dokumenty te będą sporządzone w języku [...], a zatem wymagają przetłumaczenia, co również wymaga czasu. Pełnomocnik skarżącego podał, że żona i córka skarżącego przebywają obecnie w G i nie jest możliwe udzielenie odpowiedzi na wymienione w piśmie z dnia [...] pytania. Pismem z dnia [...] ponownie wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie wyciągów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 5. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić jakie, jakiej marki, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 6. wyjaśnienie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza dochodami z tytułu zatrudnienia w wysokości [...] brutto i emerytury w wysokości [...] uzyskują inne dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, stypendium, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 7. podanie czy córka skarżącego uczy się, studiuje, czy pracuje, jeżeli tak to w jakiej wysokości uzyskuje miesięczne wynagrodzenie, 8. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje dom należy podać koszty najmu, 9. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za pracę za ostatnie [...] miesięcy. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że rachunków bankowych i lokat on, jak i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają. Wnioskodawca podał, że nie posiada mieszkania. Mieszka u rodziców i korzysta nieodpłatnie ze wszystkich mediów. Wskazał, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym udziałów w spółkach nie posiadają. Skarżący pełni funkcję prezesa spółki A nieodpłatnie ze względu na aktualną sytuację finansową spółki. Małżonka skarżącego posiada samochód osobowy marki M, rok prod. [...] o wartości ok. [...]. Skarżący podał, że poza dochodami wymienionymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują innych dochodów. Wnioskodawca wskazał, że córka studiuje i nie pracuje. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wynika, że w [...] skarżący uzyskał dochód w wysokości [...], w [...] w wysokości [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Zatem skoro ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek, oznacza to, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Przytoczone we wniosku i w pismach uzupełniających ten wniosek okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie podkreślić należy, że to przepis art. 255 P.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże wyjaśnień i dokumentów ("strona jest obowiązana złożyć na wezwanie"). Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego ten wniosek, skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Z oświadczeń skarżącego złożonych do niniejszej sprawy wynika, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z [...]-letnią córką i z [...]-letnim synem. Skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Żona skarżącego posiada samochód osobowy marki M z [...] o wartości [...]. Skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają udziałów w spółkach z o.o. Wnioskodawca uzyskuje dochód brutto z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] brutto, żona z tytułu emerytury w wysokości [...]. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pełni funkcję Prezesa Spółki A nieodpłatnie z uwagi na trudną sytuację finansową Spółki. Skarżący mieszka w mieszkaniu należącym do jego rodziców i korzysta ze wszystkich mediów nieodpłatnie. Mimo wezwania skarżący nie podał w jakiej wysokości on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, t.j. koszty wyżywienia, leczenia, zakupu leków, inne koszty. Nie wyjaśnił również czy spłacają raty kredytów, jeżeli tak to w jakiej wysokości miesięcznie. Skarżący podał, że koszty mediów ponoszą jego rodzice. Wnioskodawca nie podał w jakiej wysokości rodzice ponoszą opłaty za mieszkanie (np. czynsz, opłaty do wspólnoty) oraz opłaty za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon stacjonarny, telefon komórkowy, abonament RTV, inne koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Skarżący przedłożył zeznania roczne podatkowe za [...] sporządzone przez niego, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony, nie wyjaśnił nawet czy małżonka zeznania roczne podatkowe za [...] składała w Urzędzie Skarbowym. Skarżący w złożonych oświadczeniach podał, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie uzyskują innych dochodów. W tym miejscu zauważyć należy, że w piśmie procesowym z dnia [...] pełnomocnik skarżącego podał, że wnioskodawca przebywa do [...] w N, gdzie jest zatrudniony przy pracach sezonowych. Skarżący nie wyjaśnił zatem w jakiej wysokości z tytułu prac dorywczych uzyskał dochody. Mimo wezwania skarżący nie złożył zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za pracę za ostatnie [...] miesięcy. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skoro bowiem skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż odpowiedział tylko w części na wezwanie z dnia [...], to nie zrealizował on zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego oświadczenia są niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania lub wykonania go w sposób wybiórczy obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji