I SA/Po 986/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu spółki za zaległości z pobranego, a niewpłaconego przez płatnika podatku dochodowego od osób fizycznych od wypłaconego wynagrodzenia wraz z odsetkami za 2009 r. oraz za miesiące: luty - czerwiec 2010 r. postanawia umorzyć postępowanie z wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 14 czerwca 2016 r., oddalił skargę A. K. na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia 25 sierpnia 2016 r. wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku. Jednocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 23 sierpnia 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W argumentacji wniosku podał, że jest zatrudniony na ˝ etatu i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł netto. Jego żona nie pracuje, otrzymuje rentę socjalną w kwocie [...]zł netto, a dzieci studiują. Wnioskodawca nie ma majątku ruchomego i nieruchomości. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z [...]-letnią córką i [...]-letnim synem. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...] zł. Żona posiada samochód osobowy marki [...], rok prod. [...], wartość rynkowa samochodu [...] zł. Wnioskodawca podał, że wspólnie z żoną ponoszą koszty wyżywienia, opłaty za media i utrzymują studiujące dzieci. Pismem z dnia 9 września 2016 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 października 2016 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że skarżący, pomimo wezwania w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - w skrócie: "P.p.s.a."), nie przedstawił w sposób wyczerpujący informacji dotyczących jego sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej oraz informacji w tym zakresie dotyczących osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a tym samym nie uczynił zadość ciążącemu na nim obowiązku wykazania zasadności złożonego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto podkreślono, że z akt sprawy wynika, że skarżący pozostaje w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem (radcą prawnym J. K.), co wyklucza uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W ustawowym terminie skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, złożył sprzeciw, w którym wniósł o uchylenie powyższego postanowienia referendarza i przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu powielił argumentację podniesioną we wniosku o przyznanie prawa pomocy, która - jego zdaniem - dowodzi, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. (w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika, że już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. W ocenie Sądu, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 23 sierpnia 2016 r., w kontekście oświadczenia pełnomocnika strony sformułowanego w treści sprzeciwu, należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a zatem w zakresie częściowym odnoszącym się do zwolnienia od kosztów sądowych. Nie budzi bowiem żadnych wątpliwości, że w sprzeciwie skarżący, za pośrednictwem swojego pełnomocnika, istotnie zmodyfikował treść żądania zawartego we wniosku z dnia 23 sierpnia 2016 r., zawężając jego zakres do uzyskania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jednocześnie należy jednak mieć na uwadze, że wniosek skarżącego z dnia 23 sierpnia 2016 r. jest drugim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Pierwszy wniosek z dnia 17 lipca 2015 r., w którym skarżący wystąpił o zwolnienie go od kosztów sądowych, został oddalony postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 listopada 2015 r. Prawidłowość tego rozstrzygnięcia znalazła potwierdzenie w postanowieniu WSA w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2015 r. oddalającym przedmiotowy wniosek, a także postanowieniu NSA w Warszawie z dnia 21 marca 2016 r., o sygn. akt II FZ 131/16, którym oddalono zażalenie na ww. postanowienie. Uwzględniając tę okoliczność należy zatem wskazać, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą m.in. postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 P.p.s.a. nie będzie możliwe. W kontekście powyższego Sąd stwierdza, że skarżący w złożonym ponownie wniosku nie wskazał okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od poglądu wyrażonego we wcześniejszym postanowieniu Sądu z dnia 17 grudnia 2015 r. Z przedstawionego wniosku nie wynika bowiem, aby w sprawie zaszły zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które umożliwiałyby skarżącemu udzielenie pomocy z budżetu państwa. W nowym wniosku skarżący powołuje bowiem te same okoliczności, co w poprzednim, tj.: - że otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł netto, a jego żona rentę socjalną w kwocie [...]euro; - dwójka jego dzieci studiuje; - nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomości; - jego żona posiada samochód osobowy marki [...], rok prod. [...], wartość rynkowa samochodu [...] zł. Co istotne, w toku rozpoznawania powtórnego wniosku skarżący uchylił się od obowiązku przedłożenia żądanych przez referendarza dokumentów i oświadczeń, czym de facto uniemożliwił dokonanie rzetelnej oceny aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej jego oraz członków jego rodziny prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. W konsekwencji poczynionych wyżej ustaleń Sąd stwierdza, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 23 sierpnia 2016 r., ani z obecnie rozpoznawanego sprzeciwu nie wynika, aby sytuacja materialna i finansowa skarżącego uległa pogorszeniu w stosunku do tej, która została zobrazowana w pierwotnie złożonym wniosku z dnia 17 lipca 2015 r. W ocenie Sądu, skarżący nie przedstawił żadnych nowych informacji i dokumentów, które potwierdzałyby zmianę jego sytuacji materialnej. W tym miejscu zaakcentować należy, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy z dnia 17 grudnia 2015 r. Powyższe uzasadnia zatem umorzenie postępowania na podstawie art. 249a P.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 249a P.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 P.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się - w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy - rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, s. 989). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 249a w zw. z art. 165 w zw. z art. 260 i art. 16 § 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.