I SO/Po 1/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu TG od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] o sygn. akt [...] oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi TG na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia [...] starszy referendarz sądowy oddalił wniosek TG o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie wniosku o prawo pomocy sporządzonego w dniu [...] oraz uzyskanych od skarżącej informacji referendarz ustalił, że wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Wnioskodawczyni otrzymuje emeryturę, która podlega zajęciu egzekucyjnemu i wobec tego otrzymuje [...], małżonek otrzymuje rentę w wysokości [...]. Wnioskodawczyni posiada nieruchomość w R o pow. [...] m2 o wartości [...], na której ustanowiona jest hipoteka przymusowa oraz [...] udziału w samochodzie osobowym F z [...] o wartości [...], nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności. Wnioskodawczyni podała, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą [...], na które składają się opłaty za media, ubezpieczenie, lekarstwa, wyżywienie, raty kredytu zaciągniętego w [...] na okres [...] lat w wysokości [...] na remont i rozbudowę domu. Z oświadczeń skarżącej wynika, że razem z mężem darowała dom, w którym mieszka, swoim córkom. Skarżąca razem z mężem darowała również dom w stanie surowym wnukowi. Wnioskodawczyni nie podała kiedy miały miejsce darowizny, nie przedłożyła również odpisów umów darowizn. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że kredyt zaciągnęła razem z mężem w [...] na remont domu, w którym mieszkają i który został podarowany córkom, kredyt ten ona i jej mąż nadal spłacają, rata kredytu wynosi [...]. Ponadto z informacji skarżącej wynika, że nie posiada środków z tytułu sprzedaży mieszkania, pieniądze zostały wydatkowane na dom w R i na remonty w kwocie [...], podatek w kwocie [...] (PIT-39 za [...]), kwotę [...] przeznaczyła na wyjazdy do sanatorium i nad morze, pozostała kwotę przeznaczyła na rehabilitację i leki. Wnioskodawczyni podała, że jej córki i wnuk, którym darowała razem z mężem nieruchomości, prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. W sprzeciwie z dnia [...] skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia [...] i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zarzuciła, że zaskarżone postanowienie jest nieprawidłowe, gdyż nie stać jej na uiszczenie kosztów sądowych. Brak przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych spowoduje, że nie będzie mogła dochodzić swoich praw przed Sądem. Wskazała, że ustawodawca wprowadził tę wyjątkową instytucję po to, aby takim sytuacją przeciwdziałać. Wnioskodawczyni zarzuciła, że ustalenia dokonane w zaskarżonym postanowieniu są niezgodne z zebranym materiałem dowodowym w sprawie. Powtórzyła, że utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] netto, mąż otrzymuje rentę w wysokości [...] netto. Wnioskodawczyni wskazała, że dochody w w.w kwocie pozwalają jedynie na życie na bardzo skromnym poziomie. Wnioskodawczyni podała, że nie posiada środków na opłacenie wpisu sądowego od skargi, nie mogła w tym zakresie poczynić żadnych oszczędności, ponadto nie może swobodnie korzystać ze swojego majątku, gdyż ustanowiona została na nim hipoteka przymusowa. Wnioskodawczyni zarzuciła, że przedstawiła wszystkie dokumenty, które dotyczyły jej sytuacji majątkowej. Nie mogła natomiast przedstawić dokumentów finansowych obdarowanych, okoliczność ta jest od niej niezależna, skoro osoby te odmówiły jej przedstawienia zaświadczeń o uzyskiwanych dochodach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym zostanie przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest zatem wyjątkiem od zasady, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Podkreślenia wymaga, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu rozpoznającego sprzeciw, starszy referendarz sądowy w zaskarżonym orzeczeniu rzeczowo i obszernie wyjaśnił, dlaczego nie może uwzględnić wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, że referendarz sądowy trafnie podniósł, że sytuacja majątkowa skarżącej, uwzględniając okoliczność, że razem z mężem darowała swoim [...] córkom nieruchomość, w której zamieszkuje oraz dom w stanie surowym wnukowi, winna być rozpoznana przez pryzmat możliwości udzielenia jej pomocy przez obdarowane osoby. Zasadnie zatem w tym kontekście odwołano się do orzeczeń NSA, z których jednoznacznie wynika, iż w sytuacji, gdy strona nieodpłatnie przekazała składniki majątkowe członkom rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowani powinni pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania we własnym zakresie. Nie budzi najmniejszych wątpliwości Sądu, że taka właśnie sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Zdaniem Sądu referendarz sądowy prawidłowo odwołał się do normy z art. 897 zd. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r., poz. 459 ze zm.) i wynikającego z niej obowiązku obdarowanego, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczenia darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Z powołanego przepisu wynika zatem niezbicie, że na gruncie badanej sprawy w pełni uzasadnione było wezwanie do przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby zobrazować sytuację materialną, finansową i rodzinną osób obdarowanych przez wnioskodawczynię. Reasumując Sąd stwierdza, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby w jej przypadku ziściły się przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podkreśla, że w analizowanej sprawie, sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawczyni oceniana jest również przez pryzmat sytuacji majątkowej i finansowej obdarowanych. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez wnioskodawczynię informacji wskazanych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawo pomocy (ewentualnie złożenie odpisów stosownych dokumentów). Mając na względzie, że skarżąca nie przedłożyła żądanych przez referendarza sądowego dokumentów (również na etapie sprzeciwu) stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania względem niej normy zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a w konsekwencji, że jej wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut wadliwej oceny sytuacji finansowej skarżącej i jej możliwości w zakresie poniesienia kosztów sądowych. Wobec powyższego w ocenie Sądu wydane przez starszego referendarza sądowego postanowienie z dnia [...] oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów jest zgodne z prawem. Należy ponadto wskazać, że strona skarżąca wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10). Reasumując Sąd stwierdza, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.