II SA/Po 1003/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Hrycaj Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski ( spr ) Sędzia WSA Bożena Popowska Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2004 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego ; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu Ż. z dnia [...]stycznia 2002 r. nr [...], II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego A. D. kwotę 10 ( dziesięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ B.Popowska /-/ M.Hrycaj /-/ P.Miładowski JFS Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2001 r. skarżący A. D. zwrócił się do Powiatowego Urzędu Pracy w Ż. Filia w L. o przyznanie zasiłku przedemerytalnego. Skarżący wskazał, że w miesiącu grudniu 2001 r. złożył w Powiatowym Urzędzie Pracy dokumenty zawierające m.in. świadectwo pracy dotyczące pracy w warunkach szczególnych. Skarżący wyjaśnił, iż udokumentował okres 33 lat pracy, w tym 16 lat pracy w warunkach szczególnych, jednakże z uwagi na likwidację zakładu pracy nie mógł przedstawić świadectw potwierdzających świadczenie pracy w warunkach szczególnych. Do wniosku skarżący załączył świadectwa pracy na stanowisku maszynisty typograficznego: w Z. P. D. "D." w S. w okresie od 1 września 1972 r. do 14 sierpnia 1979 r.; w Z.Z.G. od 1 września 1969 r. do 18 lipca 1972 r.; w Z. W. P. w Z. D. w Ż. w okresie od 1 czerwca 1982 r. do 30 czerwca 1988 r.; oraz obejmujące okres od 1 maja 1991 r. do 31 sierpnia 1993 r. świadectwo pracy wykonywanej w warunkach szczególnych na stanowisku maszynisty offsetowego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...] Starosta Powiatu Ż. odmówił skarżącemu przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego. Uzasadniając wyjaśniono, że skarżący nie spełnia określonych w ustawie z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. Nr 6, poz. 56 ze zm.) warunków do przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego. Wskazano, że skarżący powinien w dniu rejestracji w urzędzie pracy spełnić warunki z art. 37j pkt 1 ust. 2 cytowanej ustawy, m.in. posiadać 35-letni okres zatrudnienia, w tym 15 lat pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach są uwzględniane po przedłożeniu odpowiedniej dokumentacji, zgodnie z wymogami określonymi w odrębnych przepisach, bądź na podstawie prawomocnego orzeczenia sądowego. Podsumowując wskazano, że w dniu rejestracji w PUP skarżący nie spełnił wymaganych warunków. Skarżący złożył odwołanie od decyzji i powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1999 r., sygn. II UKN 619/98 i podkreślił, że praca w szczególnych warunkach może być wykazana innymi niż zaświadczenie dowodami. Skarżący podkreślił też, że praca na stanowisku maszynisty typograficznego została wyszczególniona w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) i była przez niego wykonywana ciągle i w pełnym wymiarze czasu. Wojewoda decyzją z dnia [...] marca 2002 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając wskazano, że okresy pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stwierdza na podstawie posiadanej dokumentacji zakład pracy. Wyjaśniono, że stanowi o tym Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w myśl którego za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze uznaje się prace wymienione w § 4 – 15 oraz w wykazach stanowiących załącznik do tego rozporządzenia przy spełnieniu wymogu, aby praca wykonywana była stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Organ wskazał, że okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach są uwzględniane dopiero po przedłożeniu odpowiedniej dokumentacji – świadectw pracy, zgodnie z wymogami określonymi w odrębnych przepisach, bądź na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Wyjaśniono, że z przedłożonych przez stronę świadectw pracy dokumentujących zatrudnienie wynika, iż skarżący wykonywał we wskazanych okresach i zakładach pracę na stanowisku maszynisty typograficznego, jednakże brak stosownego określenia w świadectwie pracy, iż była to praca wykonywana w szczególnych warunkach. W skardze na decyzję organu odwoławczego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, uzasadniając wskazał, że posiada wymagany okres pracy, w tym pracy w szczególnych warunkach, jednakże z uwagi na likwidację zakładów pracy nie dysponuje świadectwami pracy w warunkach szczególnych. W Odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny po zapoznaniu ze stanem faktycznym i prawnym zważył, co następuje: Zgodnie z postanowieniami art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jedynie w przypadku wpisu i innych kosztów sądowych mają zastosowanie w takich sprawach przepisy poprzednio obowiązujące, a mianowicie odpowiednie postanowienia ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.). W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca obecnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie jest zaliczenie czasu pracy wykonywanej przez pracownika w warunkach szczególnych, na podstawie świadectw pracy nie będących odpowiednią dokumentacją w rozumieniu ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. Nr 6, poz. 56 ze zm.) oraz w rozumieniu Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Stosownie do treści art. 37j ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stanowiącego materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji, skarżący – mężczyzna, aby uzyskać prawo do zasiłku przedemerytalnego powinien wykazać trzydziestoletni staż pracy, w tym 15 lat pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze. Organ pierwszej instancji błędnie wskazał w uzasadnieniu swojej decyzji, iż aby nabyć prawo do zasiłku przedemerytalnego skarżący w dniu rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy musiałby posiadać 35 lat stażu pracy, w tym 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym chatakterze. Organy obydwu instancji, powołując się na przepis artykułu 37j ust. 1a cytowanej ustawy, wyjaśniły , że okres wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, jest uwzględniany po przedłożeniu odpowiedniej dokumentacji, zgodnie z wymogami określonymi w odrębnych przepisach, bądź na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Przepisami odrębnymi o których mowa w ustawie są przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, iż był on zatrudniony jako maszynista typograficzny oraz jako maszynista offsetowy. Świadectwo pracy wykonywanej na stanowisku maszynisty offsetowego bezspornie potwierdza, iż pracę świadczono w warunkach szczególnych. Organy administracji uznały natomiast, że dokumenty przedstawione na okoliczność świadczenia pracy na stanowisku maszynisty typograficznego nie spełniającą warunków określonych w art. 37j ust. 1a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Przepis art. 37j ust 1a cytowanej powyżej ustawy został wprowadzony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 22 czerwca 2001 r. zmieniającej ustawę o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, a następnie usunięty przez art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 19 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. nr 154, poz. 1793). Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji można wywnioskować, iż organy administracji uznały, że art. 37j ust 1a cytowanej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stanowi lex specialis w stosunku do przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2000 Nr 98, poz.1071 ze zm.), i dlatego wyłączona została przewidziana w art. 75 § 1 kpa regulacja przewidująca możliwość dowodzenia wszelkimi dostępnymi, a nie sprzecznymi z prawem środkami dowodowymi. W tym miejscu należy jednak zwrócić uwagę na fakt, iż wymóg przedstawienia świadectwa pracy z wyraźnym oznaczeniem, iż praca była wykonywana w warunkach szczególnych wynika z aktu podustawowego, . W ocenie Sądu stosowanie reguł, które wynikają z aktu podusatwowego i znajdują się w opozycji do regulacji ustawowej – kpa, nie jest zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym. Wobec negatywnej decyzji organu pierwszej instancji skarżący w odwołaniu do organu drugiej instancji podniósł, iż zakłady w których był zatrudniony nie istnieją, a więc nie możliwym stało się uzyskanie zaświadczenia, które potwierdziłoby wykonywanie pracy w szczególnych warunkach. Organ odwoławczy podzielił jednak stanowisko organu pierwszej instancji, iż tylko przewidziane w odrębnych przepisach świadectwo pracy może być dowodem wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Nie wzięto pod uwagę zarzutu skarżącego, iż zakłady w których był zatrudniony już nie istnieją i w związku z tym nie może on uzyskać uzupełniającego wpisu. Zadaniem organu administracji w takiej sytuacji jest przeprowadzenie w tym względzie wszechstronnego postępowania wyjaśniającego, jako że "w rozważanym przypadku stosowanie przepisów o postępowaniu dowodowym zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego nie zostało wyłączone" (wyrok NSA z dnia 5 września 2002 r., sygn. II SA/Gd 613/02). Takiego postępowania zabrakło przed organem odwoławczym, mimo iż w toku postępowania padł konkretny zarzut ze wskazaniem stanowiska na jakim skarżący był zatrudniony. Należy przyjąć, że nie ustosunkowując się do zarzutów skarżącego, organ naruszył treść art. 77 § 1 ustawy kodeks postępowania administracyjnego, wskazujący na to, iż to organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy w żaden sposób nie ustosunkował się także do argumentu skarżącego, iż praca na stanowisku maszynisty typograficznego została wyszczególniona w Rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym, i że była przez niego wykonywana ciągle i w pełnym wymiarze czasu. W rozpatrywanej sprawie, kiedy skarżący nie dysponował świadectwem o którym mowa w § 2 ust 2 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, skarżący mógł dowodzić, że wykonywał pracę w warunkach szczególnych przy pomocy innych środków dowodowych, a organ był obowiązany stosownie do treści art. 80 kpa ocenić je zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy rzeczą organu będzie przeprowadzenie, stosownie do dyrektyw kodeksu postępowania administracyjnego, wnikliwego postępowania, a także merytoryczna ocena przedstawionej przez skarżącego dokumentacji i przeprowadzenie wnioskowanych dowodów. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) należało orzec, jak w sentencji wyroku. Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż zaskarżoną decyzją nie przyznano żadnych uprawnień, które podlegałyby wykonaniu. /-/ B.Popowska /-/ M.Hrycaj /-/ P. Miładowski JFS Sygn. akt 4/II SA/Po 1003/02 Zarządzenie 1. Notować. 2. Odpis wyroku doręczyć stronom wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego. 3. Akta przedłożyć za 30 dni od doręczenia.