II SA/Po 1015/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi P. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia oddalić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. /-/ W. Batorowicz Skarżący wniósł w dniu 28 sierpnia 2013 r. (data stempla pocztowego – k. 13 akt sąd.) skargę na bliżej opisaną w rubrum niniejszego postanowienia decyzję w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym [...]. Jednocześnie obok skargi złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, argumentując, że decyzję otrzymał 22 lipca 2013 r., jednak z uwagi na trudną sytuację zdrowotną teściów w ostatnim czasie, a tym samym wzmożoną prawie całodobową opiekę nad nimi, nie miał możliwości sporządzić "pisma odwoławczego" w wyznaczonym terminie. Jak podał, brak czasu związany z nawałem obowiązków opiekuńczych spowodował, że w konsekwencji przeoczył termin do wniesienia skargi. Podniósł, że [...] lipca 2013 r. teściowa przeszła operację oka w Szpitalu [...] w [...], a przed zabiegiem należało wykonać szereg badań kwalifikujących do wykonania zabiegu, po operacji zaś wystąpiły powikłania, w związku z czym "zmuszeni byliśmy jeździć na wizyty kontrolne – wyznaczone konsultacje lekarskie i kolejne zabiegi." Wyjaśnił również, że konieczne było dowożenie pacjenta na wyznaczone godziny konsultacji i zabiegów medycznych we własnym zakresie, do tego doszły dojazdy do okulisty, optyka, a także kardiologa oraz lekarza [...], z których to wizyt ostatnia miała miejsce 22 sierpnia 2013 r. w [...]. Wnioskodawca stwierdził, że przez cały ostatni okres musiał pozostawać w pełnej gotowości do świadczenia pomocy, głównie jako kierowca, bowiem w jego rodzinnym mieście nie ma lekarzy specjalistów ani szpitala, dlatego musiał dojeżdżać do innych miast, często bardzo odległych. Ponadto dodał, że również pogorszył się stan teścia, nasiliły się zaburzenia pamięci i pogorszył słuch, dlatego potrzebuje stałej opieki ze strony innych osób. Na potwierdzenie powołanych okoliczności skarżący wskazał dołączone do wniosku kserokopie dokumentacji medycznej (karty informacyjnej leczenia szpitalnego oraz kserokopię zlecenia zaopatrzenia w wyroby medyczne), wyjaśniając, że wszystkie inne wizyty nie były potwierdzane dokumentami, które otrzymywał pacjent. Zaskarżona decyzja Kolegium z dnia [...] maja 2013 r. została doręczona stronie w dniu 22 lipca 2013 r. (pełnoletniemu domownikowi – k. 70 akt adm.). Decyzja zawierała pouczenie co do terminu i trybu wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (k. 68). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), nazywanej dalej: "p.p.s.a.", skargę wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Natomiast zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do postanowień art. 87 p.p.s.a. pismo wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1), jednakże wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu (§ 3). Ponadto na stronie ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Z kolei spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu podlega odrzuceniu (art. 88 p.p.s.a.). Kumulatywne zaistnienie przesłanek określonych w treści art. 86 i 87 p.p.s.a. będzie stanowiło podstawę faktyczną i prawną do wydania przez sąd administracyjny postanowienia o przywrócenia wnioskodawcy terminu do dokonania pewnej czynności procesowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. komentarz do art. 87 [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. prof. dr hab. Romana Hausera i prof. zw. dr hab. Marka Wierzbowskiegp, C.H. Beck 2011, Wydanie 1.). Powyższe oznacza to, że strona musi wykazać (uprawdopodobnić), iż w czasie biegu terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym zaistniała obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca jej dokonanie czynności, a powstanie tej przeszkody nie było spowodowane jej działaniem i było od niej całkowicie niezależne, a ponadto wykazać, że zachowała termin do złożenia przedmiotowego wniosku, w konsekwencji zatem wykazać czas ustania przyczyny uchybienia terminu. Termin 7 dni do wniesienia pisma liczy się od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a nie od czasu dowiedzenia się o tym przez stronę. Wyjaśnić również należy, że przesłanka, o której mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia wszelkiej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Zarówno w orzecznictwie, jak i nauce prawa panuje zgodność, że sąd, oceniając te przesłanki, powinien przyjąć obiektywne mierniki staranności, których można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. II, Warszawa 2006). Przykładowo w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 1998 r. sygn. akt III SA 1243/97 (niepubl.) stwierdzono, że zwolnienie lekarskie nie jest potwierdzeniem braku winy strony w uchybieniu terminu. Niekoniecznie bowiem musi wykluczać ono możliwość dokonania czynności procesowych przez stronę (np. sporządzenie odwołania) i nadanie pisma przez domownika na poczcie. W postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 246/08 (LEX nr 479292) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wówczas, gdy strona w sposób przekonujący uprawdopodobni brak swojej winy. Z brakiem winy mamy natomiast do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu (orzecznictwo przywołane w postanowieniu NSA z dnia 15 września 2011 r. sygn. akt II GZ 352/11 dostępnym w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd też stwierdzić należy, że o braku winy można mówić w sytuacji, gdy dana przeszkoda w dokonaniu czynności (jak np. choroba) skonfrontowana z obiektywnymi miernikami staranności prowadzi do wniosku, iż zobowiązany do dokonania określonej czynności postępowania nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu do jej dokonania, nawet przy użyciu największego możliwego w danych warunkach wysiłku. Innymi słowy, jeżeli przy dochowaniu należytej staranności możliwe było dokonanie czynności w wyznaczonym terminie, to zaniechanie stosownych działań, dzięki którym termin mógłby być zachowany, świadczy o niemożności stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu. W przypadku określonych okoliczności osobistych, rodzinnych i organizacyjnych trzeba zatem wskazać, że uniemożliwiły one dokonanie spóźnionej czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu (por. np. NSA w wyroku z dnia 17 czerwca 2010 r. sygn. akt I FSK 356/09, dostępnym w jw.). Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu nie ogranicza się zatem do ustalenia, czy twierdzenie wnioskodawcy o danej okoliczności jest wiarygodne, ale musi również uwzględniać na przykład to, czy wskazana przyczyna uchybienia terminu stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowany wykazał należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu, przykładowo poprzez wyręczenie się inną osobą dokonaniu (tak NSA w wyroku z dnia 25 stycznia 2011 r. sygn. akt I FSK 2000/09, dostępnym w jw.). W niniejszej sprawie została wniesiona w dniu 28 sierpnia 2013 r., a zatem niewątpliwie z przekroczeniem terminu do wniesienia skargi, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a., bowiem zaskarżona decyzja z dnia [...] maja 2013 r. została doręczona stronie w dniu 22 lipca 2013 r., która to okoliczność nie jest kwestionowana przez stronę. Wobec tego termin do wniesienia skargi, wynikający z przywołanego przepisu, upłynął w dniu 21 sierpnia 2013 r. W konsekwencji wniosek o przywrócenie terminu jest dopuszczalny. Ponadto Sąd – z korzyścią dla strony – uznał, że powołana przez stronę przyczyna uchybienia terminu upłynęła najwcześniej w dniu 22 sierpnia 2013 r., tj. następnego dnia po dacie udokumentowanego zlecenia medycznego na zaopatrzenie w wyroby medyczne wystawionego przez lekarza [...] (specjalistę [...]) na teściową skarżącego (k. 12 akt sąd.). Okoliczność tę Sąd uznał za powołaną przez stronę na uprawdopodobnienie istnienia przeszkody do terminowego wniesienia skargi. W konsekwencji wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został uznany za wniesiony z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. i jako taki podlegał merytorycznemu rozpoznaniu. Zdaniem Sądu, podstawową dla oceny prawnej niniejszej sprawy okolicznością jest ustalenie, czy sytuacja opisana przez stronę może być uznana za usprawiedliwioną przyczynę uchybienia terminu do wniesienia skargi na decyzję z dnia [...] maja 2013 r. Na tak sformułowane pytanie należy dać odpowiedź przeczącą. Sąd, rozważając przedstawione przez stronę argumenty, miał na uwadze całokształt okoliczności niniejszej sprawy. Otóż skarżący już odwołaniu od decyzji organu I instancji podnosił, że teściowie są pod stałą opieką lekarską i częstotliwość wyjazdów na wyznaczone wizyty u specjalistów wymaga stałej dyspozycyjności ze strony skarżącego, wobec czego w żadnym zakładzie pracy nie mógłby oczekiwać tylu dni wolnych od pracy przeznaczanych na "rozjazdy do lekarzy". Dalej w odwołaniu podał, że w ciągu ostatniego miesiąca był [z teściami] u okulisty, [...], kardiologa, [...], na wizycie kwalifikacyjnej do bliżej opisanego w odwołaniu zabiegu w klinice [...], u optyka, w pracowni [...], nie uwzględniając wizyt u lekarza rodzinnego. Wyjaśnił zarazem, że "we najbliższym czasie czekają (...) kolejne wyjazdy do kardiologa, pulmonologa, do szpitala na oddział [...] na wizytę kwalifikacyjną do przeprowadzenia operacji [...] i kolejna do pracowni [...] (...)". Dodał, że "leczenie odbywa się w odległych (...) placówkach medycznych", w związku z tym jeździ do [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Wyjaśnił też, że jego żona, tak jak i pozostałą dwójkach dzieci teściów, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, pracuje zawodowo i sam skarżący jest jedyną osobą, która może bez ograniczeń zapewnić stałą opiekę niepełnosprawnym członkom rodziny. Jednocześnie zaznaczył, że wraz z żoną wie, jak zadbać o dobro rodziny, gdyż starają się, by wszyscy członkowie rodziny czuli się bezpieczni i zawsze mogli liczyć na wzajemne wsparcie. Z powyższego wynika jednoznacznie, że pomimo szeregu obowiązków wynikających z konieczności opieki nad dwojgiem schorowanych teściów w okresie obejmującym termin do wniesienia odwołania skarżący sporządził i wniósł ten środek prawny w wymaganym terminie, mimo że termin do wniesienia odwołania jest znacznie krótszy (wynosi 14 dni od doręczenia decyzji) od terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Obowiązki te, jak wynika z opisów zawartych w odwołaniu oraz wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, są bardzo zbliżone i obejmują porównywalny zakres aktywności i obowiązków skarżącego. Co więcej, już w dacie wniesienia odwołania ([...] kwietnia 2013 r.) skarżący zapowiadał, że w najbliższym czasie czekają go kolejne wyjazdy do lekarzy specjalistów i szpitala w związku ze stanem zdrowia teściów. W ocenie Sądu, skoro skarżący skupił swoją aktywność na sprawowaniu opieki nad teściami, to powinien był tak zorganizować wykonywanie tej opieki, by nie zaniedbać swoich żywotnych interesów, wśród których niewątpliwe mieści się sprawa administracyjna dotycząca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z wykonywaniem opieki nad teściem. Ponadto, skoro rodzina skarżącego wspiera się wzajemnie, a – jak to wynika ze skargi – dzieci podopiecznych (żona i jej rodzeństwo) nie uchylają się od świadczenia pomocy rodzicom, gdy tylko pozwala im na to czas i nie potrafią odmówić im wsparcia, gdy zachodzi taka potrzeba (k. 2v akt sąd.), to nie można uznać za usprawiedliwioną takiej sytuacji, w której skarżący nie zorganizował swojej aktywności w taki sposób, by wygospodarować czas niezbędny do sformułowania skargi, jak i nie skorzystał z ewentualnej pomocy innych członków rodziny. Brak też jakichkolwiek poszlak do przyjęcia, że np. w ostatnim dniu terminu do wniesienia skargi nastąpiła taka kumulacja nadzwyczajnych, niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności stanowiących przeszkodę do terminowego wniesienia skargi. Zdaniem Sądu, skarżący obiektywnie mógł i powinien był tak zorganizować sprawowanie opieki nad swoimi teściami, by przy ewentualnej pomocy innych swoich bliskich sporządzić i terminowo wnieść skargę. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. /-/ Wiesława Batorowicz