II SA/Po 1018/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychy Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 lutego 2014 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi M. C. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę (...) zł (...), w tym (...) zł (...) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia (...) marca 2013 r., nr (...), Burmistrz L., na podstawie art. 8 ust. 1 pkt. 1 i art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej jako "K.p.a.", przyznał J. B. pomoc finansową w formie zasiłku okresowego od dnia (...) marca 2013 r. do dnia (...) kwietnia 2013 r., w kwocie (...) zł miesięcznie. W uzasadnieniu powyższej decyzji wyjaśniono, że w dniu (...) lutego 2013 r. wpłynął do organu wniosek J. B. z prośbą o udzielenie pomocy finansowej. Podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszkając w domu jednorodzinnym, którego jest właścicielem, a w którym ma do dyspozycji 3 pokoje z dostępem do łazienki i kuchni. Obecnie wnioskodawca stara się o rentę z ZUS, przy czym z dołączonej dokumentacji wynika, ze był leczony psychiatrycznie na wniosek żony. W domu w L. przebywa od (...) lutego 2013 r., kiedy to wyprowadziła się z niego jego żona. Na stale miesięczne wydatki wnioskodawcy związane z utrzymaniem mieszkania składa się podatek od nieruchomości – (...) zł, energia elektryczna - (...) zł, gaz w tym ogrzewanie mieszkania – (...) zł, telefon (...) zł oraz woda (...) zł. Ustalono, że miesięczne wydatki wnioskodawcy wynoszą (...) zł, natomiast jego dochód w miesiącu styczniu to kwota zasiłku okresowego - (...) zł. W dalszej kolejności przytoczono treść art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, regulującego zasady przyznawania zasiłku okresowego, oraz podniesiono, że w świetle przepisów powołanej powyżej ustawy kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Uwzględniając sytuację wnioskodawcy organ uznał, za zasadne przyznanie w przedmiotowej sprawie zasiłku okresowego w wysokości (...) zł, a więc w kwocie 50% różnicy pomiędzy uzyskiwanym przez J. B., a kryterium dochodowym określonym w ustawie o pomocy społecznej. Wskazano, że zasiłek okresowy przyznano od miesiąca marca 2013 r. ponieważ ostatni zasiłek okresowy był przyznany do końca lutego 2013 r. przez MOPR P. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. B. podnosząc, że po raz pierwszy w MOPS w L. zgłosił się (...) stycznia 2013 r., po raz kolejny (...) lutego 2013 r. i wówczas kazano mu czekać na decyzję MOPR z P., któremu wcześniej podlegał. Wskazał, że z MOPR P. uzyskiwał również dodatek celowy na dożywienie w formie jednego posiłku dziennie o wartości (...) zł. Odwołujący wyjaśnił, że ponosi wysokie koszty utrzymania, czego organ I instancji nie uwzględnił, przyznając pomoc w niewystarczającej wysokości. Kończąc podał, że jego odwołanie dotyczy okresu przyznania zasiłku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) czerwca 2013 r., nr (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza L. Uzasadniając powyższe stanowisko przytoczono przebieg postępowania oraz treść przepisów ustawy o pomocy społecznej regulujących zasady przyznawania zasiłków okresowych. Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że Burmistrz miał możliwość przyznania zasiłku okresowego w wysokości od 271 zł do 418 zł. Podkreślono, że skarżący stara się obecnie o przyznanie świadczeń rentowych z ZUS i ma możliwość uzyskania własnych środków, chociażby poprzez wynajęcie części budynku. Działania powyższe pozwoliłoby mu zmniejszyć wysokość opłat eksploatacyjnych, a nawet przynosić dochód. Kolegium podniosło również, że skarżący uzyskał pomoc w wysokości, w jakiej była mu ona udzielana przez MOPR w P. Wyjaśniono, że według oświadczenia organu I instancji zaproponowano skarżącemu również pomoc w formie bonów żywnościowych, jednak zrezygnował on z tej formy pomocy. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. B., zarzucając organom niewłaściwą interpretację art. 38 ustawy o pomocy społecznej oraz naruszenie art. 7 K.p.a. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja została wydana z przekroczeniem zasad swobodnego uznania i nie została poprzedzona rzetelnym postępowaniem dowodowym. W szczególności organy nie ustosunkowały się do zarzutów dotyczących braku wypłaty zasiłku w miesiącu lutym oraz wadliwego przyjęcia, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w małym stopniu. Podniesiono, że zasiłek przyznany zasiłek nie został dotąd wypłacony oraz wniesiono o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie skarżącemu zasiłku w maksymalnej wysokości. Skarżący podniósł, że przyznany mu zasiłek nie zaspokaja jego podstawowych potrzeb życiowych, a przyznane świadczenie nie rozwiązuje jego problemów. Wskazano wreszcie, że ogólnikowe uzasadnienie organu II instancji pozwala przyjąć, że nie przeprowadzono oceny jego sytuacji życiowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi Kolegium podkreśliło, że przedmiotem postępowania nie było przyznanie zasiłku celowego na leki. Podniesiono, że skarżący nie wykazał, aby wykorzystał wszystkie swoje możliwości w celu poprawienia swojej sytuacji, a obiektywnie takie możliwości ma, bowiem dysponuje domem jednorodzinnym, który w części może być wynajmowany. Podczas trwania rozprawy sądowoadministracyjnej w dniu 06 lutego 2014 r. pełnomocnik skarżącego podniósł zarzut wadliwego doliczenia do dochodu skarżącego kwoty uzyskiwanego zasiłku okresowego. Podniesiono, że organ I instancji, przekazując odwołanie, uznał roszczenie skarżącego co do prawa do zasiłku za miesiąc luty. Pełnomocnik wskazał również, że skarżącemu przyznano w sierpniu 2013 r. rentę ze spłatą od czerwca 2011 r. Obecny na rozprawie skarżący oświadczył, że nie domaga się zasiłku okresowego za miesiąc luty 2013 r., wskazując, że i tak go nie dostanie. Potwierdził również, że ma przyznaną rentę ze spłatą od 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego. Decyzją z dnia (...) marca 2013 r. Burmistrz L. przyznał J. B. pomoc finansową w formie zasiłku okresowego, w okresie od (...) marca 2013 r. do (...) kwietnia 2013 r. w kwocie (...) zł miesięcznie. Decyzja powyższa została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) czerwca 2013 r. Skarżący kwestionuje powyższe rozstrzygnięcia wskazując, że w świetle okoliczności faktycznych sprawy powinien mu zostać przyznany zasiłek okresowy w maksymalnej wysokości, również za miesiąc luty 2013 r. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 38 ust. 1 powołanej powyżej ustawy, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Stosownie do art. 38 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek okresowy ustala się w przypadku rodziny do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, nie może być jednocześnie niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (art. 38 ust. 3 pkt 1 powyższej ustawy). Jednocześnie kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ustawy). Natomiast okres na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy, na mocy art. 38 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Warunkiem przyznania zasiłku okresowego jest spełnienie przez wnioskodawcę kryterium dochodowego, a nadto wystąpienie szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie przedmiotowego świadczenia. Okoliczności takie zostały przykładowo wymienione w omawianym przepisie i są to m.in. długotrwała choroba, niepełnosprawność, bezrobocie. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący spełnia ustawowe wymogi do otrzymania wnioskowanego zasiłku okresowego – jego dochód w miesiącu styczniu 2013 r., a więc w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, wyniósł (...) zł. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że wbrew zarzutom podniesionym przez pełnomocnika skarżącego podczas trwania rozprawy sądowoadministracyjnej, do dochodu skarżącego należało doliczyć kwotę uzyskiwanego zasiłku okresowego. Wniosek powyższy płynie wprost z treści art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który w sposób enumeratywny wskazuje, które z uzyskiwanych przez klienta pomocy społecznej świadczeń pieniężnych nie są wliczane do jego dochodów. Ponieważ w katalogu powyższym nie uwzględniono zasiłku okresowego, organy prawidłowo uznały, że świadczenie to uzyskane w styczniu 2013 r., stanowiło dochód skarżącego. Sąd podkreśla, że choć zasiłek okresowy, w przypadku spełnienia wymogów do jego otrzymania, jest świadczeniem obligatoryjnym, to w świetle art. 38 ustawy o pomocy społecznej określenie wysokości świadczenia poddane zostało uznaniu organu administracji. W zakresie wysokości świadczenia ustawodawca określił maksymalne oraz minimalne granice ustawowe (art. 38 ust. 2, 3 i 4 ustawy), natomiast przy ustaleniu okresu, na jaki przyznany ma być zasiłek okresowy, ustawodawca zobowiązał organy do uwzględniania okoliczności sprawy (art. 38 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej). Należy przy tym zwrócić uwagę, że okres przysługiwania zasiłku, w odróżnieniu od wysokości świadczenia, nie jest ustalany na podstawie konstrukcji uznania administracyjnego. Użyte w redakcji art. 38 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej sformułowanie, zgodnie z którym organ ustala okres na jaki przyznany ma być zasiłek okresowy, na podstawie okoliczności sprawy powoduje, że organ jest zobowiązany do wskazania konkretnych, wyszczególnionych w uzasadnieniu decyzji okoliczności sprawy, pozostających w związku z czasem, w jakim osoba lub rodzina powinna korzystać z pomocy społecznej. Okoliczności powyższe muszą być przy tym tak ustalone i wyjaśnione, aby same narzucały okres, w jakim zainteresowany polepszy trudną sytuację życiową (W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2008, s. 187). Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy podnieść należy w pierwszej kolejności, że prowadząc przedmiotową sprawę organy przyznały wnioskodawcy zasiłek okresowy w minimalnej, możliwej do przyjęcia kwocie - (...) zł. Uwzględniając sytuację skarżącego, przedstawioną i omówioną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji oraz w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Sąd nie znalazł podstaw, aby zakwestionować tę wysokość. Z akt sprawy wynika bowiem, iż ustalając taką wysokość zasiłku okresowego organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Sytuacja wnioskodawcy przemawiała bowiem za przyznaniem świadczenia w powyższej wysokości. W szczególności należy zwrócić uwagę, że skarżący dysponuje nieruchomością – domem jednorodzinnym, przez co ma możliwość uzyskania z tego tytułu dochodów, chociażby poprzez wynajęcie części budynku. Przedłożone organowi I instancji rachunki za media dotyczą ponadto okresu, gdy w domu zamieszkiwała była żona skarżącego, zatem opłaty te w znacznej części to ją obciążają. Okoliczność, że skarżący włada budynkiem od (...) lutego 2013 r. oznacza, że organ pomocy społecznej nie ma obowiązku udzielania wsparcia finansowego na ten cel, tym bardziej w pełnej wysokości. W tym zakresie skarżący może wystąpić z roszczeniem wobec byłej żony. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasadą pomocniczości (subsydiarności). Strona potrzebująca pomocy powinna podejmować wszelkie środki zmierzające do poprawy swojej sytuacji bytowej, a pomoc społeczna ukierunkowana jest na wsparcie takiej osoby w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowych. Dążenie strony do poprawy swojej sytuacji nie może ograniczać się składania kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy celem pomocy społecznej nie jest całkowite utrzymanie podopiecznego, lecz wspieranie go w trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej przy jego aktywnym współudziale (por wyrok NSA z dnia 12 września 2012 r. o sygn. akt I OSK 623/12 – dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Innymi słowy, realizacja zasady pomocniczości nie może zostać sprowadzona do wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna (por. I. Sierpowska, Komentarz do art. 2 ustawy o pomocy społecznej, źródło: Lex Omega). Sąd ma na uwadze, iż w odwołaniu skarżący zakwestionował również okres, na jaki zasiłek okresowy został mu przyznany. Z odwołania oraz z pism skarżącego kierowanych do Kolegium jednakże nie wynika, że chodziło mu o zasiłek okresowy za luty 2013 r. Przekazując odwołanie do Kolegium, organ I instancji w piśmie z dnia (...) marca 2013 r. wyjaśnił, że dopiero gdy skarżący odbierał decyzję to podniósł, że powinien otrzymać zasiłek okresowy od lutego bowiem MOPR P. nie wypłacił mu zasiłku za luty ze względu na zmianę miejsca zamieszkania. Organ wskazał, że skarżący nie dysponował żadną decyzją uchylającą z MOPR w P., a do akt sprawy załączono decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia (...) stycznia 2013 r. nr (...) o przyznaniu zasiłku okresowego do (...) lutego 2013 r. W powołanym piśmie podano, że telefonicznie ustalono w MOPR P., że faktycznie skarżący nie uzyskał zasiłku w miesiącu lutym 2013 r. Mając to na uwadze organ zgodził się z roszczeniem klienta co do przyznania zasiłku za miesiąc luty 2013 r., lecz ponieważ skarżący kwestionuje również przyznaną mu wysokość świadczenia, odwołaniu nadano bieg. W tych uwarunkowaniach nie można wywodzić, że organ I instancji w sposób nieprawidłowy ustalił okres objęty świadczeniem. W opinii Sądu, w świetle treści pism skarżącego oraz treści pisma organu I instancji z dnia (...) marca 2013 r., również Kolegium nie miało podstaw do uchylenia z tej przyczyny decyzji organu I instancji, jak również przeprowadzenie w tym zakresie postępowania i orzeczenie co do istoty. W opisanych okolicznościach nie było bowiem przeszkód, aby skarżący uzyskał od organu I instancji odrębną decyzję przyznająca zasiłek okresowy za miesiąc luty 2013 r. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd miał nadto na uwadze, że wobec przyznania skarżącemu renty ze spłatą od 2011 r., zasiłek okresowy za okres pobierania renty skarżącemu nie przysługuje, a przyznane świadczenia podlegają zwrotowi, zgodnie z art. 139 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.). Zatem w przypadku uwzględnienia przedmiotowej skargi i uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji nie mogłaby zostać wydana decyzja przyznająca skarżącemu zasiłek okresowy za okres miesiąca lutego 2013 r. Wskazać w tym miejscu należy, iż w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylenie decyzji lub postanowienia ma miejsce, jeżeli naruszenie przepisów postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skoro w opisanym zakresie świadczenie w postaci zasiłku okresowego nie mogłoby zostać skarżącemu przyznane, to nie można uznać, że wystąpiła wskazana w tym przepisie przesłanka umożliwiająca uchylenie zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze, że skarżący przedkładał organowi I instancji rachunki za media, koszty rehabilitacji oraz zgłaszał potrzebę uzyskania pomocy na żywność, marginalnie Sąd wskazuje, że potrzeby te mogą zostać rozpatrzone w odrębnym postępowaniu - o przyznanie zasiłku celowego. Z akt sprawy nie wynika, aby organ I instancji wydał w tym przedmiocie decyzję, czego skarżący może dochodzić w stosownym trybie. Podsumowując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 wyżej powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z §18 ust. 1 pkt 1c) oraz §19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 461).