II SA/Po 1020/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2018 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] 2015 r., nr [...], przyznał M. K. specjalny zasiłek celowy na lipiec 2015 r. w łącznej wysokości 542,- zł w tym na zakup obuwia (60,11 zł), zakup odzieży (60,11 zł) oraz zakup leków ( [...] zł) W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż M. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w wysokości [...] zł podczas, gdy kryterium ustawowe dla takiego gospodarstwa wynosi 542,- zł. Wskazano, iż wyżej wymieniony zawnioskował o pomoc finansową z przeznaczeniem na zakup leków na recepty na łączną kwotę [...]zł, zakup leków poza receptami na kwotę [...]zł. oraz na zakup obuwia i odzieży nie określając kwot. Organ przyznając zasiłek specjalny uwzględnił, iż skarżący przedłożył recepty na leki z 5 maja 2015 r. na łączną kwotę [...]zł, ponadto z udzielonej przez lekarza rodzinnego informacji (15 maja 2015 r.) nie wynika konieczność zażywania przez wnioskodawcę innych leków nieobjętych okazanymi receptami. M. K. nie okazał także informacji o konieczności stosowanie innych leków, przepisanych przez innych lekarzy. Dalej wskazano, iż specjalny zasiłek celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Wysokość zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi, nie może przekraczać kryterium dochodowego odpowiednio osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. W takiej też wysokości przyznano zasiłek na wskazane wyżej cele. Dalej organ wyjaśnił, iż decyzje o przyznaniu zasiłków celowych mają charakter uznaniowy i nie przysługują z mocy samego prawa. Podniesiono też, iż organ w sposób szczegółowy przeanalizował sytuację życiową wnioskodawcy, odnosząc ją do treści wskazanych powyżej artykułów i uznał, że podejmowane przez organ działania, w tym udzielana wcześniej pomoc finansowa, zmierzały i nadal zmierzają do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Zaznaczono, iż wzięto pod uwagę słuszny interes obywatela, który jednak nie może stać ponad słusznym interesem społecznym, a zwłaszcza możliwościami w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Organ musi kierować się nie tylko potrzebami i sytuacją materialną wnioskodawcy, ale również własnymi możliwościami finansowymi, bowiem zobowiązany jest tak rozdysponować środki, aby nie pozbawić pomocy innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji. Spełnienie oczekiwań wnioskodawcy co do wszystkich zgłaszanych potrzeb byłoby faktycznie przerzuceniem ciężaru jego utrzymaniu na ośrodek pomocy społecznej , a nie, jak wskazuje ustawa w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 o pomocy społecznej, celem zapewnienia niezbędnych potrzeb dla przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. K. ponosząc, iż przyznane kwoty zasiłku na zakup odzieży i butów są zbyt niskie i nie starczą na produkty dobrej jakości. Wskazał , iż kwoty te powinny wynosić po [...] zł. Wyjaśnił, iż leczy się u wielu specjalistów, którzy przepisują mu leki, które nie wymagają recepty. Podniósł, że zasiłek przyznano na lipiec 2015 r., kiedy wystawione recepty będą już nieważne. Wniósł o przyznanie dodatkowej kwoty [...]zł na zakup leków nieobjętych receptami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z [...] 2017 r., nr [...], utrzymało mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji, po przytoczeniu i podzieleniu ustaleń dotyczących sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej skarżącego, dokonanych przez organ I instancji, Kolegium podniosło, że skarżący otrzymuje szeroką i ciągłą pomoc od organów pomocy społecznej w rozmiarze zaspakajającym jego podstawowe potrzeby bytowe. Zdaniem organu nie ulega także wątpliwości, iż w świetle wystawionych zaświadczeń lekarskich oraz orzeczenia zaliczającego stronę postępowania do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, ze strony organu pomocy społecznej niezbędna jest pomoc finansowa gwarantująca zakup niezbędnych leków, które służą poratowaniu zdrowia oraz mają znaczenie w procesie stałego leczenia. Wysokość takiej pomocy, także w przypadku obuwia oraz odzieży, zależy nie tylko od zgłoszonych i uzasadnionych potrzeb strony postępowania, lecz także od możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Poza tym realizacja zakupu leków - w formie zasiłku celowego specjalnego - w przypadku potrzeb M. K. była możliwa tylko do wysokości 100 % kryterium dochodowego jednoosobowego gospodarstwa domowego - czyli do kwoty 542 ,00 zł - zgodnie z treścią art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, która nie podlega zwrotowi. SKO zauważyło, iż na zaświadczeniu lekarz wskazał tylko i wyłącznie leki recepturowe, jako te, które są niezbędne w procesie leczenia strony. Stąd należy uznać, że przyznana kwota na zakup leków recepturowych - [...] zł - w całości zaspokaja tą potrzebę, którą można uznać za niezbędną potrzebę bytową. Również kwota konieczna do zakupu obuwia oraz odzieży (po [...] zł ) została przyznana w wysokości, na jaką pozwala przyznanie pomocy finansowej dla M. K. w formie zasiłku celowego specjalnego . Zaznaczono ponadto, iż w świetle art. 3 oraz art. 4 ustawy o pomocy społecznej nie każde żądanie strony postępowania musi być spełnione przez organ w pełnej wysokości, czy też nawet w ograniczonym zakresie i to również wtedy, gdy jest uzasadnione, ze względu na ograniczone środki finansowe organu pomocy społecznej. Zaskarżona decyzja nie jest sprzeczna z prawem, gdyż nie narusza zasady uznania administracyjnego oraz możliwości przyznania zasiłku celowego specjalnego - dla osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe - w wysokości nie przekraczającej kryterium dochodowego, zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt. 1 oraz art. 41 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej . Skargę na powyższą decyzję wniósł M. K., zarzucając naruszenie szeregu przepisów Konstytucji RP oraz ustawy o pomocy społecznej. Powtórzył zarzuty, iż musi przyjmować leki na które nie posiada recepty oraz, że przyznana kwota na zakup odzieży i obuwie jest niewystarczająca. W jego ocenie każda zgłaszana potrzebna powinna być rozpoznana osobną decyzją. Zarzucił, iż decyzja organu odwoławczego została wydana ponad dwa i pół roku po dnia wydania decyzji przez organ I instancji. Ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu w piśmie z 15 maja 2018 r. zarzucił naruszenie przepisów ar 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie: - jakie były możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w momencie wydawania zaskarżonej decyzji, - niewyjaśnienie sytuacji majątkowej, osobistej i zdrowotnej skarżącego z uwagi na jego upośledzenie w podjęciu pracy związanej z niepełnosprawnością, - niezbadanie z urzędu stanu faktycznego sprawy, nie zbadanie przyczyn żądania udzielenia pomocy od opieki społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Badając zaskarżoną decyzję według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego i jej wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w przedmiotowej sprawie są rozstrzygnięcia organów w zakresie przyznania skarżącemu pomocy finansowej w postaci specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.) – dalej w skrócie: "u.p.s.". Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wyjaśnić należy, iż decyzja organu w zakresie przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego podejmowana na jego podstawie przez organy administracji publicznej zależy od tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że nie zawsze osoba wnioskująca o pomoc ją otrzyma. Organ może, ale nie musi przyznać świadczenie. Nie musi, tym bardziej, przyznać go we wnioskowanej wysokości. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest przeprowadzana pod względem ich zgodności z prawem. Zbadania wymaga to, czy uznanie było w ogóle dopuszczalne, czy nie przekroczono granic uznania przy wydawaniu decyzji i czy prawidłowo uzasadniono wybór rozstrzygnięcia sprawy. Wybór rozstrzygnięcia powinien zaś być oparty o wyraźnie określone kryteria, którymi kierował się organ. W sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej - kryteria ustawowe sformułowane w art. 2-4 u.p.s. W ramach takiej kontroli nie mieści się badanie samego uznania administracyjnego. Byłoby to bowiem przyjęcie przez sąd administracyjny roli kolejnego organu rozstrzygającego sprawę (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 grudnia 2016 r. o sygn. akt I OSK 3205/15 - dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl) Zauważyć także należy, że "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego z art. 41 u.p.s. ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 marca 2017 r. o sygn. akt I OSK 2841/15 oraz z 13 października 2017 r. o sygn. akt I OSK 43/17 – dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl ). Ponadto przepis art. 41 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 października 2017 r. o sygn. akt I OSK 640/17 - dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl ). Mając powyższe uwagi na względzie Sąd nie podziela stanowiska strony skarżącej, jakoby miało dojść do niewyczerpującej oceny materiału dowodowego i okoliczności faktycznych sprawy. Organy obu instancji w sposób prawidłowy określiły bowiem sytuację bytową i materialną skarżącego. Jest bezspornym, że M. K. jest osobą umiarkowanie niepełnosprawną. Bezsporne są także ustalenia organu, co do sytuacji dochodowej skarżącego, z których wynika, iż dochód uzyskiwany przez skarżącego w kwietniu 2015 r. wynosił [...] zł , a więc więcej niż kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej – art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.. Tym samym skarżący nie mógł być zakwalifikowany do uzyskana wnioskowanej pomocy w oparciu o przepis art. 39 u.p.s. Po za sporem pozostaje też, iż skarżący w momencie rozpoznawania jego wniosku otrzymywał, z uwagi na swoją sytuację, niemal stałą pomocy ze strony organów pomocy społecznej. Kolegium wykazało, iż w okresie od stycznia do kwietnia 2015 r. pomoc ta wynosiła łącznie [...] zł. (k. 51-52 akt organu I instancji) Skarżący kwestionuje wysokość udzielonej pomocy wskazując, iż za przyznane środki nie starcząca na zakup butów i odzieży, natomiast pomoc na leki nie pokrywa wszystkich jego potrzeb w tym zakresie – nie wszystkie leki, które musi przyjmować są zapisywane na receptę. Jak wskazano powyżej, organ nie jest zobowiązany do przyznania wnioskowanej pomocy za każdym razem, a tym bardziej nie musi przyznać jej w żądanej wysokości i to w sposób ciągły, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący posiadał w chwili rozpatrywania wniosku niewielki, lecz stały dochód w postaci zasiłku stałego, dodatku mieszkaniowego oraz dodatku energetycznego. Bez wątpienia organy uzasadniły, dlaczego nie uwzględniły żądania przyznania środków na zakup leków nieobjętych receptami wskazując, na brak wykazania przez stronę niezbędności przyjmowania tych leków. Skarżący, mimo podnoszonych zarzutów nie podjął się wykazania konieczności zakupu tych leków także na etapie odwołania. Co przy tym istotne, wysokość przyznanej pomocy wynikała również z ograniczeń, jakie określone zostały w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym możliwe było przyznanie specjalnego zasiłku celowego do wysokości 100 % kryterium dochodowego jednoosobowego gospodarstwa domowego - czyli do kwoty 542 ,00 zł. W tym miejscu wskazać należy, że organ I instancji rozpatrywał wniosek skarżącego z m-ca maja 2015 roku o przyznanie pomocy na wykupienie leków, zakup odzieli i obuwia i mógł to zrobić jedną decyzją, lub wydać odrębne decyzje dla każdej zgłoszonej potrzeby. Zauważyć jednak należy, że niezależnie od sposobu procedowania nad tym wnioskiem, w każdym przypadku wysokość pomocy jaka mogłaby zostać udzielona na wskazane przez skarżącego cele podlega ocenie organu, także w odniesieniu do przepisu art. 41 pkt 1 ustawy. Skarżący nie może zatem oczekiwać, że w przypadku odrębnego procedowania nad każdą ze zgłoszonych potrzeb, mógłby uzyskać specjalny zasiłek celowy do wysokości kwoty określonej w art. 41 pkt 1 ustawy, czyli do 542 zł. Organy zwróciły także uwagę na ograniczenia finansowe ośrodka pomocy społecznej. W ocenie Sądu po stronie organu nie zachodzi konieczności wskazania, w każdym przypadku, precyzyjnie możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Taki obowiązek nie wynika z norm art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, art. 3 ust. 4 tej ustawy, czy też art. 107 § 3 k.p.a. Wykazanie możliwości pomocy społecznej może odwoływać się do okoliczności znanych organowi z urzędu i do okoliczności znanych powszechnie - art. 77 § 4 k.p.a. (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2017 r. o sygn. akt I OSK 1215/17 - dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl ) Nie bez znaczenia jest też, iż skarżący nie wykazał nadzwyczajnych i szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie mu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup odzieży i obuwie w kwocie wyższej. Argumentacja, wskazująca na wysokie ceny nieużywanej odzieży, nie przemawia za koniecznością uznana żądania strony w pełnym zakresie. Reasumując Sąd uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcie oraz poprzedzające je rozstrzygniecie organu I instancji wydane zostały bez naruszenia przepisów prawa, w szczególności nie naruszyły granic uznania administracyjnego, a udzielona pomoc, w odniesieniu do sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, zgodna jest z założeniami i celami instytucji pomocy społecznej, o których mowa w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc się do terminu w jakim organ odwoławczy rozpoznał odwołanie skarżącego stwierdzić należy, iż nie miał on wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji, nawet jeżeli uchybienia w tym zakresie są ewidentne. Zarzuty wtym zakresie mogły być skutecznie podnoszone jedynie w postępowaniu ze skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ odwoławczy. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.