II SA/Po 1031/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 06 marca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. /-/ Elwira Brychcy Skarżący I. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z dnia 06 marca 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy w całości. W motywach rozstrzygnięcia referendarz przedstawił stan faktyczny sprawy i wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Utrzymują się z gospodarstwa rolnego zajmującego się uprawami rolnymi (polowymi) o powierzchni [...]ha, z którego dochód wynosi [...]zł. miesięcznie. Nie opisał tych upraw, nie podał wysokości osiąganych przychodów z produkcji rolnej oraz kosztów jej prowadzenia. Pomimo wezwania nie podał też wysokości otrzymywanych dopłat rolniczych do produkcji rolnej. Podał, że otrzymywane dopłaty są do produkcji rolnej, a nie do opłat sądowych. Podał, że nie dotyczy go składanie zeznań rocznych o wysokości dochodów. Oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Oświadczył, że nie posiada żadnych akcji, udziałów i obligacji, ani oszczędności. Miesięczny dochód w całości przeznacza na opłaty i podatki, telefon, środki czystości, odzież, wyżywienie i utrzymanie domu. Skarżący oświadczył, że posiada ciągnik "Ursus" i "New Holland", samochód dostawczy "Peugeot" oraz samochód osobowy "Toyota". Skarżący posiada jedyny rachunek bankowy do obsługi dopłat do produkcji rolnej. Nie przedłożył wyciągów z tego rachunku, nie podał wysokości obrotów na tym rachunku, ani aktualnego salda. Dochód miesięczny w całości przeznacza na opłaty "świadczeń", telefon, środki czystości, odzież i wyżywienie, lekarstwa oraz leczenie. Skarżący nie przedłożył żadnych rachunków, czy faktur na poparcie tych twierdzeń. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz przyjął, że przepis art. 246 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący). Przyjęto, że skarżący domagał się prawa pomocy w całości. W zakresie całkowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a). Wnioskodawca powinien zatem poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym i uiszczenie chociażby wpisu sądowego jest obiektywnie niemożliwe. W ocenie referendarza oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej braku zdolności do poniesienia kosztów postępowania sądowego chociażby w części. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący w istocie nie złożył żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego i majątkowego oraz rodzinnego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy jego sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać go na uiszczenie chociażby części kosztów sądowych. Udzielona odpowiedź była ogólna, nieprecyzyjna i nie wyjaśniła wątpliwości co do istotnych okoliczności stanu rodzinnego i finansowego skarżącego oraz jego rodziny. Wyjaśnienia wymagał bowiem stan rodziny skarżącego, skoro korespondencję kierowaną do skarżącego w innych sprawach zainicjowanych przez skarżącego odbiera osoba trzecia jako dorosły domownik i w związku z tym, w jakim zakresie partycypuje w kosztach utrzymania domu. Sytuację finansową skarżącego współtworzy bowiem sytuacja finansowa wszystkich domowników, osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe; dochody i koszty utrzymania wszystkich mieszkańców, chociażby poprzez partycypację w kosztach utrzymania domu. Wyszczególnienia wymagało zatem jakie skarżący i jego rodzina rzeczywiście uzyskuje dochody, czy mają one charakter stały, a w szczególności jakie dokładnie ponosi koszty swojego utrzymania (kwoty). Skarżący uchylił się także od przedstawienia jakiejkolwiek dokumentacji źródłowej na poparcie twierdzeń o jego sytuacji finansowej, w szczególności nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, które najpełniej obrazują wysokość środków jakimi skarżący dysponuje i na co je przeznacza. Struktura obrotów na rachunku bankowym pozwala na dość dokładną ocenę, jaka jest rzeczywista możliwość skarżącego uiszczenia kosztów sądowych chociażby w części. Skarżący uniemożliwił dokonanie takiej merytorycznej oceny. Wobec powyższego opierając się o treść formularza i jego uzupełnienie referendarz przyjął, złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej skarżącego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego i jego rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W terminowo wniesionym sprzeciwie na powyższe postanowienie referendarza, skarżący domagał się jego uchylenia w całości, uzupełnienia i sprostowania części orzekającej, zwolnienia od wpisu od skargi i ustanowienia pełnomocnika prawnego z urzędu. Skarżący podkreślał, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalnoprawny, polegający na braku określenia, że postępowanie dotyczy budowy turbin wiatrowych na terenie Gminy. Ponadto oświadczył, że podane we wniosku wszystkie informacje o stanie rodzinnym i dochodach są zgodne z prawdą i stanem faktycznym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przedmiotem rozpoznania jest sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy w całości. Słusznie przyjęto, że skoro, zgodnie z pouczeniem na formularzu PPF w punkcie 3, skarżący skreślił jedynie wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a pozostałego zakresu wniosku nie skreślił, to domagał się prawa pomocy w całość. W takim zakresie został on przez referendarza rozpoznany. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie wskazuje referendarz, że stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej generalnej zasady stanowi art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zgodnie z którym osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy strona wnioskodawca rzeczywiście nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania udziału w postępowaniu, a przez to nie może zrealizować przysługującego jej prawa do sądu. Jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na skarżącym spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy chociażby w części. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe i majątkowe (post. NSA z 9 stycznia 2015 r., II GZ 886/14, LEX nr 1634804). Zasadą jest obowiązek stron do ponoszenie kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Domaganie się przez wnioskodawcę przyznania mu prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów Skarbu Państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma przy tym charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację rodzinną, majątkową i finansową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Podkreślić również należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli strona wykaże, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W opinii Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu, nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Sąd nie kwestionuje prawdziwości tych oświadczeń, tylko stwierdza, że są one niepełne dla ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i to takiej, z której wynika, że nie stać go na uiszczenie chociażby części kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W tym miejscu powtórzyć należy, że przykładowe dokumenty źródłowe o jakie należy wzywać osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy wynikają z treści §4 obecnie obowiązującego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz.U. z 2015r., poz. 1257). Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 P.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia, dokumenty źródłowe dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów strony ubiegającej się o skorzystanie z dobrodziejstwa prawa pomocy. Skarżący, tymczasem pomimo wezwania nie podał żadnych dodatkowych informacji o swoim stanie rodzinnym, majątkowym i finansowym poza tymi wskazanymi we wniosku na formularzu, a te były niewystarczające dla ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Słusznie zatem przyjął, referendarz sądowy, że skarżący swoim działaniem uniemożliwił wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego i jego rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy, chociażby w części. Brak rzeczywistej współpracy skarżącego, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. W sprzeciwie skarżący w istocie nie przedstawił żadnych nowych okoliczności wpływających na odmienną ocenę jego możliwości finansowych, ograniczając się do polemiki i kwestionowania ustaleń i oceny referendarza. Zdaniem skarżącego wątpliwości referendarza są niezgodne ze stanem faktycznym i formalno-prawnym oraz przekraczają zakres wynikający z ochrony danych osobowych, jako informacji publicznej. Skarżący nie przedstawił, jednak stanu swojej rodziny, ani szczególnych danych o swojej sytuacji finansowej i majątkowej, np. poprzez podanie rodzaju i wielkości prowadzonej działalność rolniczej, rocznej wartości przychodu ze sprzedaży produkcji rolnej w poprzednim roku, a także wysokości kosztów prowadzenia gospodarstwa. W tym miejscu wskazać należy, że to na stronie występującej o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, a nie na Sądzie, że wnioskodawca znajduje się w sytuacji finansowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Złożone przez skarżącego oświadczenia i przedłożona dokumentacja źródłowa podlegają ocenie, czy na jej podstawie uzasadnione jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. Nadto bezzasadnie skarżący zarzucił, że w żaden sposób nie zbadano aktualnej sytuacji majątkowej, która uległa pogorszeniu na przełomie 2016 i 2017 r. Skarżący bowiem nie przedstawił żądnych okoliczności wskazujących na pogorszenie jego sytuacji finansowej, poza podnoszeniem tego twierdzenia, nie podał bowiem żadnych danych na potwierdzenie tej tezy, którą winien poprzeć konkretnymi okolicznościami. Odmawiając w istocie uzupełnienia wniosku o prawo pomocy uniemożliwił właśnie zbadanie aktualnej kondycji finansowej skarżącego, co skutkuje odmową przyznania prawa pomocy chociażby w części. Zauważyć przy tym należy, że także do sprzeciwu skarżący nie dołączył żadnych oświadczeń o stanie rodzinnym, majątkowym i finansowym, czy dokumentacji źródłowej obrazującej aktualną sytuację w tym zakresie. Na marginesie Sąd wskazuje, że argumenty podniesione przez skarżącego w sprzeciwie, dotyczące błędu formalnoprawnego zaskarżonego postanowienia, polegającego na braku wskazania, że postępowanie dotyczy budowy turbin wiatrowych są bezzasadne i nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie oceny sytuacji finansowej skarżącego i przyznania prawa pomocy. Sądowi z urzędu znane są powyższe okoliczności, a w części wstępnej postanowienia wskazuje się ostateczną decyzję organu II instancji (nazwę organu, datę wydania, numer akt administracyjnych) zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzeczono, jak postanowieniu. /-/ Elwira Brychcy