II SA/Po 1039/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 maja 2013 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ W. Batorowicz Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy podał, że choruje, na skutek czego utracił pracę w maju 2011 r. Oświadczył, że znajduje się na utrzymaniu matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe; matka uzyskuje emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku podał, że nie ma żadnego majątku nieruchomego czy wartościowych ruchomości. Oświadczył, że ma około [...] zł oszczędności przeznaczonych na jego leczenie. Nadto wskazał, że z emerytury matki około [...] zł miesięcznie przeznacza na leki dla niej i dla siebie, a do tego dochodzą koszty wizyt lekarskich i rehabilitacji. Wnioskodawca podał również, że matka jest właścicielką domu o powierzchni 156 m², jak również, że z uwagi na wysokość emerytury matki (dochodu uśrednionego na osobę w rodzinie) nie mogą korzystać z pomocy społecznej. Następnie wnioskodawca został wezwany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. – dalej: "p.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów celem wyczerpującego przedstawienia sytuacji finansowej i majątkowej. W odpowiedzi wnioskodawca zwrócił się o przedłużenie terminu do udzielenia odpowiedzi w części dotyczącej aktualnych zaświadczeń o leczeniu od lipca 2011 r. W dalszej kolejności powtórzył, że na skutek utraty pracy oraz z powodu stanu zdrowia nie ma żadnych źródeł dochodów stałych ani dorywczych i utrzymuje się z emerytury matki, z kwoty emerytury ponoszone są nadto koszty leczenia. Oświadczył, że z powodu stanu zdrowia nie prowadzi działalności gospodarczej, z tego też powodu nie mógł się zarejestrować w urzędzie pracy. Dalej wyjaśnił, że nie ma żadnego majątku nieruchomego, a z powodu utraty pracy i braku uprawnień do korzystania z publicznej służby zdrowia leczy się prywatnie. Wskazał ponadto, że nie jest wstanie podać szczegółowo miesięcznych kosztów utrzymania, gdyż nie są one stałe, wydatki na zdrowie ulegają zmianie, mogą sięgać nawet kwoty [...] zł bez kosztów dojazdu do środka zdrowia. Wnioskodawca do pisma dołączył następujące kserokopie: - własnego zeznania podatkowego PIT-37 za 2011 r., z którego wynika, że jego dochód wyniósł [...] zł. - zeznania podatkowego PIT-37 matki za 2011 r., z którego wynika dochód w wysokości [...] zł, oraz zeznania PIT-40A matki za 2012 r., z którego wynika dochód w wysokości [...] zł, - faktur dokumentujących zakup leków na sumę około [...] zł w grudniu 2012 r., [...] zł w styczniu i [...] zł w lutym 2013 r., - decyzji o wysokości podatku od należącej do jego matki nieruchomości – w kwocie [...] zł, płatnej ratalnie po odpowiednio: [...] zł – z której wynika, że w skład nieruchomości wchodzi dom o powierzchni 158,90 m² oraz działka o powierzchni 500 m², - dowodu opłaty składek z tytułu ubezpieczenia matki w PZU w wysokości [...] zł kwartalnie ([...] zł miesięcznie), - potwierdzenia wysokości opłat za wywóz śmieci w I półroczu 2013 r. w wysokości [...] zł miesięcznie i za energię elektryczną w wysokości [...] zł za dwa miesiące ("za okres od: 6/12/2012 do: 07/02/2013"), - wyciągów z rachunku bankowego wnioskodawcy za okres od sierpnia 2012 r. do lutego 2013 r., z których wynika, że salda miesięczne w tym okresie były dodatnie i wynosiły około: [...] zł w październiku, [...] zł w listopadzie, [...] zł w grudniu, [...] zł w styczniu, [...] zł w lutym, a nadto, że zasilił konto kwotą [...] zł we wrześniu 2012 r., otrzymał zasiłek w wysokości [...] zł w listopadzie, i [...] zł w grudniu, otrzymał w grudniu łącznie kwotę [...] zł z ubezpieczenia A, płaci z tego tytułu stałe składki w wysokości [...] zł miesięcznie, ponosi koszty innych postępowań sądowych, płaci za Internet. Postanowieniem z dnia 13 marca 2013 r. referendarz sądowy tutejszego Sądu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw na powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu zawarł argumentację skierowaną przeciwko orzeczeniu referendarza sądowego. Podniósł, że nie ma żadnych dochodów, a wydatki miesięczne ponoszone przez gospodarstwo domowe jego matki powinno zostać ustalone w postępowaniu sądowym. Ponadto dołączył kserokopię zaświadczenia medycznego o wielolekowym leczeniu farmakologicznym od lipca 2011 r., recept lekarskich wystawionych na jego nazwisko i faktury VAT wystawionej na jego matkę, dokumentującej zakup tych leków w dniu 29 marca 2013 r. na kwotę [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 260 p.p.s.a. skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, zaś ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, str. 534; post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). W konsekwencji należy ponownie merytorycznie rozpoznać cały (również uzupełniony sprzeciwem) wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie wniosku strony w niniejszej sprawie sprowadza się do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu – art. 245 § 2 p.p.s.a.) wymaga wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, jako formy pomocy publicznej, może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście w okresie, w jakim następuje wniesienie i rozpatrzenie skargi, pozbawione są środków utrzymania, bądź których środki na ten cel są bardzo ograniczone. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć brak realnych szans na pozyskanie środków służących sfinansowaniu kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować usprawiedliwienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. To właśnie na skutek wskazanych przez skarżącego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, przy czym art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Skoro wnioskodawca żądanie zwolnienia od kosztów sądowych opierał na twierdzeniu, że jest bezrobotny, chory przewlekle i utrzymuje się jedynie z dochodu swojej matki, to powinien był ponad wszelką wątpliwość wykazać, że taki stan rzeczy zachodzi. Miał też po temu dwukrotną sposobność. Pierwszą przed rozstrzygnięciem w przedmiocie prawa pomocy przez referendarza sądowego, a kolejną przy wnoszeniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 marca 2013 r. Należy podkreślić, że Sąd nie ma obowiązku z urzędu doszukiwać po stronie wnioskodawcy okoliczności przemawiających za przyznaniem stronie prawa pomocy, czy też interpretować w tym zakresie wszelkie wątpliwości na jej korzyść, ani też udowadniać, że strona może ponosić koszty postępowania, lecz to strona domagająca się przyznania prawa pomocy ma obowiązek udowodnić (wykazać) Sądowi, że nie jest w stanie pokryć żadnych kosztów postępowania. Skarżący w toku całego postępowania w przedmiocie prawa pomocy wprawdzie przedstawił opis sytuacji materialnej i finansowej rodziny i przedłożył dokumentację źródłową w celu uwiarygodnienia twierdzeń strony co do sytuacji materialnej i finansowej rodziny, jednakże w ocenie Sądu informacje udzielone przez wnioskodawcę nie pozwalają na wysnucie pewnego wniosku co do tego, że w istocie nie jest on zdolny do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Sądu treść oświadczeń przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowych pisemnych wyjaśnień podanych w piśmie z dnia 28 lutego 2013 r. (wraz z dokumentacją) i sprzeciwie z dnia 29 marca 2013 r. nie stanowi należytego wykazania przez stronę, że zachodzą podstawy do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Szczegółowo odnosząc się do sytuacji wnioskodawcy, Sąd zauważa, że pomimo ponoszenia przez gospodarstwo domowe wnioskodawcy, tworzone przez skarżącego i jego matkę, wydatków miesięcznych na: leczenie (przeciętne miesięczne wydatki w okresie objętym udokumentowaniem to ok. [...] zł), ubezpieczenie prywatne (ok. [...] zł za matkę, ok. [...] zł za wnioskodawcę) i utrzymanie (ok. [...] zł za energię elektryczną w okresie zimowym, [...] zł za wywóz śmieci, prawdopodobnie [...] zł za telefon/Internet) oraz innych nieudokumentowanych, a z dużym prawdopodobieństwem ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny i domostwa (np. koszty żywności, wody czy innych łatwo zużywających się produktów, jak środki czystości, a ponadto koszty opału/ogrzewania i korzystania z Internetu), skarżący nie przedstawił takiego opisu sytuacji majątkowej i finansowej, który mógłby być uznany za wyczerpujący i wiarygodny. Jego wniosek o przyznanie prawa pomocy, rozpatrywany w swym całokształcie (a zatem przez pryzmat pisma uzupełniającego i sprzeciwu), nie zawiera dokładnych danych o stanie majątkowym i dochodach rodziny wnioskodawcy w rozumieniu art. 252 § 1 p.p.s.a. Suma przeciętnych miesięcznych udokumentowanych wydatków to ok. [...] zł, natomiast przyjmując oświadczenie wnioskodawcy, że koszty leczenia mogą sięgać miesięcznie bez dojazdów ok. [...] zł, byłaby to kwota ok. [...] zł. Pomimo to skarżący w ramach gospodarstwa domowego prowadzonego wspólnie z matką jest w stanie – nie podał aby te koszty ponosił ktoś inny niż on lub jego matka – ponosić nie tylko bieżące koszty utrzymania (w tym i te, których nie określił, w szczególności koszty wyżywienia), ale i wydatki ponad koszty niezbędnego utrzymania, związane z innymi postępowaniami sądowymi ([...] zł dla pełnomocnika w dniu 26 listopada 2012 r., [...] zł tytułem wpisów od skarg w dniu 3 listopada 2012 r.) oraz ponosił inne jeszcze wydatki (m.in. [...] zł za 100 m siatki leśnej w dniu 11 października 2012 r., [...] zł w dniu 4 grudnia 2012 r. dla komornika). Ponadto należy mieć na uwadze, że wnioskodawca w ogóle nie przedstawił szczegółowego przeciętnego spisu miesięcznych kosztów utrzymania rodziny, w tym związanych z leczeniem. Samo tylko określenie, że miesięczne koszty utrzymania nie są stałe i koszty leczenia (usług medycznych, leków) bez dojazdów mogą sięgać miesięcznie [...] zł nie stanowi należytego wykazania, że jest to kwota bezwzględnie i stale obciążająca budżet domowy wnioskodawcy. Tym bardziej, że trudno dla takiego wniosku znaleźć oparcie w dokumentacji przedstawionej przez stronę. Z tych wszystkich względów należy stwierdzić, że przedstawione przez skarżącego okoliczności wyłączają wolną od wątpliwości ocenę realnych możliwości finansowych wnioskodawcy. Koniecznych ustaleń faktycznych, a w szczególności korzystnych dla wnioskodawcy, nie można zaś poczynić na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, bowiem z materiału tego wynika, że rodzina skarżącego w okresie objętym dokumentacją uzyskiwała inne środki finansowe niż tylko emeryturę matki wnioskodawcy (wypłaty z towarzystwa ubezpieczeniowego w wysokości [...] zł, zasiłki na łączną kwotę [...] zł), a ponadto skarżący był w stanie zasilić konto kwotą [...] zł z nieujawnionego Sądowi źródła. Bez znaczenia pozostaje, czy środki takie stanowią przychód/dochód w rozumieniu prawa podatkowego lub podlegają opodatkowaniu. Istotne jest, czy skarżący lub członek rodziny, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, takimi środkami dysponuje, co umożliwia regulowanie zobowiązań i ponoszenie kosztów bieżącego utrzymania. Saldo rachunku bankowego wnioskodawcy w udokumentowanym okresie było dodatnie. Środki pozostające do dyspozycji członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy pozwalały na ich bieżące utrzymanie oraz ponoszenie kosztów prywatnego leczenia i wykup leków, a także innych wydatków niezwiązanych bezpośrednio z utrzymaniem rodziny. Wobec powyższego brak podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, że sytuacja materialna, majątkowa (finansowa), osobista (zdrowotna) i rodzinna skarżącego nie pozwala mu na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Dodać należy, że aktualnie koszty sądowe w sprawie sprowadzają się do kosztów wpisu od skargi w wysokości 200 zł. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ Wiesława Batorowicz