II SA/Po 1039/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lutego 2014 r. wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ W. Batorowicz Postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2013 r. sygn. akt II OZ 532/13 oddalono zażalenie skarżącego M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 maja 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na bliżej opisaną w rubrum niniejszego postanowienia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] października 2012 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 10 lipca 2013 r. skarżący został wezwany do wykonania zarządzenia z 7 grudnia 2012 r., tj. do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Zarządzenie powyższe zostało odebrane osobiście przez skarżącego w dniu 26 lipca 2013 r. (k. 64-66). W dniu 2 sierpnia 2013 r. skarżący złożył w tutejszym Sądzie pismo (wypełniony formularz PPF), w którym w związku z wezwaniem do uiszczenie wpisu domagał się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Nadto wskazał, że "ze względu na stan zdrowia nie dysponuje" pracą, dochodami i kwotą przekraczającą 1 500 zł (malejącą ze względu na konieczność ponoszenia comiesięcznych wydatków na leki i leczenie). Skarżący na skutek wezwania z dnia 9 sierpnia 2013 r. złożył w dniu 30 sierpnia 2013 r. wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF. We wniosku oświadczył, że choruje, na skutek czego utracił pracę w [...] 2011 r. i znajduje się na utrzymaniu matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Podał, że matka uzyskuje emeryturę w wysokości 1 600 zł miesięcznie. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku wyjaśnił, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego ani wartościowych ruchomości; oświadczył, że posiada około 1 000 zł oszczędności przeznaczonych na leczenie. Nadto wskazał, że z emerytury matki około 900 zł miesięcznie przeznaczane jest na leki dla niej i skarżącego, przy czym do tego dochodzą koszty wizyt lekarskich i rehabilitacji. Wnioskodawca oświadczył, że matka jest właścicielką domu o powierzchni [...] m², a z uwagi na wysokość emerytury matki nie mogą korzystać z pomocy społecznej. Skarżący pomimo wezwania nie uiścił wymaganego wpisu sądowego od skargi, wobec czego tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 23 października 2013 r. odrzucił skargę. Odpis skargi został doręczony stronie w dniu 15 listopada 2013 r. wraz z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia skargi kasacyjnej (k. 80, 84, 97). Postanowieniem z dnia 21 listopada 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Odpis postanowienia został doręczony stronie w dniu 29 listopada 2013 r. Skarżący w terminie wniósł w dniu 5 grudnia 2013 r. (data nadania pocztowego) sprzeciw od postanowienia z dnia 21 listopada 2013 r. (k. 102-105). W sprzeciwie podniósł m.in., że niezgodne z istotą powołania sądów administracyjnych jest "uznanie prymatu świadczenia opłaty sądowej nad ustawowym nakazem, niezbędnością działań sadów administracyjnych w zakresie eliminacji z obrotu prawnego oczywiście wadliwych aktów (...)" [administracyjnych]. Podniósł również, że jego sytuacja uległa zmianie, gdyż aktualnie posiadane środki nie przekraczają 500 zł i w całości przeznaczone są na leczenie wnioskodawcy. Ponadto w dniu 14 grudnia 2013 r. (data nadania pisma drogą pocztową oraz za pomocą elektronicznych środków komunikacji) skarżący wniósł pismo procesowe, w którym m.in. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego do sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 23 października 2013 r. o odrzuceniu skargi, do którego dołączył wypełniony formularz wniosku PPF (k. 128-132), w którym domagał się zwolnienia od kosztów postępowania i ustanowienia pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 23 października 2013 r. o odrzuceniu skargi. W formularzu PPF skarżący przedstawił okoliczności tożsame z wcześniej przedstawionymi we wniosku z dnia 30 sierpnia 2013 r., z tym że aktualną wysokość emerytury matki określił na kwotę 1 760 zł, a wysokość oszczędności na kwotę ok. 400 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnia, że zgodnie z przepisem art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika jednoznacznie, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się zatem o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego w niniejszej sprawie sprzeciwu jest utrata mocy przez postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 listopada 2013 r., z czym wiąże się konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Co więcej, w okresie pomiędzy wniesieniem sprzeciwu od postanowienia z dnia 21 listopada 2013 r. w przedmiocie prawa pomocy a ponownym rozstrzygnięciem kwestii przyznania prawa pomocy skarżący złożył kolejny wniosek, który w istocie stanowił jedynie dookreślenie poprzedniego wniosku w odniesieniu do ustanowienia pełnomocnika z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 23 października 2013 r. o odrzuceniu skargi, jak i wskazywał na aktualną wysokość dochodów matki wnioskodawcy, na której utrzymaniu pozostaje. W konsekwencji Sąd rozpatrzył żądanie przyznania prawa pomocy w jego całokształcie, tj. wynikającym z wniosku z dnia 1 sierpnia 2013 r., uzupełnionego w urzędowym formularzu z dnia 30 sierpnia 2013 r. oraz wniosku z dnia 14 grudnia 2013 r. (wniesionym na urzędowym formularzu). Stosownie do dyspozycji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje po wykazaniu, że nie jest ona w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania. Regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Trzeba również zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć jako brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować uzasadnienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, dlatego też to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca powinien zatem wykazać w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Zarazem zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania, czyli w każdym czasie. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (obejmujących w szczególności wpis od skargi i skargi kasacyjnej) oraz przyznanie radcy prawnego został już prawomocnie rozstrzygnięty postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2013 r. wprawdzie, jak już wspomniano, niosek o przyznanie prawa pomocy może być złożony ponownie, jednak w niniejszej sprawie wniosek ten swoim zakresem obejmuje aktualne i przyszłe koszty sądowe oraz ustanowienie radcy prawnego. Ponowny wniosek z natury rzeczy nie może dotyczyć zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi, bowiem w tym zakresie żądanie strony zostało już w sprawie prawomocnie rozstrzygnięte. Nadto trzeba mieć na uwadze, że w aktualnym stanie sprawy, przyznanie prawa pomocy może nastąpić tylko wówczas, gdy nastąpiła istotna zmiana okoliczności faktycznych, które stanowiły podstawę orzeczenia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Wobec tego ocenie poddać należało możliwość poniesienia przez wnioskodawcę aktualnych lub przyszłych kosztów sądowych oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Zwolnienie w tym zakresie uzasadniać mogłaby jedynie znacząca zmiana okoliczności faktycznych, zwłaszcza pogorszenie sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącego. W świetle oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach przedstawionych w łącznie rozpatrywanym wniosku o prawo pomocy na formularzu PPF z dnia 30 sierpnia 2013 r. i 14 grudnia 2013 r., skarżący po raz kolejny ograniczył się do powtórzenia danych, które nie odzwierciedlają w pełni jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Pomimo uprzedniego i obszernego wyjaśnienia wnioskodawcy reguł przyznania prawa pomocy, zgodnie z którymi strona zobowiązana jest do wyjaśnienia w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji finansowej i majątkowej uzasadniającej żądanie przyznania prawa pomocy, skarżący obecnie podał we wniosku w zasadzie takie same dane jak we wniosku poprzednio rozpoznanym, z tym że zaktualizował wysokość emerytury matki (zmiana z kwoty 1 600 zł na 1 760 zł) i bieżących oszczędności (kwota ok. 400 zł). Z uwagi na przebieg dotychczasowego postępowania w przedmiocie prawa pomocy strona niewątpliwie wiedziała, jakie dokładnie informacje co do stanu finansowego i majątkowego swojego oraz matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, powinien przestawić. Mimo to nadal nie wyjaśnił jakim dokładnie majątkiem dysponuje oraz jakie konkretne wydatki ponosi (nawet w formie oszacowania, w razie braku faktur lub rachunków). W ocenie Sądu oświadczenie majątkowe zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie ponownie nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne aktualne dane o stanie majątkowym i dochodach. Skarżący nie przedstawił w pełni swojej sytuacji majątkowej, jak tego wymaga powołany przepis art. 252 § 1 p.p.s.a. Wątpliwości w zakresie rzeczywistych dochodów skarżącego czy też wysokości posiadanych środków wynikają z oświadczenia wnioskodawcy, że pomimo braku pracy leczy się prywatnie oraz dysponuje oszczędnościami w wysokości aktualnie około 400 zł. Tym bardziej są one zasadne w sytuacji, w której wedle oświadczenia strony wnioskodawca utrzymuje się wraz z matką tylko z jej emerytury w wysokości około 1 760 zł i obydwoje są w stanie, po poniesieniu koniecznych bieżących kosztów utrzymania domu i siebie, przeznaczyć na leki i leczenie kwotę rzędu 900 zł miesięcznie. Ostatecznie, wnioskodawca nie potwierdził w niniejszym postępowaniu w jakikolwiek sposób oświadczenia o ponoszeniu wysokich kosztów prywatnego leczenia. Nie przedstawił żadnych rachunków czy faktur za odpłatne usługi medyczne lub też uwiarygodnionych szacunków poszczególnych kosztów związanych z leczeniem, a miał po temu wielokrotnie sposobność w toku postępowania. Warto odnotować, że wnioskodawca nie wskazał też, by miał jakieś zaległości w bieżących opłatach, jak również oświadczył, że nie korzysta z żadnych pożyczek i kredytów. Poprzestał na stwierdzeniu, że koszty utrzymania rodziny ulegają zmianie z uwagi na różną wysokość miesięcznych kosztów leków i leczenia, pochłaniających około 900 zł. W tej sytuacji, opierając się na treści formularza wniosku o prawo pomocy i jego uzupełnienia, niemożliwe okazało się dokonanie ustaleń faktycznych co do aktualnej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy, pozwalających stwierdzić, że skarżący nie może pokryć nawet części kosztów niniejszego postępowania. Precyzyjne wyjaśnienie sytuacji finansowej strony skarżącej jest natomiast niezbędne dla oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania. Brak pełnego materiału dowodowego, który uzasadniałby stanowisko, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz wątpliwości co do jej sytuacji finansowej w konsekwencji skutkowały odmową przyznania prawa pomocy. Reasumując stwierdzić należy, że oświadczenie skarżącego nie stanowi należytego wykazania, że doszło do pogorszenia sytuacji finansowej do tego stopnia, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pozostałych kosztów niniejszego postępowania. Nie przedstawił tego rodzaju nowych danych, które jednoznacznie uzasadniałyby stanowisko, że istotnemu pogorszeniu uległa jego sytuacja majątkowa i finansowa w porównaniu do tej, która była przedmiotem poprzedniej oceny Sądu. Nie wskazał przy tym, by miał nowe zobowiązania wpływające na pogorszenie jego sytuacji majątkowej, czy też że zaszły inne, szczególne okoliczności rodzinne, uzasadniające twierdzenie, że aktualnie znalazł się w gorszej sytuacji. Jak już wspomniano, z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że po zaspokojeniu wszystkich koniecznych kosztów utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego, w tym kosztów leczenia obydwojga członków rodziny, wnioskodawca nadal dysponuje wolnymi środkami w postaci oszczędności. Wprawdzie uległy one zmniejszeniu, niemniej jednak wnioskodawca realnie nimi dysponuje już po zaspokojeniu innych, najpilniejszych potrzeb rodziny. Ponowione oświadczenie co do aktualnej wysokości emerytury matki wnioskodawcy (1 760 zł), z której około 900 zł przeznaczane jest miesięcznie na leki nie stanowi wystarczającego argumentu uzasadniającego przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Tym bardziej, że – jak już wspomniano – ponowny wniosek o prawo pomocy nie zawierał pełnej informacji dotyczącej obecnej zdolności skarżącego do poniesienia kosztów przedmiotowego postępowania. Wobec tego Sąd uznał, że w aktualnym stanie sprawy nie zostały przestawione okoliczności, które mogłyby doprowadzić do zmiany poprzednio zajętego w tej kwestii stanowiska i zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a). W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. /-/ Wiesława Batorowicz