II SA/Po 1040/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2018 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę [...]zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] 2017 r., nr [...], Starosta [...] w O. orzekł o zatrzymaniu T. C. prawa jazdy kategorii A, B, C na okres trzech miesięcy - od dnia 27.04.2017 r. do dnia 26.07.2017 r. włącznie. W podstawie prawnej decyzji przywołano przepisy art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2017 r. poz. 978 ), art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a) ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1260) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, dalej k.p.a.). Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w dniu 02.05.2017 r. wpłynęło zawiadomienie Komendy Powiatowej Policji w O. z dnia 28.04.2017 r. wraz z zatrzymanym w trybie art. 11b ust. 1 pkt. 1a lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. - Prawo o ruchu drogowym, dokumentem prawa jazdy w zakresie kat. A,B,CM w związku z przekroczeniem przez kierującego pojazdem w dniu 27 kwietnia 2017 r. prędkości w obszarze zabudowanym o 71 km/h. Pismem z dnia 16 maja 2017 r. T. C. wniósł swoje uwagi do sposobu przeprowadzenia pomiaru prędkości oraz zawnioskował o dołączenie do toczącego się wobec niego postępowania dowodów w postaci notatników służbowych, Książki pracy urządzenia użytego do pomiaru prędkości, zaświadczenia o szkoleniu funkcjonariusza dokonującego pomiaru prędkości, certyfikatu legalizacji i kalibracji urządzenia do pomiaru prędkości, instrukcji obsługi tegoż urządzenia, zdjęć z miejsca wykonania pomiaru prędkości oraz monitoringu znajdującego się w pojeździe a także miejsca, w którym dokonano pomiaru. Odnosząc się do tych kwestii Komenda Powiatowa Policji w O. pismem z dnia 18 maja 2017 r. poinformowała o przesłaniu całości dokumentacji do Sądu Rejonowego w O.. Jednocześnie zawarto informację, że strona w trakcie czynności wyjaśniających nie wnosiła wniosków dowodowych. Ponowne zapytania skierowane do Komendy Policji spotkały się z taką sama odpowiedzią. W związku z powyższym w dniu 03 lipca 2017 r. Starosta O. poinformował stronę o przysługującym prawie do zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i złożenia uwag i wniosków w trybie art.10 § 1 k.p.a. Strona skorzystała z tego prawa i w dniu 10.07.2017 r., a następnie w piśmie z dnia 11.07.2017 r. podtrzymała dotychczasowe swoje stanowisko w sprawie oraz wniosła o wydanie decyzji odmownej zatrzymania prawa jazdy i niezwłoczny jego zwrot. Starosta następnie przytoczył treść przepisu art.102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami wyjaśniając, że jest związany treścią tego przepisu, oraz przeprowadził czynności mające na celu wyjaśnienie wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na zasadność wniosku Komendy Powiatowej Policji z dnia 28.04.2017r. Pomimo przekazania wniosku strony z dnia 16.05.2017r. o przeprowadzenie wnioskowanych dowodów i prowadzonej korespondencji z Komendą Powiatową Policji w O., zawiadomienie o przekroczeniu prędkości z dnia 28.04.2017r. pozostało nie zmienione, tak więc starosta na podstawie art.102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami był zobligowany do wydania niniejszej decyzji. Decyzji, wydanej na okres 3 miesięcy, zgodnie z art. 102 ust. 1c ww. ustawy nadano natychmiastowej wykonalności. W odwołaniu od decyzji T. C. wniósł o jej uchylenie i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I Instancji, zarzucając naruszenie przy jej wydaniu przepisów postępowania mających wpływ na treść wydanej decyzji to jest rażące naruszenie: - art. 7, 10 § 1, art. 77 § 1, 78 § 1 k.p.a. poprzez całkowite zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego, a tym samym brak należytego wyjaśnienia sprawy, wskutek czego doszło do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz wydania błędnej decyzji; -art. 81a k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie nieusuniętych przez organ wątpliwości co do stanu faktycznego na niekorzyść strony postępowania, skutkujące wydaniem błędnej decyzji odbierającej stronie uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi. Skarżący w całości podtrzymywał swoje wyjaśnienia i wnioski zawarte w piśmie z dnia 16 maja 2017 r. i w dalszym ciągu kwestionuje zasadność działania funkcjonariuszy Policji. Pomimo stale sygnalizowanych przez stronę uzasadnionych wątpliwości doszło do automatycznego rozstrzygnięcia sprawy na jej niekorzyść. Organ ponadto całkowicie zignorował wniosek strony o wykonanie oględzin miejsca, w którym dokonywano pomiaru prędkości pojazdu strony na okoliczność ustalenia czy z miejsca, w którym wykonywano pomiar możliwe było jego wykonanie zgodne z instrukcją obsługi urządzenia oraz oszacowania odległości, w jakiej funkcjonariusz dokonujący pomiaru Skarżący podniósł, że zgodnie z ustawą o Policji Komendant Powiatowy Policji jest organem administracji rządowej na terenie powiatu. Obowiązkiem zarówno Starosty jak i Komendanta Powiatowego Policji było współdziałanie w wyjaśnieniu sprawy tak, aby nie doszło do pogwałcenia słusznego interesu strony. Współdziałania w przedmiotowej sprawie dopatrzeć się nie sposób, a jedynym podmiotem poszkodowanym nieprawidłowym działaniem organów jest w chwili obecnej strona. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO w K. lub Kolegium), decyzją z dnia [...] 2017 r., Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji Starosty [...] z dnia12 lipca 2017 r., nr [...], umorzyło postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu decyzji Kolegium argumentowało, że przedmiotowe prawo jazdy zostało zatrzymane na okres do dnia 26 lipca 2017r., tymczasem strona odwołanie wniosła w dniu 28 lipca 2017r., a więc w momencie, gdy decyzja organu wygasła z mocy samego prawa. W konsekwencji powyższego odwołanie dotyczy decyzji, która nie pozostaje już w obrocie prawnym, co oznacza, że brak jest przedmiotu zaskarżenia. Skoro brak jest podstaw prawnych i faktycznych do prowadzenia postępowania administracyjnego i merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, postępowanie odwoławcze jako bezprzedmiotowe należy umorzyć, zgodnie z art. 105 §1 k.p.a. T. C., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika - adwokat Wioletę Wróbel, wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Decyzję zaskarżono w całości zarzucając jej rażące naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy: (1) art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. oraz art. 105 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne umorzenie postępowania w sprawie w sytuacji, gdy upływ czasu na jaki obowiązywała decyzja nie niweczy skutku tej decyzji i nie może zwalniać organu od zbadania jej legalności w czasie jej wydawania; (2) art. 78 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz art. 15 k.p.a. i art. 127 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie oraz pozbawienie strony prawa do odwołania się od decyzji organu I Instancji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ II Instancji jako podstawę wydania kwestionowanej decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania wskazał art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. W orzecznictwie wskazuje się, iż przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy umorzenia postępowania z uwagi na brak w nim przesłanek uzasadniających jego zastosowanie. Przesłanek tych należy poszukiwać w art. 105 § 1 k.p.a. - co też uczynił organ II instancji powołując właśnie ten przepis, jednak dopiero w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Przywołane przepisy - art. 138 § 1 pkt 3 oraz art. 105 § 1 k.p.a., zastosowane zostały przez organ II Instancji w sposób nieprawidłowy, gdyż w rozpatrywanej sprawie nie zachodziła bezprzedmiotowość uzasadniająca wydanie decyzji o umorzeniu postępowania. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 23 stycznia 2006 r., II SA 428/01) sprawę administracyjną należy oceniać jako bezprzedmiotową w sytuacji, gdy nie ma materialnych podstaw do władczej ingerencji organu i jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne sprawy staje się niedopuszczalne, co nie występuje w przedmiotowej sprawie. Faktem jest, iż w momencie rozpatrywania sprawy przez organ II Instancji upłynął już 3 miesięczny termin, przez jaki kwestionowana decyzja miała obowiązywać. Nie ulega jednak wątpliwości, iż decyzja ta mimo upływu terminu jej obowiązywania nadal istnieje, a w związku z jej wydaniem strona w sposób istotny pozbawiona była możliwości korzystania ze swoich praw - kierowania pojazdami mechanicznymi. Termin, na jaki zatrzymano skarżącemu prawo jazdy, nie może w żadnej mierze pozbawiać strony możliwości domagania się zbadania legalności decyzji wydanej przez organ I instancji i nie może determinować, czy strona będzie, czy nie będzie mieć prawa do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez organ II instancji. Organ w istocie bezzasadnie uchylił się od merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Brak było jakichkolwiek podstaw do uznania, iż rozstrzyganie w przedmiotowej sprawie ma charakter bezprzedmiotowy - przedmiotem postępowania w okolicznościach przedmiotowej sprawy jest zgodność z prawem zatrzymania skarżącemu prawa jazdy na okres 3 miesięcy. Rygor natychmiastowej wykonalności nadawany decyzjom w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom ruchu drogowego. Dalszym, nieprzewidzianym w żadnej mierze przez ustawodawcę, skutkiem takiego działania nie może być jednak pozbawienie obywatela możliwości kwestionowania trafności wydawanych w takich sprawach decyzji. Możliwość składania środków odwoławczych oraz terminy na wnoszenie i rozpatrywanie tych środków nie mogą być zależne od okresu na jaki zatrzymano kierującemu prawo jazdy. W istocie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przerzuca ryzyko długotrwałości postępowania prowadzonego przecież przez organ administracyjny na stronę, pozbawiając ją całkowicie prawa odwoływania się od negatywnego dla niej rozstrzygnięcia. Skarżący podniósł, że nadal w toku pozostaje kwestia mandatu karnego nałożonego na kierującego pojazdem w dniu 27 kwietnia 2017 r. - postępowanie przed Sądem Rejonowym w O., II Wydział Karny prowadzone jest pod sygnaturą akt [...], a niewątpliwie rozstrzygnięcie w tej sprawie, mimo samodzielności działania organów administracyjnych, będzie miało wpływ na tok postępowania, co winno uzasadniać jego zawieszenie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje; Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2016r., poz.1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja SKO w K. umarzająca postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., tj. z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Zdaniem Kolegium wobec upływu terminu do zatrzymania skarżącemu prawa jazdy, wynikającego z decyzji organu I instancji, postępowanie odwoławcze należało umorzyć jako bezprzedmiotowe, brak jest bowiem podstaw prawnych i faktycznych do jego prowadzenia i merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Sądu, z takim rozstrzygnięciem nie można się zgodzić. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której umarza postępowanie odwoławcze. Stosownie do art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Umorzenie postępowania odwoławczego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., może mieć zatem miejsce wyłącznie wtedy, gdy organ II instancji stwierdzi, że zaszły okoliczności skutkujące bezprzedmiotowością tego postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego ma miejsce wówczas, gdy w postępowaniu tym nastąpił brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego powodujący brak podstaw do merytorycznego załatwienia sprawy, co do jej istoty. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, który Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, że sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. Przy czym bezprzedmiotowym może być postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2006r., sygn. akt I OSK 967/05 oraz z dnia 23 stycznia 2006r., sygn. akt II SA 428/01, dostępne na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego w: CBOSA). W niniejszej sprawie organ odwoławczy uznał za bezprzedmiotowe postępowanie odwoławcze w sprawie zatrzymania skarżącemu na okres 3 miesięcy prawa jazdy za przekroczenie na obszarze zabudowanym dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h, ponieważ w dniu rozpatrywania sprawy upłynął już okres, na który decyzją Starosty [...] prawo jazdy zostało zatrzymane. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie wystąpiła bezprzedmiotowość podstępowania odwoławczego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Przedmiotem postępowania jest bowiem zgodność z prawem zatrzymania skarżącemu prawa jazdy na okres trzech miesięcy, nawet jeżeli okres zatrzymania prawa jazdy w chwili orzekania przez organ odwoławczy już upłynął. Zdaniem Sądu nie było przeszkód, aby organ II instancji rozpoznał odwołanie i orzekł merytorycznie co do istoty sprawy. Sąd podziela reprezentowany w orzecznictwie pogląd, że termin na rozpatrzenie odwołania od decyzji organu I instancji nie jest uzależniony od upływu terminu, na który zostało zatrzymane prawo jazdy. Upływ terminu na który zatrzymano prawo jazdy nie może bowiem pozbawiać osoby, wobec której je orzeczono, prawa do zakwestionowania tej decyzji w postępowaniu odwoławczym. Nierozpoznanie odwołania w tej sytuacji powoduje, że wydana decyzja, z uwagi na przewidziany w ustawie rygor natychmiastowej wykonalności, pozostaje poza jakąkolwiek kontrolą (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 kwietnia 2016r, sygn. akt II SA/Łd 64/16, dost. CBOiS). Z powyższych wglądów, Sąd uznał, że organ odwoławczy naruszył przepisy art. 138 § 1 pkt 3 oraz art. 105 § 1 k.p.a., ponieważ umarzając postępowanie odwoławcze uchylił się od kontroli instancyjnej decyzji organu I instancji, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. W tej sytuacji, odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi kwestionujących prawidłowość decyzji organu I instancji, Sąd uznał za przedwczesne. Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy winien wziąć pod uwagę powyższe rozważania i dokonać kontroli merytorycznej wydanej w sprawie decyzji organu I instancji, po uprzednim rozważeniu możliwości zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I wyroku). O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800). zasądzając na rzecz skarżącego od organu kwotę 697 złotych, na którą składa się uiszczony od skargi wpis sądowy (200 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) oraz koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).