II SA/Po 1041/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 14 sierpnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia 14 sierpnia 2013 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie (dalej powoływane jako "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania J.K. od decyzji Burmistrza G. (powoływanego dalej jako "Burmistrz") z dnia 20 czerwca 2013 r., [...] o odmowie przyznania odwołującej się świadczenia w formie zasiłku pielęgnacyjnego – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następującym stanie faktycznym. Dnia 28 maja 2013 r. J.K. wystąpiła do Burmistrza (Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w G.) o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Do wniosku załączyła między innymi orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia 13 maja 2013 r., [...], w którym stwierdzono, że stopień niepełnosprawności, do jakiego została zaliczona datuje się od 19 lutego 2008 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od dnia 12 maja 1997 r. Decyzją z dnia 20 czerwca 2013 r., [...] Burmistrz – powołując się na art. 16 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm. – dalej powoływanej jako "u.ś.r.") (obecnie tekst jednolity ustawy opubl. w Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm. – uw. Sądu) – odmówił J.K. przyznania świadczenia w formie zasiłku pielęgnacyjnego. Wskazał, że w myśl ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 16 ust. 1 u.ś.r.). Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia (art. 16 ust. 3 u.ś.r.). Następnie Burmistrz wyjaśnił, że J.K. dołączyła do wniosku orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 13 maja 2013 r., z którego wynika, że legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność istniała od 12 maja 1997 r. W związku z tym orzeczeniem organ zwrócił się z zapytaniem do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. o podanie dokładnej daty od kiedy u J.K. istnieje niepełnosprawność. W dniu 4 czerwca 2013 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. potwierdził, że niepełnosprawność J.K. istnieje od 12 maja 1997 r. Burmistrz wskazał też, że w aktach sprawy znajduje się informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którą skarżąca jest całkowicie niezdolna do pracy od 1 czerwca 2008 r. Całkowita niezdolność do pracy (podtrzymywana późniejszymi orzeczeniami lekarzy orzeczników) orzeczona została do 31 października 2013 r. Wskazując na powyższe Burmistrz stwierdził, że J.K. legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem 21 roku życia. W związku z tym wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu J.K. podniosła, że jej zdaniem decyzja Burmistrza jest niesłuszna. Podkreśliła, że niepełnosprawność powstała w trakcie nauki szkolnej w II klasie szkoły średniej w Technikum Rolniczym. Jest leczona od maja 1997 r., co jest potwierdzone decyzją lekarza orzecznika. Wskazała także, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia 22 października 2001 r., [...] wynika, że daty powstania niepełnosprawności nie można ustalić. Decyzją z dnia 14 sierpnia 2013 r., [...] Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – powoływanej dalej jako "K.p.a."), utrzymało decyzję w mocy. Organ odwoławczy podkreślił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż orzeczeniem z dnia 17 lutego 2005 r. nr [...] Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. zaliczył J.K. do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Organ wskazał, iż stwierdzony stopień niepełnosprawności datowany jest od 27 stycznia 2008 r., z kolei niepełnosprawność datowana jest od 12 maja 1997 r. Następnym orzeczeniem wydanym w dniu 10 marca 2008 r. nr [...] Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności stwierdził u J.K. umiarkowany stopień niepełnosprawności oraz określił datę początkową niepełnosprawności - 12 maja 1997 r. Kolegium dodało, że z aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego w dniu 13 maja 2013 r. także wynika, iż J.K. posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności oraz, że niepełnosprawność istnieje od 12 maja 1997r. Stanowisko zawarte w orzeczeniu zostało potwierdzone przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w piśmie z dnia 4 czerwca 2013 r., [...]. Przechodząc do zagadnień prawnych Kolegium wyjaśniło, że w myśl art. 16 ust. 1 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat (art. 16 ust. 2 u.ś.r.). Nadto zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia (art. 16 ust. 3 u.ś.r.). Zdaniem Kolegium z powołanych przepisów wynika, że warunkiem przyznania świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego jest termin początkowy powstania niepełnosprawności. W oparciu o aktualne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 13 maja 2013 r., [...] organ stwierdził, że J.K. posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności oraz że niepełnosprawność istnieje od 12 maja 1997 r. Termin ten potwierdzają też orzeczenie z dnia 17 lutego 2005 r., [...] oraz z dnia 10 marca 2008 r., [...] oraz stanowisko Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. zawarte w piśmie z dnia 4 czerwca 2013 r. Kolegium zaznaczyło też, że J.K. kwestionuje datę początkowa niepełnosprawności podnosząc, iż niepełnosprawność istnieje od drugiej klasy szkoły średniej - Technikum Rolniczego w G.. Odnosząc się do tego argumentu organ odwoławczy wskazał, że jest związany ustaleniami zawartymi w aktualnym Orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Organy prowadząc postępowania w przedmiocie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego nie posiadają bowiem kompetencji do tego, aby kwestionować takie orzeczenia. Potwierdza to stanowisko prezentowane przez orzecznictwo (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 17 października 2012 r., II SA/Ke 625/12). Następnie Kolegium wskazało, że opierając się o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 13 maja 2013 r., [...] należy stwierdzić, iż niepełnosprawność u J.K. istnieje od 12 maja 1997 r. i jest to data, którą organ przyjmuje jako powstanie niepełnosprawności. Zdaniem organu wszelkie wątpliwości związane z datą początkową niepełnosprawności skarżąca mogła wyjaśniać w postępowaniu prowadzonym przed Powiatowym Zespołem do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Jeżeli nie zgadzała się z datą początkową niepełnosprawności, to powinna była powołać wszelkie dowody i okoliczności w tamtejszym postępowaniu. J.K. przysługiwało prawo do wniesienia odwołania od wydanego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i w tym trybie mogła wnosić o zmianę daty początkowej istnienia niepełnosprawności. W konkluzji organ stwierdził, że w świetle okoliczności sprawy nie zachodzą podstawy do przyznania J.K. zasiłku pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, iż niepełnosprawność tej osoby powstała po ukończeniu przez nią 21 roku życia. W skardze J.K. podniosła, że wydana decyzja jest dla niej krzywdząca i niesprawiedliwa. Wskazała, że w latach 1995-1997 była leczona przez psychiatrę W.K. Od 18 roku życia do chwili obecnej nie miała możliwości podjęcia pracy z uwagi na stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Organ podkreślił, że jest związany orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności skarżącej w zakresie, w jakim określono w tym orzeczeniu datę powstania niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie spór pomiędzy organem a J.K. w zasadzie sprowadza się do jednego zagadnienia: w ocenie skarżącej data powstania u niej niepełnosprawności powstała przed dniem 12 maja 1997 r., który wskazano w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia 13 maja 2013 r., [...]; natomiast Kolegium stoi na stanowisku, że data zaistnienia niepełnosprawności określona przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności jest wiążąca. Sąd stwierdza, że stanowisko Kolegium jest trafne. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 16 ust. 3 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Zatem w takim wypadku muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki: – osoba, która ubiega się o to świadczenie powinna legitymować się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz – niepełnosprawność ta powinna powstać w wieku do ukończenia 21 roku życia. Ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera w swojej treści słowniczek pojęć użytych w tym akcie prawnym (art. 3 u.ś.r.). W słowniczku tym znajduje się między innymi zdefiniowane na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych pojęcie "umiarkowany stopień niepełnosprawności". Zgodnie z art. 3 pkt 20 u.ś.r., gdy w ustawie o świadczeniach rodzinnych mowa o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oznacza to: a) niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów. W tym miejscu powołać się należy na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2012 r., I OSK 1259/12 (orzeczenia.nsa.gov.pl), który Sąd w tym składzie w pełni podziela. Pokreślono w nim, że obowiązujące przepisy nie pozwalają ustalać w inny sposób, niż wskazany w treści art. 3 pkt 20 u.ś.r., wymaganej dla przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przesłanki niepełnosprawności. Zajmując powyższe stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że postępowanie w sprawie stwierdzenia niepełnosprawności jest postępowaniem sformalizowanym. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.) do orzekania w tych sprawach zostały powołane powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako pierwsza instancja oraz wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako druga instancja. Są one jedynymi organami uprawnionymi do orzekania o stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na treść art. 16 ust. 3 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, który to fakt może być wykazany wyłącznie orzeczeniem wskazanych organów. Rozpoznając zatem sprawę w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku osoby, która ukończyła 16 rok życia, organ administracji nie jest uprawniony do samodzielnego ustalania stopnia jego niepełnosprawności, a także czasu, od którego niepełnosprawność ta istnieje. Skarżąca, stosownie do treści § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2013 r., poz. 3). dołączyła do wniosku orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 13 maja 2013 r., [...]. Zgodnie z § 13 ust. 2 pkt 10 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. Nr 138, poz. 1328) określenie daty lub okresu powstania niepełnosprawności jest obligatoryjnym elementem orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem stanowi istotną część merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Wskazać nadto trzeba, iż zgodnie z treścią § 14 ust. 4 tegoż rozporządzenia, w przypadku braku możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności jest obowiązany zamieścić w treści orzeczenia określone sformułowanie - "nie da się ustalić". Powyższe oznacza, iż ustawodawca wymaga, aby w orzeczeniu właściwej jednostki do spraw orzekania o niepełnosprawności zostało wprost i bez żadnych wątpliwości ustalone, iż niepełnosprawność powstała przed 21 rokiem życia. Przedstawione przez skarżącą orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. przesądza zatem kwestię nie tylko stopnia jej niepełnosprawności, ale także fakt, że datę powstania niepełnosprawności można ustalić i że powstała ona 12 maja 1997 r. Organ administracyjny rozpoznający wniosek w przedmiocie uprawnień skarżącej do zasiłku pielęgnacyjnego - Burmistrz G. (następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze) - jest związany zawartym w nim rozpoznaniem oraz innymi jego elementami mającymi znamiona stanowczego rozstrzygnięcia. Orzeczenie Zespołu do Spraw Niepełnosprawności wydane na podstawie przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie może być zatem zastąpione żadnym innym dokumentem, np. dokumentacją medyczną. Wymagane jest bowiem orzeczenie organu powołanego do tego celu. Niejako poza tą sprawą Sąd wskazuje, że oczywiście nie można wykluczyć, że ujawnione zostaną takie okoliczności, które uzasadnią inną treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w zakresie daty powstania niepełnosprawności. Jak już wskazano wyżej, okoliczności te mogą być uwzględniane wyłącznie w zakresie postępowania przed Zespołem do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Dlatego rzeczą skarżącej było ewentualne kwestionowanie owego orzeczenia we właściwym trybie odwoławczym, czego nie uczyniła godząc się z jego treścią i skutkami. Na marginesie trzeba dodać, że orzeczenie z dnia 13 maja 2013 r. zawierało pouczenie o stosowym trybie odwoławczym. Podsumowując Sąd stwierdza, że w świetle zebranego materiału dowodowego decyzje Burmistrza i Kolegium są zgodne z prawem. Nie ulega wątpliwości, że skoro J.K. skończyła 21 rok życia 9 września 1996 r., a niepełnosprawność zaistniała 12 maja 1997 r., to nie spełnia ona przesłanki przyznania zasiłku pielęgnacyjnego określonej w art. 16 ust. 3 u.ś.r. (niepełnosprawność nie powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia wnioskodawczyni). Mając to wszystko na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.).