II SA/Po 105/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu adwokata M. S. od postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 maja 2016r., sygn. II Sa/Po 105/16 w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi K. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] listopada 2015r. Nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego /-/Izabela Paluszyńska Postanowieniem z dnia 1 marca 2016r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przyznał Skarżącej K. K. korzystającej z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu. Pismem z dnia 4 kwietnia 2016r. Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu poinformowała Sąd, że wyznaczyła pełnomocnika z urzędu w osobie adw. M. S. (określany dalej jako Wnioskodawca). Z uwagi na wniosek Skarżącej, która wnosiła o ustanowienie pełnomocnikiem z urzędu innego adwokata Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 13 kwietnia 2016r. poinformowała, że wyznacza w miejsce adwokata M. S. innego pełnomocnika. Adwokat M. S. pismem z 21 kwietnia 2016r. złożył wniosek o zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu albowiem koszty te nie zostały uiszczone nawet w części. W uzasadnieniu podał, że po wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu do czasu zwolnienia go z tego obowiązku wywiązał się z wszystkich obowiązków, zapoznał się z aktami sprawy osobiście i skontaktował się niezwłocznie z klientką w celu ustalenia terminu konferencji, na której miał omówić stanowisko w sprawie. Do wniosku dołączył pismo, które przesłał Skarżącej w sprawie ustalenia terminu konferencji. Postanowieniem z dnia 16 maja 2016r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu oddalił wniosek adwokata M. S. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu referendarz powołując się na treść przepisów art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270ze zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a ), § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015r., poz. 1801) podał, że nie ma podstaw do przyznania wnioskodawcy kosztów. Referendarz na podstawie informacji uzyskanej w Wydziale Informacji Sądowej WSA ustalił, że adwokat M. S. przeglądał akta sprawy. Z załącznika dołączonego do wniosku wynikało, że w dniu 8 kwietnia 2016r. wystosował do Skarżącej pismo z prośba o kontakt. W ocenie referendarza nie ma żadnych dowodów, by adwokat M. S. podejmował jakiekolwiek czynności w sprawie, których dotyczy art. 250 p.p.s.a. W szczególności pełnomocnik nie złożył w imieniu Skarżącej żadnego pisma procesowego, jakiegokolwiek wniosku procesowego, pisma o popieraniu skargi czy też pisma rozwijającego zarzuty skargi i jej uzasadnienie. Nie przedstawił stanowiska strony skarżącej w sprawie. Podjęte przez niego czynności miały wyłącznie charakter techniczny i trudno uznać, by nakład pracy z nimi związany był znaczny. Zapoznanie się z aktami sprawy i ich analiza to w ocenie referendarza jedynie czynności poprzedzające faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. W postępowaniu przed sądem pierwszej instancji powinny one znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy, poprzez wyrażenie przez pełnomocnika stanowiska w sprawie oraz, w razie potrzeby, złożenie w imieniu strony niezbędnych wniosków procesowych, co miejsca w przedmiotowej sprawie nie miało. Zdaniem referendarza adwokat M. S. w istocie nie podjął czynności, które stanowią faktyczne udzielenie stronie skarżącej pomocy prawnej. A jedynie udzielenie takiej pomocy (art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze – Dz.U. z 2015r., poz. 615 stanowi podstawę do przyznania kosztów z urzędu. Z uwagi na brak faktycznego i realnego udzielenia pomocy prawnej referendarz wniosek o przyznanie kosztów na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 oddalił. Od w/w postanowienia adwokat M. S. wniósł sprzeciw zaskarżając postanowienie w całości i domagając się jego zmiany i przyznania wynagrodzenia za świadczoną pomoc prawną udzieloną z urzędu albowiem koszty tejże pomocy nie zostały uiszczone nawet w części. Postanowieniu zarzucił: 1. deprecjonowanie nakładu pracy adwokata i "zmuszanie go" do tworzenia zbędnych pism procesowych w celu wykazania, iż adwokat zapoznając się ze sprawą faktycznie pracuje, 2. naruszenie prawa procesowego, mającego wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, tj art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a poprzez oczywiście błędne przyjęcie, iż koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu należą się tylko za jej "faktyczne udzielenie" przez co referendarz zdaje się rozumieć konieczność formułowania stanowiska strony na piśmie w sytuacji gdy naruszony przepis procedury nakazuje referendarzowi przyznać wynagrodzenie adwokatowi wyznaczonemu z urzędu za zastępstwo prawne, na które składa się nie tylko formułowanie pism procesowych i stawiennictwo na terminie rozprawy, ale również i przygotowanie się do udzielenia porady, zapoznanie się z aktami sprawy, stanem prawnym, jak i przemyślenie strategii postępowania. W uzasadnieniu zakwestionował brak uznania podjętych przez niego z dołożeniem należytej staranności działań za pracę adwokata, za którą należy się wynagrodzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1, § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., tj. mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. W przedmiotowej sprawie sprzeciw został wniesiony w terminie (26 maja 2016r. był dniem ustawowo wolnym od pracy) i zawierał uzasadnienie. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez same strony (art. 199 p.p.s.a.) Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi, kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 p.p.s.a. należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 powołanej ustawy, zgodnie z którym wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Aktem normatywnym, który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. (i znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie) określającym zasady przyznawania wynagrodzenia za czynności podejmowane przez adwokata jest rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2015, poz. 1801). W § 2 tego rozporządzenia określono, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata. Akt ten poza czynnościami przed sądem administracyjnym II instancji takimi jak sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, udział w rozprawie przed NSA (§ 21 ust. 1 pkt 2) nie precyzuje za jakie czynności przed sądem administracyjnym I instancji należy się adwokatowi ustanowionemu z urzędu przyznanie kosztów. W § 21 ust. 1 pkt 1c podano jedynie wysokość opłat maksymalnych. Rozstrzygnięcie kwestii za jakie czynności przed sądem administracyjnym I instancji adwokatowi ustanowionemu z urzędu należy się opłata znalazło swój wyraz w przepisach wskazanych poniżej. Już § 1 cytowanego rozporządzenia wskazuje, że określa ono szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. Art. 29 ustawy z 26 maja 1982r. prawo o adwokaturze również posługuje się określenie "udzielonej z urzędu". § 21 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie przewiduje opłaty za czynności przygotowawcze (np. w sytuacji gdyby skargę kasacyjną sporządził inny pełnomocnik) Wskazuje to na fakt, że przyznanie kosztów za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną przez adwokata ustanowionego z urzędu następuje jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną bez względu na to z jakich przyczyn nie doszło do jej udzielenia. W przedmiotowej sprawie jak wynikało z wniosku adwokata M. S. do faktycznego udzielenia pomocy prawnej nie doszło z uwagi na niezależną od wnioskodawcy zmianę pełnomocnika. Wnioskujący podjął czynności przygotowujące do udzielenia tej pomocy takie jak przejrzenie akt i zaproszenie Skarżącej na konferencje, nie udokumentował poniesionych wydatków, do spotkania ze Skarżącą i udzielenia jej porady nie doszło. Wbrew temu na co wskazuje wnioskodawca w sprzeciwie postanowienie referendarza nie deprecjonuje jego pracy ani pracy adwokata jako takiej. Nie wskazuje również, że czynności techniczne poprzedzające udzielenie pomocy prawnej nie są pracą, nie kwestionuje konieczności podjęcia określonych działań przed udzieleniem pomocy prawnej. Postanowienie referendarza nie pozwala również na wyciąganie daleko idących wniosków o przyznawaniu kosztów pełnomocnikowi nierzetelnie wykonującemu zawód, który bez przygotowania i znajomości sprawy stawia się na rozprawę i popiera skargę. Zauważyć należy, że gdyby faktycznie do takiej sytuacji dochodziło przepis art. 250 § 2 p.p.s.a daje podstawę do obniżenia wynagrodzenia. Nadto stanowisko, że czynności pełnomocnika ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu nie uzasadniają przyznania mu kosztów nie opłaconej pomocy prawnej jest również prezentowane w orzecznictwie (vide postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 lutego 1999 r., sygn. akt II CKN 341/98, OSNC 1999/6/123 i z dnia 18 marca 1999 r. sygn. akt I CKN 1046/97, OSNC 1999/10/178). Nietrafne są również argumenty związane z porównywaniem wynagradzania sędziów i opłat za czynności adwokatów. Formułując sprzeciw wnioskodawca pominął fakt, że przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie obejmuje czynności podejmowanych przed jej udzieleniem w sytuacji gdy do udzielenia pomocy prawnej nie doszło. Czynności techniczne takie jak zgromadzenie dokumentów, wyznaczenia terminu konferencji, nie mogą być uznane za faktycznie udzieloną pomoc prawną. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Przepis ten również wskazuje na faktyczne świadczenie pomocy prawnej wyrażające się w różnej formie, a nie na konieczne do niej przygotowanie. W postanowieniu z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11, oraz w postanowieniach wskazanych w postanowieniu referendarza NSA, uznał, że samo zapoznanie się z aktami sprawy bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona. Wnioskodawca również nie kwestionował faktu, że nie udzielił Skarżącej pomocy prawnej. Domagał się kosztów związanych z podjęciem czynności związanych z przygotowaniem do udzielenia tej pomocy, do której nie doszło z przyczyn nie leżących po stronie pełnomocnika. Okoliczności te nie uzasadniają jednak przyznania wnioskowanych kosztów, jak słusznie wskazał referendarz w postanowieniu z dnia 16 maja 2016r. Obowiązujące przepisy nie umożliwiają przyznania kosztów za pomoc prawną, która nie została faktycznie udzielona .Art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wymieniony jako jedna z czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonywana przez referendarza również akcentuje faktyczne wykonanie zastępstwa prawnego. Zgodnie z tym przepisem do czynności referendarza należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi (...) za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, a nie za czynności techniczne poprzedzające rzeczywiste udzielenie pomocy prawnej. Skoro jest to jedna z czynności wymieniona w § 2 art. 258 p.p.s.a. nie zawierająca katalogu zamkniętego, brak podstaw do uznania, że w sprawie, w której nie doszło do faktycznego udzielenia pomocy prawnej wniosek na tej podstawie a contrario nie może zostać oddalony. Wobec stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie nie naruszało treści w/w przepisów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a z uwzględnieniem wyżej wskazanych przepisów jak na wstępie. /-/Izabela Paluszyńska