II SA/Po 1051/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi F. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia (...) lipca 2012 r., nr (...), Burmistrz Miasta i Gminy K., na podstawie art. 2 pkt. 9, art. 27 ust. 1 i art. 30 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 zez zm.) oraz art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej jako "K.p.a.", odmówił F. F. umorzenia w całości należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej za okres świadczeniowy 2008/2009 w łącznej kwocie (...) zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia (...) kwietnia 2012 r. F. F. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej za okres świadczeniowy 2008/2009 z uwagi na trudną sytuację materialną, w jakiej się znalazł. Jak wyjaśniono, wnioskodawca od listopada 2007 r. pozostaje bez dochodu i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Decyzją z dnia (...) maja 2012 r. Burmistrz odmówił umorzenia należności, jednakże rozstrzygnięcie powyższe zostało następnie uchylone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Następnie organ przytoczył treść art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazując, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności alimentacyjnych stanowi rozstrzygnięcie uznaniowe, uzależnione od zaistnienia szczególnych okoliczności związanych ze skutecznością egzekucji lub sytuacją dochodową lub rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Jak wynika z akt sprawy F. F. nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego na rzecz córki, powołując się na swoją ciężką sytuację majątkową. Wnioskodawca nie spłacił również dotychczas zadłużenia wynikającego z wypłaconych na rzecz wierzyciela – K. F., świadczeń alimentacyjnych w wysokości (...) zł, których zwrot został mu nakazany decyzją z dnia (...) grudnia 2009 r. W konsekwencji, w ocenie organu, umorzenie powstałego zobowiązania mogło mieć miejsce jedynie w oparciu o treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W dalszej części uzasadniania Burmistrz wywiódł, że wnioskodawca jest od 2007 r. zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K., jednak w styczniu 2009 r. utracił prawo do zasiłku. Z jego oświadczeń wynika, że nie pracuje i nie posiada dochodów z pracy dorywczej oraz korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej w formie zasiłków celowych, przy czym nie podejmuje działań zmierzających do polepszenia swojej sytuacji życiowej. Nie posiada on orzeczenia o niepełnosprawności, jednakże w marcu 2012 r. był hospitalizowany, a w maju 2012 r. przebywał na leczeniu szpitalnym. Organ wyjaśnił jednakże, że powstałe zadłużenie miało miejsce jeszcze przed zgłoszonymi przez wnioskodawcę problemami zdrowotnymi. Organ I instancji wskazał również, że wnioskodawca od października 2007 r. zamieszkuje sam, gdyż jego żona wraz z córką zostały zmuszone do opuszczenia mieszkania z uwagi na przemoc w rodzinie i obecnie wynajmują mieszkanie. Pomimo orzeczenia rozwodowego z 2008 r., w którym nakazano wnioskodawcy opuszczenie wspólnego mieszkania, prowadzone przez komornika czynności eksmisyjne zakończyły się niepowodzeniem i wnioskodawca do dnia dzisiejszego w sposób bezprawny zajmuje przedmiotowe mieszkanie. Z orzeczenia Sądu Rejonowego wynika również, że wnioskodawca jest uczestnikiem postępowania spadkowego, zaś jego udział w spadku został określony w wysokości (...) zł. Mając powyższe na względzie organ orzekł, że choć sytuacja wnioskodawcy jest trudna, to jednak brak jest podstaw do umorzenia ciążących na nim należności. Co więcej, ich umorzenie nie wpłynęłoby na polepszenie jego sytuacji, gdyż w dalszym ciągu pozostaje on osobą zadłużoną z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł F. F. podnosząc, że nie zgadza się z treścią rozstrzygnięcia. Odwołujący podkreślił, że nie ma pracy, i nie ma żadnych dochodów, stąd zaskarżona decyzja nie uwzględnia jego sytuacji życiowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) września 2012 r., nr (...), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia powtórzono dotychczasowy przebieg postępowania oraz podtrzymano stanowisko organu I instancji. Jak dodatkowo podniosło Kolegium w przedmiotowej sprawie umorzenie należności skutkowałoby przerzuceniem obowiązku utrzymania córki odwołującego się na wszystkich obywateli, co byłoby niezgodne z interesem społecznym. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł F. F. podnosząc, że nie zgadza się z jej treścią. Skarżący wskazał na wadliwość wypłaty świadczeń alimentacyjnych w sierpniu i wrześniu 2009 r. oraz przedawnienia zobowiązań alimentacyjnych, które wynika z art. 137 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skarżący powołał się również na treść art. 34 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz podtrzymał zarzuty dotyczące swojej ciężkiej sytuacji, podnosząc dodatkowo, że przebywał on w areszcie. Skarżący zarzucił, że nie posiada on żadnego majątku i nieprawdziwe są twierdzenia jakoby toczyło się postępowanie o dział spadku. Zarzucił on również organom działanie w złej wierze. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa umorzenia F. F. należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej za okres świadczeniowy 2008/2009 w łącznej kwocie (...) zł wraz z ustawowymi odsetkami. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 powołanej ustawy w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Z treści powołanego powyżej przepisu wynika zatem jednoznacznie, że jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Kategoryczne sformułowanie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna (czy też zdrowotna) dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Równocześnie ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w art. 30 ust. 2 przewiduje, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając jego sytuację dochodową i rodzinną. W przedmiotowej sprawie, z uwagi na nieskuteczność prowadzonej wobec dłużnika alimentacyjnego egzekucji, podstawę ewentualnego umorzenia należność mógł stanowić wyłącznie przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Treść powyższego przepisu niewątpliwie wskazuje na uznaniowy charakter decyzji. Na tle jurysdykcji administracyjnej sprawowanej w sprawach podlegających uznaniu organu, orzecznictwo sądowoadminstarcyjne od początku prezentowało stanowisko, że zakres swobody organu działającego w ramach uznania administracyjnego, wynikający z przepisów prawa materialnego, ograniczony jest ogólnym zasadami postępowania administracyjnego w art. 7 kpa (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 1981r. sygn. SA 820/81, ONSA, z. 1, poz. 57). Zgodnie z tą zasadą, treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego w działaniach organów administracji sięga do granic kolizji z interesem społecznym. Organ administracji orzekający na podstawie przepisów prawa materialnego, przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 K.p.a., załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Uzasadnienie przy tym decyzji uznaniowej zawsze powinno odnosić się do kwestii istnienia bądź nieistnienia w sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających sposób załatwienia sprawy oraz wskazywać na okoliczności, które pozwoliłyby sprawę załatwić po myśli wnioskodawcy. W powyższym świetle, wydanie decyzji o umorzeniu należności lub ewentualnie o odmowie uczynienia zadość wnioskowi dłużnika musi być poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w wymienionych aspektach, a uzasadnienie decyzji zawierać ocenę tej sytuacji. O ile ocena sytuacji strony jest dokonywana przy stosowaniu jej porównania do sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, to porównanie powyższe powinno być na tyle konkretne, by dłużnik i sąd administracyjny rozpoznający skargę dłużnika, mogli skontrolować prawidłowość konkluzji organu o braku wystąpienia w sprawie uzasadnienia dla zastosowania w stosunku do strony wnioskowanej ulgi. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skarżący nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego na rzecz córki, jak również nie podjął starań zmierzających do spłaty powstałego zadłużenia. Jest on od 2007 r. zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K., jednak w styczniu 2009 r. utracił prawo do zasiłku. Od tego czasu skarżący nie pracuje i nie posiada dochodów z pracy dorywczej oraz korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej w formie zasiłków celowych, przy czym nie podejmuje również działań zmierzających do polepszenia swojej sytuacji życiowej. Dopiero na początku 2012 r. podupadł on na zdrowiu, czego rezultatem było leczenie szpitalne. Ponadto, jak wynika z akt sprawy nabył on również udział w spadku w wysokości (...) zł (por. postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia (...) czerwca 2012 r.). W ocenie Sądu okoliczności powyższe nie pozwalają uznać, aby zaistniała potrzeba umorzenia należności skarżącego. Przy ocenie wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych należy bowiem w szczególności dokonać oceny postawy konkretnego dłużnika i jego stosunku do obowiązku, z egzekwowaniem którego związana jest prośba o umorzenie należności. Skarżący, co potwierdzają akta sprawy, należy do dłużników nieregulujących należności, który dodatkowo nie podejmuje działań, mających umożliwić mu przełamanie ciężkiej sytuacji życiowej. Odwołując się do zarzutów skarżącego wskazać należy, że art. 137 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz art. 34 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie znajdywały zastosowania w przedmiotowej sprawie. Pierwszy z powyższych przepisów, wskazujący na termin przedawnienia roszczeń alimentacyjnych, nie dotyczy sytuacji wypłaty świadczeń alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Natomiast art. 34 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych nie następuje w drodze egzekucji administracyjnej, lecz podlega zasadom określonym w przepisach egzekucyjnych prawa cywilnego. Mając na uwadze powyższe rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.