II SA/Po 1053/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 marca 2019 r. sprawy ze skargi S. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania; uchyla zaskarżone postanowienie Decyzją z dnia [...] marca 2018 r., [...], Prezydent Miasta K. (zwany dalej "Prezydentem") odmówił przyznania S. H. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dziecko R. H. (k. 18 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W dniu 19 września 2018 r. S. H. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "Kolegium") odwołanie od wyżej opisanej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia (k. 19-32 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Wyjaśnił, że o wydaniu decyzji dowiedział się w dniu 25 maja 2018 r. podczas składania nowych wniosków o świadczenia rodzinne. Natomiast w dniu 6 września 2018 r. odebrał kserokopię decyzji potwierdzonej za zgodność z oryginałem. Wskazał, że decyzja była wysłana pocztą w marcu 2018 r., jednak nie mógł jej odebrać, albowiem w tym czasie przebywał w sanatorium. Postanowieniem z dnia [...] października 2018 r., [...] Kolegium, działając na podstawie art. 59 w zw. z art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (na datę decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., obecnie Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej "K.p.a."), odmówiło przywrócenia S. H. terminu do wniesienia odwołania. Wyjaśniło, że stosownie do art. 58 § 2 K.p.a. warunkiem przywrócenia terminu do wniesienia odwołania jest wniesienie takiej prośby w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jeśli strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, to termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od dnia uzyskania przez nią wiadomości o tym, a rolą strony wnoszącej o przywrócenie terminu jest wówczas wskazanie daty, w jakiej dowiedziała się o okoliczności uchybienia terminu. Niedochowanie 7 dniowego terminu do złożenia wniosku zawsze skutkuje jego nieuwzględnieniem, albowiem jest to termin, który nie podlega przywróceniu. Następnie wskazano, że skoro wnioskujący odebrał kserokopię decyzji w dniu 6 września 2018 r., powinien wnieść prośbę o przywrócenie terminu wraz odwołaniem najpóźniej w dniu 13 września 2018 r. Jednakże, S. H. złożył wniosek o przywrócenie terminu dopiero w dniu 19 września 2018 r., a więc z przekroczeniem terminu wskazanego w art. 58 § 2 K.p.a. Z tego względu rozpatrywanie przez Kolegium wniosku o przywrócenie terminu pod względem merytorycznym byłoby niedopuszczalne. W skardze S. H. wyjaśnił, że podczas wręczania mu kserokopii decyzji z dnia 19 marca 2018 r. pracownik socjalny poinformował go, że w terminie 14 dni może złożyć odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Również w pouczeniu zawartym w decyzji mowa jest o terminie 14 dni. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Oś sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Kolegium w realiach sprawy zasadnie odmówiło S. H. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta z dnia [...] marca 2018 r., [...] Podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 58 K.p.a. Stanowi on, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę tę należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, jednocześnie dopełniając czynności, dla której określony był termin. Przywrócenie terminu do złożenia prośby o przywrócenie terminu jest przy tym niedopuszczalne (§ 1, 2 i 3). Z powyższego wynika, że warunkiem przywrócenia terminu do wniesienia odwołania jest wniesienie takiej prośby w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jeśli strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, to termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od dnia uzyskania przez nią wiadomości o tym, a rolą strony wnoszącej o przywrócenie terminu jest wówczas wskazanie daty, w jakiej dowiedziała się o okoliczności uchybienia terminu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2018 r., II OSK 1476/17, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy wskazać należy, że z formalnego punktu widzenia ustalenia organu co do daty doręczenia kopii decyzji z dnia [...] marca 2018 r. oraz daty złożenia przez skarżącego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wskazywały bezspornie na uchybienie 7-dniowego terminu do dokonania tej czynności. Niemniej jednak przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia organ pominął pozostałe aspekty stanu faktycznego sprawy, które powinny być kluczowe przy rozstrzyganiu jej istoty. Odnotować należy, że skarżący odebrał kopię decyzji z dnia [...] marca 2018 r. osobiście w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w K., a organ pierwszej instancji miał świadomość, że decyzja ta jest już ostateczna, to jest, że skarżący odbiera ją po upływie terminu do wniesienia odwołania. W tej sytuacji więc w zgodzie z zasadami wyrażonymi w art. 6, 7, 8 § 1 i 9 K.p.a. pracownik organu powinien był pouczyć stronę o przysługującym jej prawie do złożenia prośby o przywrócenie terminu oraz o terminie i trybie jej wniesienia. Ten obowiązek spoczywał na organie zwłaszcza w kontekście uregulowanej w art. 9 K.p.a. zasady udzielania informacji stronom, zgodnie z którą organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy administracji publicznej czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W orzecznictwie oraz doktrynie podkreśla się, że zasada informowania ma charakter gwarancyjny i ochronny względem jednostki, jako podmiotu słabszego w stosunkach natury publicznoprawnej. Ustawodawca kładzie w niej nacisk na obowiązek organów administracji publicznej, uniezależniając go od znajomości prawa przez obywateli. Organ w zakresie realizacji obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. powinien działać z urzędu (K. Wojciechowska, Komentarz do art. 9 K.p.a. [w:] M. Wierzbowski. A. Wiktorowska [red.], Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, W. 2018, Legalis]. Co istotne, zasada ta zawiera w sobie również obowiązek organu informowania strony o uprawnieniach i obowiązkach wynikających z przepisów prawa procesowego, których realizacja będzie miała wpływ na wynik sprawy. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie było więc w realiach rozpoznawanej sprawy pouczenie skarżącego o możliwości złożenia przez niego wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania oraz o terminie do jego złożenia. Tymczasem w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających, że skarżący został w należyty sposób pouczony o przysługującym mu prawie złożenia prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w terminie 7 dni od dnia odebrania kopii decyzji z dnia 19 marca 2018 r. Dowodem prawidłowego pouczenia skarżącego może być jedynie taki dokument, z którego wynikałoby, jakie konkretnie informacje dotyczące praw i obowiązków zostały mu przedstawione, na przykład w formie notatki służbowej podpisanej przez pracownika organu oraz przez skarżącego. Z kolei w przypadku korzystania z usług operatora pocztowego mogłoby być to pismo wysłane w przesyłce wraz z kopią decyzji, w którym organ pouczyłby stronę o treści art. 58 K.p.a. Na gruncie rozpatrywanej sprawy istotne jest przy tym, że skarżący dochował wskazanego w pouczeniu decyzji terminu 14 dni do złożenia odwołania, działając w zaufaniu do organu prowadzącego postępowanie. Tymczasem to właśnie brak pouczenia o terminie do wniesienia prośby o przywrócenie terminy skutkował brakiem merytorycznego jej rozpatrzenia, a uchylenie decyzji lub postanowienia ma miejsce w szczególności wówczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że to właśnie błędna informacja lub jej brak spowodowały zachowanie strony przynoszące w rezultacie niekorzystne dla niej skutki. Błędna informacja, w tym w szczególności brak w ogóle pouczenia co do prawa, trybu i terminu złożenia przysługujących środków prawnych nie może bowiem powodować dla strony negatywnych dla niej konsekwencji. Skoro więc Prezydent naruszył art. 9 K.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, obowiązkiem Kolegium było merytoryczne rozpatrzenie złożonego przez skarżącego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, to jest co do uprawdopodobnienia przez skarżącego braku winy w uchybieniu terminu. Kolegium nie uwzględniło jednak słusznego interesu skarżącego przy rozpatrywaniu jego sprawy, czym naruszyło art. 7 K.p.a., a w konsekwencji pozbawiło skarżącego możliwości poddania decyzji dnia [...] marca 2018 r. kontroli instancyjnej. W realiach rozpatrywanej sprawy rozstrzygnięcie organu było więc przedwczesne. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.). Równocześnie Sąd wskazuje, że z urzędu wiadomym mu jest, że w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu pod sygnaturą II SA/Po 1052/18 zarejestrowano skargę na postanowienie Kolegium z dnia [...] października 2018 r. w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta z dnia [...] marca 2018 r., [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dziecko R. H.. Oznacza to, że w odrębnym orzeczeniu Sąd będzie także badał kwestię uchybienia terminowi, o którego przywrócenie S. H. się ubiegał. Rozpoznając więc ponownie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania Kolegium obowiązane będzie uwzględnić ewentualne konsekwencje wyroku II SA/Po 1052/18 (termin posiedzenia wyznaczono na 28 marca 2019 r.).