II SA/Po 1070/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Andrzej Skoczylas (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z (...) marca 2014 r., nr (...) (dalej decyzja z (...) marca 2014 r.) Prezydent Miasta P. (dalej zwany Prezydentem albo organem I instancji) działając w oparciu o art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7 pkt 5, 6, art. 8 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 5b i 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej ups), w związku z §1 pkt 1 lit a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. 2012 r., poz. 823) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej kpa) odmówił przyznania G. M. (dalej wnioskodawczyni, zainteresowana, odwołująca albo skarżąca) przyznania zasiłku celowego na naprawę pękniętej rury i grzejnika w wysokości (...) zł. W trakcie prowadzonego postępowania organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zainteresowana nie pracuje, pozostaje osobą bierną zawodowo. Nie pobiera renty ani emerytury, deklaruje, że nie ma własnego dochodu. W miesiącu grudniu 2013 r. dochód wnioskodawczyni stanowił zasiłek okresowy pobierany w wysokości (...) zł. Kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej wynosi aktualnie dla jednoosobowego gospodarstwa domowego (...) zł. Wnioskodawczyni spełnia ten warunek. Zainteresowana zamieszkuje w dwukondygnacyjnym domu jednorodzinnym, którego jest właścicielką. Z zebranych dokumentów oraz podanych przez Nią faktów wynika, że do Jej stałych wydatków należą: opłata energii elektrycznej, telefonu oraz koszty zakupu lekarstw i rehabilitacji, której dokładnej kwoty wnioskodawczyni nie wykazała, w związku z czym organ I instancji dokonał wyceny leków na kwotę (...) zł na podstawie zaświadczenia lekarskiego. Zainteresowana otrzymuje regularne wsparcie z organu I instancji w formie zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości (...) zł oraz zasiłku okresowego w wysokości (...) zł, a także innych zasiłków celowych. W miesiącu styczniu br. otrzymała zasiłek celowy na leki w wysokości (...) zł. W trakcie wywiadu środowiskowego w dniu (...) lutego 2014 r. wnioskodawczyni nie zgłosiła innych potrzeb poza zakupem leków i żywności. Nie podała również informacji o wniosku na naprawę pękniętej rury i grzejnika. Powyższą kwestię wnioskodawczyni poruszyła w piśmie z dnia (...) lutego 2014 r. W ocenie organu I instancji, pokrycie kosztów naprawy pękniętej rury i grzejnika w kwocie (...) zł nie mieści się w pojęciu drobnej naprawy. Poza tym, wnioskodawczyni nie wyjaśniła ani samej zasadności naprawy rury i grzejnika c.o., ani nie przedłożyła zestawienia kosztów jakie poniosła z tego tytułu. Z powodu zaległości w płatnościach za zużycie ciepła dnia (...) sierpnia 2013 r. wyłączony został w nieruchomości wnioskodawczyni dopływ energii cieplnej. Mając na uwadze panujące warunki atmosferyczne oraz brak ogrzewania w domu organ I instancji decyzją z (...) lutego 2014 r., nr (...) przyznał zainteresowanej zasiłek celowy na zakup dwóch grzejników elektrycznych w wysokości (...) zł, za które zakupione zostały konwektor szklany i termowentylator. Zdaniem organu I instancji, naprawa kaloryfera i rury nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej. Wnioskodawczyni nie wymieniając ich może nadal zamieszkiwać w domu. Art. 39 ust. 2 ups dopuszcza możliwość przeznaczania zasiłku celowego na pokrycie kosztów jedynie drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, dlatego nie znaleziono podstaw do przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawczyni korzysta z regularnej pomocy organu I instancji w formie zasiłku okresowego, zasiłku celowego na żywność i zasiłków celowych (z pomocy organu wnioskodawczyni korzysta dokładnie od maja 2009 r., a z regularnej comiesięcznej pomocy od lipca 2011 r.). Organ I instancji podkreślił, że nie może przejąć na siebie odpowiedzialności całkowitego utrzymania osoby. W odwołaniu z (...) kwietnia 2014 r. wnioskodawczyni przedstawiła swoją trudną sytuację materialną akcentując brak należytego zainteresowania ze strony organów pomocy społecznej oraz zwracając uwagę na błędy w ustaleniach faktycznych popełnione przez organ I instancji, dotyczące miejsca i zakresu awarii rury i kaloryfera. Decyzją z (...) sierpnia 2014 r., nr (...) (dalej decyzja z (...) sierpnia 2014 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO albo Kolegium) utrzymało w mocy decyzję z (...) marca 2014 r. Opierając się na zgromadzonych w sprawie dokumentach Kolegium zauważyło, że operator sieci ciepłowniczej z powodu nieuiszczania należności za centralne ogrzewanie (zaległość na kwotę (...) zł) przez wnioskodawczynię wstrzymał dostawę ciepła do budynku przy ul. (...). Ponowne uruchomienie dostaw energii cieplnej będzie możliwe po spłacie zaległości oraz opłaceniu "procedury ponownego uruchomienia dostaw" w kwocie (...) zł. W celu zapewnienia ogrzewania organ I instancji decyzją z dnia (...) lutego 2014 r., nr (...) przyznał odwołującej zasiłek celowy w kwocie (...) zł na zakup grzejników elektrycznych. W związku z powyższym Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, że sfinansowanie napraw instalacji grzewczej na kwotę (...) zł nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej, również w kontekście zabezpieczenia przez MOPR alternatywnego sposobu ogrzewania. Poza tym wycena odwołującej na kwotę (...) zł nie została poparta jakimikolwiek dokumentami. Kolegium wskazało ponadto, że odwołująca w sposób ciągły korzysta z różnych form pomocy społecznej, pomimo że dysponuje majątkiem w postaci domu jednorodzinnego, który mogłaby częściowo podnająć celem uzyskania dodatkowego dochodu oraz umniejszenia kosztów utrzymania nieruchomości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej WSA) wnioskodawczyni zwróciła uwagę to, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być dopasowane do okoliczności uzasadniających przyznanie środków z zakresu pomocy społecznej. Zdaniem skarżącej, wszelkie dowody w sprawie znajdują się w aktach o nr (...). Ponadto skarżąca wniosła o przesłuchanie prezesa SKO na okoliczność następstw sprawy o wskazanym numerze oraz pracowników operatora sieci ciepłowniczej i pracowników organu I instancji na okoliczność pękniętej rury i grzejnika oraz niezgodnego z prawem odcięcia dopływu energii cieplnej (k. 2 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę z (...) września 2014 r., nr (...), Kolegium wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej (k. 3-5 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli zgodności z prawem sprawowanej przez Sąd w niniejszym postępowaniu była decyzja Kolegium z (...) sierpnia 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku celowego na naprawę pękniętej rury i grzejnika w wysokości (...) zł. Materialnoprawną podstawą decyzji wydanych w niniejszej sprawie były przepisy art. 39 ust. 1 i 2 ups. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ups w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ups). Zgodnie z art. 8 pkt 1 ups prawo do świadczeń pieniężnych, w tym m.in. w formie zasiłku celowego, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza obecnie 542 zł. Stosownie do art. 2 ust. 1 ups, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W dalszych przepisach ups wymienione zostały bardziej szczegółowe cele stojące u podstaw przyznania określonych świadczeń pieniężnych osobom potrzebującym oraz warunki ich uzyskania. Celem pomocy społecznej nie może być jednak całkowite wspieranie podopiecznego, tylko udzielenie jemu pomocy przy niezbędnym jego współdziałaniu oraz wykorzystywaniu wszystkich sposobności prowadzących do poprawy sytuacji bytowej. Stąd też w orzecznictwie sądowym wskazano, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do tych świadczeń (wyrok NSA z 22 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1747/12, lex nr 1436990). W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącej przyznania zasiłku celowego na naprawę pękniętej rury i grzejnika w wysokości (...) zł. Zarówno SKO jak i organ I instancji w przekonujący sposób uzasadniły trafność zapadłych rozstrzygnięć. Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że świadczenie to może, ale nie musi zostać przyznane, nawet w przypadku spełnienia przez wnoszącego o taki zasiłek przesłanek do jego przyznania. Spełnienie przez wnioskodawcę warunków ustawowych, zarówno co do kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ups, jak i w zakresie wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 1-15 ups (np. ubóstwo, bezrobocie, czy niepełnosprawność), nie jest równoznaczne z obowiązkiem przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Przyznanie bądź odmowa przyznania tego świadczenia, ze względu na jego uznaniowy charakter, uzależnione jest dodatkowo od oceny organu dokonanej w ramach art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4 ups (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Gl 1144/11, lex nr 1222446). W niniejszej sprawie nie budziło sporu, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ups jako osoba samotnie gospodarująca, która nie uzyskuje dochodów. Jednocześnie, jak wynika z ustaleń organu I instancji, jest ona wspierana w formie zasiłku okresowego i zasiłków celowych na zakup leków, odzieży i obuwia oraz na leczenie. Jak wyjaśnił organ I instancji, dochód skarżącej stanowił zasiłek okresowy pobierany w kwocie (...) zł. Istotną okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że skarżąca jest właścicielką domu, w którym mieszka, gdzie chciałaby dokonać naprawy pękniętej rury oraz grzejnika i na ten cel przeznaczyć środki z zasiłku celowego. Dom ten jest dwukondygnacyjny. Oznacza to, że skarżąca dysponuje znacznym majątkiem w postaci posiadanej nieruchomości. Jednocześnie wnosi o przyznanie zasiłku celowego na naprawę pękniętej rury i grzejnika w tym domu, wskazując, że są one uszkodzone i z tego powodu w domu powstają ubytki ciepła. W ocenie Sądu organy obu instancji zasadnie przyjęły, że sfinansowanie naprawy instalacji grzewczej na kwotę (...) zł nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu art. 39 ust. 1 ups, zwłaszcza w kontekście zabezpieczenia skarżącej przez organ I instancji alternatywnego sposobu ogrzewania. Organ I instancji odrębną decyzją z (...) lutego 2014 r., nr (...), przyznał skarżącej zasiłek celowy na zakup dwóch grzejników elektrycznych w wysokości (...) zł, za które zakupione zostały konwektor szklany i termowentylator. Z kolei z ustaleń poczynionych w ramach przeprowadzonego dnia (...) marca 2014 r. przez pracowników organu I instancji wywiadu środowiskowego nie wynika jakoby w domu skarżącej, w przedpokoju widoczne były zalania na ścianie i na podłodze. Innymi słowy, zgłoszona przez skarżącą awaria nie powoduje ciągłego zalewania domu, czy też powstawania dalszych szkód zagrażających w poważnym stopniu zdrowiu skarżącej, co stanowiłoby istotną przeszkodę do przebywania w tym miejscu. Ponadto stwierdzić należy, że skarżąca dysponując tak znaczącym majątkiem, jakim jest dom dwukondygnacyjny z nieruchomością gruntową, nie wykorzystuje własnych zasobów celem poprawy swej sytuacji materialnej. Jak się wydaje, brak jest przeszkód ku temu, by część domu nawet w stanie do remontu, niezamieszkała przez skarżącą, została wynajęta i przynosiła jej dochód, ewentualnie, by całą nieruchomość sprzedać i uzyskać środki na kupno adekwatnego do potrzeb i możliwości finansowych skarżącej mieszkania oraz środki na zaspokojenie codziennych potrzeb. Stanowczo zaś sprzeczne z zasadą pomocniczości byłoby kosztowne finansowanie naprawy pękniętej rury i grzejnika, skoro odcięty został dopływ do domu skarżącej energii cieplnej, a organ pomocy społecznej przyznał Jej zasiłek celowy na zakup innych urządzeń mających zapewnić utrzymanie ciepła. Natomiast odnosząc się do wniosku skarżącej o przesłuchanie prezesa SKO, pracowników operatora sieci ciepłowniczej oraz pracowników organu I instancji należy zauważyć, że zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), co do zasady sąd administracyjny nie prowadzi własnego postępowania dowodowego, gdyż orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej przekazanych sądowi przez organ wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę. Wyjątkowo, na mocy art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Do tego rodzaju dowodów nie można jednak zaliczyć dowodu z przesłuchania świadków. Ponadto Sąd pragnie zwrócić uwagę, że system prawa na pierwsze miejsce wśród instytucji pomocy osobom będącym w niedostatku, zgodnie z zasadą subsydiarności, wysuwa obowiązek alimentacyjny (vide: wyrok SN z dnia 3 września 1998 r.- I CKN 908/97 - OSNC 3/99/53 z g glosą T. Smyczyńskiego - OSP 10/99/ 173, akceptowany przez M. Andrzejewskiego: "Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej", Zakamycze 2003, s. 147 i n.). Z tej przyczyny organ pomocy społecznej powinien każdorazowo w drodze wywiadu środowiskowego ustalać, czy potrzeby skarżącej nie mogą zostać w całości lub w części zaspokojone przez osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) obowiązek dostarczania środków utrzymania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej albo rodzeństwo. W tym kontekście należy wskazać, że znane są Sądowi z urzędu uzasadnienia wyroków WSA w Poznaniu: z dnia 11 września 2014 r. (sygnatura akt II SA/Po 368/14) oraz z 21 lutego 2013 r., (sygnatura akt II SA/Po 1118/12), w których podkreślono, iż skarżąca na rozprawie przed Sądem przyznała, że ma dwoje dzieci. Powoduje to, że organ winien dodatkowo rozważać, czy oprócz pomocy publicznej, skarżąca nie mogłaby skorzystać z przysługującego jej uprawnienia do żądania pomocy od osób obciążonych wobec niej obowiązkiem alimentacyjnym. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.