II SA/Po 1073/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi I. G. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2012 r. Nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] Prezydent Miasta K. na podstawie art. 18 ust. 12 pkt 5 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2007 r. nr 70, poz. 473, z późn. zm.) stwierdził wygaśnięcie z dniem 1 października 2012 r. zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży, nr: [...],[...] i [...] wydanych dla I. G. na prowadzenie sprzedaży w sklepie spożywczym w K. przy ul. [...]. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 11¹ ust. 7 i art. 18 ust. 12 pkt 5 wyżej określonej ustawy i stwierdził, że przedsiębiorca nie wniósł należnej opłaty – trzeciej raty do kasy Urzędu Miejskiego w ustawowym terminie do 30 września 2012 r., zatem zaszła przesłanka do stwierdzenia wygaśnięcia przedmiotowych zezwoleń, które nastąpiło z mocy prawa w związku z niedokonaniem stosownej wpłaty do dnia 30 września 2012 r. W odwołaniu I. G. stwierdziła, ze trzecią ratę przedmiotowej opłaty uiściła w dniu 29 września 2012 r. w jednym z oddziałów Poczty Polskiej, na dowód czego załączyła kserokopię dowodu wpłaty. W jej ocenie z brzmienia art. 11¹ ust. 7 powołanej ustawy nie wynika, aby wpłata miała znajdować się już w datach 31 stycznia, 31 maja i 30 września [danego roku kalendarzowego] na rachunku bankowym czy też musiała być wniesiona [gotówką] do kasy urzędu. Zdaniem strony bowiem ustawodawca określił jedynie, że dana czynność ma być dokonana przez podmiot zobowiązany w określonym terminie, tj. do pewnej daty, nie zaś, że skutek tej czynności ma istnieć już w tej dacie. Powołując się na zasadę z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, stwierdziła, że "przy wpłacie gotówkowej na rachunek organu gminy lub za pośrednictwem poczty (...) za dzień zapłaty winien być uważany dzień dokonania wpłaty w banku, spółdzielczej kasie oszczędnościowo -kredytowej lub na poczcie. Za datę tę nie może być uznana data wpłynięcia przekazywanej kwoty na rachunek gminy." Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania I. G., decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium w uzasadnieniu, powołując się na art. 11¹ ust. 7 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, stwierdziło, że z przywołanego przepisu jednoznacznie wynika, iż wpłata trzeciej raty przedmiotowej opłaty winna być wniesiona na rachunek Miasta K. w terminie do 30 września 2012 r. Kolegium ustaliło, że trzeciej raty opłaty nie wniesiono na rachunek Urzędu Miejskiego w terminie do 30 września 2012 r., co znalazło też potwierdzenie w skierowanym do Kolegium piśmie Naczelnika Wydziału Finansowego Urzędu Miejskiego w K. z dnia 24 października 2012 r. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że wydane zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych wygasły z mocy prawa na podstawie art. 18 ust. 12 pkt 5 powołanej ustawy. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę na materialnoprawny charakter terminów wnoszenia opłat, o których mowa w art. 11¹ tej ustawy, wobec czego nie mają w tych przypadkach zastosowania przepisy art. 58-60 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "kpa"). Podniósł również, że w przypadku uchybienia terminowi [prawa materialnego] bez znaczenia są przyczyny, dla których nie dokonano opłaty. Przedmiotowe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym Prezydent Miasta P. udzielił I. G. [prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą "[...]"] decyzjami z dnia [...] kwietnia 2011 r. trzech zezwoleń na sprzedaż w sklepie spożywczym przy ul. [...] w K. napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży: nr [...] (do 4,5% zawartości alkoholu oraz na piwo), nr [...] (od 4,5% do 18% zawartości alkoholu, z wyjątkiem piwa)) i nr [...] (powyżej 18% zawartości alkoholu). Zezwolenia zostały wydane na czas oznaczony – od 1 maja 2011 r. do 30 kwietnia 2013 r. W pouczeniu zostały wskazane obowiązki przedsiębiorcy prowadzącego sprzedaż napojów alkoholowych, w tym terminy wniesienia kolejnych rat opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż takich napojów (do 31 stycznia, 31 maja i 30 września danego roku kalendarzowego) oraz wyjaśnienie, że zezwolenie wygasa w razie nieuiszczenia rat opłaty w wyżej podanych terminach. I. G. – wskazując w nazwie zleceniodawcę jako [...] ul. [...],[...] K. – w dniu 29 września 2012 r. za pośrednictwem Poczty Polskiej dokonała wpłaty gotówkowej kwoty 3 942,80 zł na rachunek Urzędu Miejskiego w K. tytułem "opłaty za zezwolenie na sprzedaż alkoholu"; wpłata została przekazana na rachunek Urzędu Miejskiego w dniu 29 września 2012 r. systemem ELIXIR, a jej zaksięgowanie na rachunku tego Urzędu w dniu 2 października 2012 r. (k. 9, 17 akt adm.). W skardze na decyzję organu II instancji I. G., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika procesowego, zarzuciła tej decyzji naruszenie przepisów art. 18 ust. 12 pkt 5 i art. 11¹ ust. 7 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez błędne ustalenie, że opłata za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych nie została wniesiona do 30 września danego roku kalendarzowego i przyjęcie, że w sprawie skarżąca nie dokonała opłaty w terminie, co skutkuje wygaśnięciem zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 104, art. 7 i art. 107 § 3 kpa. Przy tak sformułowanych zarzutach domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego (zarzuty i żądania zawarte w skardze strona podtrzymała na rozprawie). W uzasadnieniu strona, powołując się na stanowisko orzecznictwa, zwróciła uwagę na publicznoprawny charakter opłaty, o której mowa w art. 11¹ ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz niedopuszczalność rozszerzającej interpretacji przepisów nakładających na podmioty gospodarcze nowe obowiązki publicznoprawne. Ponadto rozwinęła argumentację wcześniej przedstawioną w odwołaniu, podtrzymując stanowisko, że za datę uiszczenia opłaty należy przyjąć dzień wpłaty na poczcie, a nie dzień, w którym wpłata wpłynęła na rachunek gminy. W odpowiedzi na skargę Kolegium, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, bowiem w toku prowadzonego postępowania doszło do naruszenia przepisów prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do przepisu art. 111 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi gminy pobierają opłatę za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. Opłata, o której mowa w tym przepisie, winna być wnoszona na rachunek gminy w każdym roku kalendarzowym objętym zezwoleniem, w trzech równych ratach w terminach do 31 stycznia, 31 maja i 30 września danego roku kalendarzowego, jak to wynika z art. 111 ust. 7 powołanej ustawy. Z art. 18 ust.12 pkt 5 powołanej ustawy wynika, że zezwolenie wygasa w przypadku niedokonania opłaty w terminach, o których mowa w art. 111 ust. 7. Termin uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 111ust. 7 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi jest terminem materialnym. Jak wskazuje ugruntowane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, termin zakreślony dla wniesienia określonej opłaty jest terminem zawitym prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu (por. wyrok NSA z dnia 31 marca 2009 r. sygn. II GSK 817/08, dostępny w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji, nieuiszczenie opłaty w zakreślonym terminie skutkować musi sankcją w postaci wygaśnięcia udzielonego zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Podkreślić bowiem trzeba, że sankcja z art. 18 ust. 12 pkt 5 powołanej ustawy w postaci wygaśnięcia konkretnego typu zezwoleń jest przewidzianą wprost przez prawo bezwarunkową i bezwzględną konsekwencją niedotrzymania terminów dokonywania opłaty za korzystanie z przyznanych zezwoleń (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2009 r. sygn. akt II GSK 81/09 – orzeczenie dostępne jw.). Obowiązek uiszczenia opłaty oraz skorelowana z nim sankcja w postaci wygaśnięcia posiadanego zezwolenia ma bowiem konstrukcję obowiązku wynikającego bezpośrednio z mocy ustawy. Oznacza to, że niezrealizowanie obowiązku dokonania opłaty przez podmiot uprawniony powoduje powstanie po stronie organu administracji obowiązku wydania decyzji o wygaśnięciu posiadanego zezwolenie. Powyższe przepisy prawa materialnego prowadzą do wniosku, że wydanie decyzji deklaratywnej, o której mowa w tym przepisie, wymaga ustalenia podstawowego faktu, jakim jest data wniesienia przez skarżącą trzeciej raty przedmiotowej opłaty. W przedmiotowej sprawie okolicznością bezsporną jest, że w dniu 2 października 2012 r. wpłynęła na rachunek Urzędu Miejskiego w K. Nie podlegała również zakwestionowaniu wysokość opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, a zatem należało przyjąć, że opłata ta została wniesiona w prawidłowej wysokości. Sporem objęta jest ocena, czy skarżąca uiściła tę opłatę (trzecią ratę) w wymaganym przez prawo terminie, który to termin (art. 111ust. 7 powołanej ustawy) jest – jak już wspomniano – zawitym terminem materialnym, który nie podlega przywróceniu. To z kolei wymagało rozstrzygnięcia, czy pomimo braku wpływu do dnia 31 września 2012 r. jej wpłaty w kwocie 3 942,80 zł na rachunek Miasta K., za datę uiszczenia opłaty należy uznać datę wpłaty gotówkowej w placówce Poczty Polskiej w dniu 29 września 2012 r., która to kwota w tym samym dniu została przelewem bankowym za pomocą systemu ELIXIR przekazana na rachunek Urzędu Miejskiego w K., jednak zaksięgowanie kwoty na rachunku Urzędu nastąpiło w dniu 2 października 2012 r. Organy obydwu instancji naruszyły art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 kpa w odniesieniu do obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny zgodnie z art. 80 kpa, a także uzasadnienia wydanych decyzji w zgodzie z wymogami art. 107 § 3 kpa. Organy w ogóle nie uczyniły przedmiotem swoich rozważań tej okoliczności, że skarżąca w dniu 29 września 2012 r., a zatem przed upływem terminu ustawowego, wpłaciła trzecią ratę wymaganej opłaty w placówce pocztowej, która w tym samym dniu przekazała uiszczoną kwotę za pomocą systemu ELIXIR na rachunek Urzędu Miejskiego w K. Okoliczność ta wynikała wprost z dokumentu bankowego – załącznika do wyciągu z rachunku Urzędu Miejskiego i z dowodu wpłaty przedstawionego w postępowaniu odwoławczym przez skarżącą. Obydwa organy poprzestały na ocenie skutków zaksięgowania tej wpłaty na rachunku Urzędu, co miało miejsce w dniu 2 października 2012 r., już po upływie terminu prawa materialnego. Tym samym orzekające w niniejszej sprawie organy administracji nie wykonały w sposób właściwy wynikającego z przywołanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązku wnikliwego prowadzenia postępowania dowodowego z poszanowaniem zasady dążenia do ustalenia prawdy materialnej. Należy podkreślić, że przepis art. 111 ust. 7 obliguje do uiszczania opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych na rachunek bankowy gminy. W takim wypadku, wbrew twierdzeniu organów administracji, datą uiszczenia opłaty jest data przyjęcia polecenia przelewu przez bank, w którym zlecający przelew ma rachunek z kwotą wystarczającą na pokrycie opłaty lub odpowiednio przyjęcie wpłaty gotówkowej przez placówkę pocztową (porównaj postanowienie NSA z dnia 12 maja 2005 r. sygn. akt FSK 1403/04, ONSA/WSA 2006/1/10 i postanowienie SN z dnia 17 listopada 1978 r. sygn. akt IV PZ 59/78, niepubl.). Jakkolwiek w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że do opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926, z późn. zm.), to zarazem wskazuje się również, że opłata ta stanowi niepodatkowy dochód budżetu gminy, a zatem jest niepodatkową należnością budżetową (tak NSA w wyroku z dnia 25 maja 2004 r. sygn. akt GSK 93/04 odwołującym się do uchwały 5 sędziów NSA z dnia 6 maja 2003 r. sygn. akt FPK 11/02, ONSA 2003/3/92). Odmiennie co do charakteru tej opłaty wypowiedział się NSA we wcześniejszych wyrokach z dnia 1 stycznia 2001 r. (sygn. akt II SA 2881/00, LEX nr 157807 i II SA 2540/00, LEX nr 81726), w których stwierdził, że pojęcie opłaty nie jest tożsame z niepodatkową należnością budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego. W konsekwencji stwierdzić należy, że zobowiązanie z tytułu przedmiotowej opłaty jest niewątpliwie zobowiązaniem publicznoprawnym, co do którego nie mają zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące spełnienia świadczenia. Sąd nie znajduje też podstaw do interpretowania materialnoprawnego terminu uiszczenia opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w taki sposób, jak terminów spełnienia świadczeń ze stosunków obligacyjnych. Przeciwnie, należy poszukiwać analogii w innych przepisach prawa publicznego. Warto wobec tego wspomnieć, że w odniesieniu do opłaty skarbowej przyjmuje się, iż zapłata takiej opłaty, która powinna nastąpić w kasie właściwego organu podatkowego lub na jego rachunek (art. 8 ust. 1 ustawy o opłacie skarbowej z dnia 16 listopada 2006 r. Dz.U. nr 225, poz. 1635, aktualnie Dz.U. z 2012 r., poz. 1282, z późn. zm.), obejmuje również gotówkową wpłatę na rachunek bankowy przekazem pocztowym lub bankowym albo bezpośrednio w kasie banku (por. Z. Ofiarski komentarz do art. 8 ustawy o opłacie skarbowej, [w:] Ustawy: o opłacie skarbowej, o podatku od czynności cywilnoprawnych. Komentarz, wyd. III, ABC 2009, R. Skwarło komentarz do art. 8 ustawy o opłacie skarbowej [w:] Ustawa o opłacie skarbowej. Komentarz, Oficyna 2008). Wobec tego względy wykładni systemowej i celowościowej wskazują, że wniesienie na rachunek gminy opłaty, o której mowa w art. 111 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, obejmuje również wpłatę gotówkową na rachunek gminy uczynioną przekazem pocztowym lub (przelewem) bankowym, a za termin dokonania tej opłaty w rozumieniu art. 111 ust. 7 powołanej ustawy należy uznać dzień wpłaty gotówki w banku lub w urzędzie pocztowym. Wspomnieć także warto, że w Ordynacji podatkowej (Dz.U. z 2012 r., poz. 749, z późn. zm.) – sięgnięcie w ramach wykładni systemowej do przepisów tej ustawy jest celowe, mimo że jej przepisy nie znajdują zastosowania do przedmiotowej opłaty – w art. 60 § 1 pkt 1 przewidziano wprost właśnie taki skutek w odniesieniu do zapłaty gotówkowej podatku. Dodać również należy, że na gruncie postępowania cywilnego Sąd Najwyższy uznał, że datą uiszczenia opłaty sądowej przekazem pocztowym jest data nadania przekazu potwierdzona przez operatora publicznego (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2011 r. (sygn. akt III CZP 115/10). Reasumując, stwierdzić należy, że organy administracji w niniejszej sprawie błędnie ustaliły, że wpłata trzeciej raty wymaganej opłaty została dokonana przez przedsiębiorcę w dniu 2 października 2012 r., która to data jest datą wpływu i zaksięgowania środków na rachunku Urzędu Miejskiego w K. W tak ustalonym stanie faktycznym trafny jest więc zarzut naruszenia art. 111 ust. 7 i art. 18 ust. 12 pkt 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Skoro skarżąca uiściła w terminie ostatnią ratę rocznej opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, to nie zaszła wskazana przez organy administracji przesłanka do stwierdzenia wygaśnięcia udzielonych stronie zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. Wobec powyższego, w związku z naruszeniem prawa materialnego i procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, konieczne okazało się uchylenie zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy, mając na uwadze wniosek strony skarżącej, wysokość uiszczonych kosztów sądowych oraz fakt reprezentowania strony przez pełnomocnika procesowego (radcę prawnego).