II SA/Po 1090/15

Dnia 29 stycznia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2016 roku sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2015r. Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta dnia [...] kwietnia 2015 roku Nr [...] obie w części w której nie przyznano pomocy na uregulowanie zaległości czynszowej za miesiąc luty 2015 roku i w tej części umarza postępowanie administracyjne. Prezydent Miasta decyzją z [...] kwietnia 2015r. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 8, art. 39, art. 41 pkt 1 i 2 , art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015, poz. 163) po rozpoznaniu wniosku z 01 kwietnia 2015r. odmówił A. G. przyznania pomocy finansowej na uregulowanie opłaty za czynsz za miesiąc marzec 2015r. w kwocie [...] zł oraz na uregulowanie zaległości czynszowych za miesiąc luty 2015r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż w wyniku zaktualizowanego wywodu środowiskowego ustalono, iż A. G. zamieszkuje sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc finansową, tj. w marcu 2015r. stanowiła renta w wysokości [...] zł przekraczająca kryterium dochodowe określone w art. z art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej. Z tego względu brak jest brak jest podstaw do przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ stwierdził, iż w tej sytuacji rozważenia wymaga czy istnieje możliwość przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Prezydent Miasta stał na stanowisku, że wnioskodawca powinien intensywniej we własnym zakresie poszukiwać innego mieszkania, o mniejszym metrażu i wysokości czynszu. Organ argumentował, że wnioskodawca nie złożył u zarządcy nieruchomości żadnego wniosku o zmianę lokalu na mniejszy. Nadto wnioskodawca odmówił współpracy z Zespołem ds. Osób Wymagających Wsparcia Zdrowia Psychicznego. Tym samym nie wykorzystał możliwości poprawy i nie podjął prób przezwyciężenia trudnej sytuacji. Udzielana pomoc finansowa zmierzała i nadal zmierza do zaspokojenia podstawowych potrzeb wnioskodawcy, czego dowodem są decyzje administracyjne w zakresie zakupu żywności i opłacania energii elektrycznej. Na skutek odwołania A. G. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów ustawy o pomocy społecznej, a w konsekwencji, że w przedmiotowej sprawie zachodzą podstawy do przyznania zainteresowanemu wnioskowanej pomocy. Organ I instancji wszechstronnie rozważył sytuację A. G., a wydanej przez niego decyzji nie można postawić zarzutu dowolności w zakresie ustaleń faktycznych. Według Kolegium Prezydent Miasta zasadnie odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, gdyż nie zostały spełnione przesłanki przyznania tego świadczenia – dochód A.G. przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ustawy. Organ odwoławczy stwierdził także, że organ I instancji prawidłowo rozważył czy istnieją przesłanki przyznania stronie zasiłku celowego specjalnego określonego w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium zauważyło, że A.G., mimo uzyskiwania stałego dochodu, ma trudności z regulowaniem rachunków oraz ponoszeniem kosztów bieżącego utrzymania. Mając na względzie sytuacje wnioskodawcy organ I instancji na bieżąco wspiera odwołującego się przyznając pomoc w formie zasiłków celowych na zakup żywności i opłacanie energii elektrycznej. Celem ustawy o pomocy społecznej jest wsparcie osoby w przezwyciężaniu trudnych sytuacji, zaś cechą procesu pomocy jest aktywne współdziałanie. Rezygnacja ze złożenia wniosku o zmianę mieszkania, nawiązania kontaktu w programie KLUCZ jest w ocenie organu odwoławczego wyrazem braku współdziałania Pana A. G. z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek współpracy stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust 1 ustawy. Organ wskazał, że celem pomocy społecznej nie jest systematyczne, comiesięczne wspieranie osób, które posiadają dochód przekraczający kryterium dochodowe, co ma miejsce w przypadku wnioskodawcy. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie rozstrzygając wnioski o pomoc finansową, musi kierować się nie tylko potrzebami i sytuacją materialną wnioskodawcy, ale również własnymi możliwościami finansowymi, to znaczy tak rozdysponować środki, aby nic pozbawić pomocy innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji. W ocenie organu wnioskodawca oczekuje pomocy organu w całkowitym regulowaniu Jego zobowiązań wynikających z zawartej umowy najmu mieszkania. Pomoc społeczna jest instytucją przeznaczoną do działania doraźnego, a nie do stałego, comiesięcznego wspierania jednej osoby wymagającej pomocy. Organ odwoławczy powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 23 lipca 2014r wskazał, że "... problem nieuiszczania przez skarżącego czynszu nie stanowi nowego problemu, wynikającego z nagłych zdarzeń, lecz stanowi problem nierozwiązany już od paru lat, gdyż zaległości w jego spłacie sięgają aż stycznia 2011r. W tych okolicznościach nie można przyjąć, aby wniosek o spłatę zadłużenia czynszowego umotywowany był zaistnieniem szczególnie uzasadnionego przypadku, a więc wynikał z nadzwyczajnych zdarzeń, których skarżący nie mógł przewidzieć...". Organ przyjął, że w tych okolicznościach wniosek o udzielenie pomocy na zapłatę czynszu za konkretny miesiąc nie zmierzał do poprawy sytuacji skarżącego w tym zakresie. Wprawdzie skarżący podnosi, iż podejmuje działania zmierzające do obniżenia czynszu, to jednak nie wykazał, aby podjął on konkretne działania zmierzających do realizacji powyższego celu. Udzielenie pomocy w tym zakresie skutkowałoby powstaniem sytuacji, w której organ wyręczałby skarżącego w niemal wszystkich kosztach związanych z utrzymaniem mieszkania, co niewątpliwie nie stanowi czynnika motywującego do podejmowania przez skarżącego konkretnych wysiłków zmierzających do poprawy swojej sytuacji bytowej poprzez zmianę wysokości kosztów utrzymania mieszkania, czy to poprzez uzyskanie obniżenia czynszu czy też zdobycia uprawnienia do dodatku mieszkaniowego. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. G. podniósł, że w 2010 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie – Filia G. podjął decyzję, że czynsz i opłaty za energie elektryczną miał za A. G. opłacać organ pomocy społecznej. Skarżący podniósł, że jest niezdolny do pracy zarobkowej i zrobił wszystko co było w jego mocy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, powołując się na uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Obecny na rozprawie w dniu 29 stycznia 2016 r. skarżący podtrzymał swoją skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż zostały w niej podniesione. Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014, poz. 1647 ze zm.) sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: "p.p.s.a." ), naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) i naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Dokonując kontroli legalności podjętych przez organ administracji rozstrzygnięć, sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Przepis ten umożliwia sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015, poz. 163). Jak słusznie zauważyły organy pomocy, której skarżący domagał się w swoim wniosku z dnia 1 kwietnia 2015 r. mogła być udzielona w formie świadczeń pieniężnych o których mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zauważyć należy, iż zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym (art. 36 pkt 1 lit c. ustawy o pomocy społecznej) zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 powoływanej ustawy. Dlatego też organy rozpatrując wnioski skarżącego ustalały jego sytuację dochodową i badały czy spełnia kryterium dochodowe. Ustawodawca w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przewidział, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, może być przyznany specjalny zasiłek celowy, w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że szczególne przypadki, o których mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 listopada 2009 r., IV SA/Po 470/09, Lex nr 589416). Szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 41, muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy, co w konsekwencji prowadzi do zrównania sytuacji osób osiągających dochody przekraczające przyjęty przez ustawodawcę próg dochodowy z sytuacją osób, które takich dochodów nie uzyskują (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r., IV SA/GL 155/07, Lex nr 509368). O tym zaś, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy (wyrok NSA z dnia 4 listopada 2008 r., I OSK 1910/07, Lex nr 569575). Co jest istotne, ustawodawca w treści powołanych przepisów art. 39 i 41 ustawy o pomocy społecznej używa sformułowania, iż omawiane świadczenie "może być przyznane". Oznacza, to, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, to nie pozwala mu jednak na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Reasumując stwierdzić należy, że kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem tej decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta wydana zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to polegało na niewyczerpującym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności i przesłanek, którymi kierowały się organy wydając rozstrzygnięcie. Rozpatrując niniejszą skargę Sądu zauważył, że organy obu instancji odmawiając A. G. przyznania pomocy na opłacenie zaległego czynszu za miesiąc luty 2015 r. pominęły, że w tym zakresie sprawa została już przez organy obu instancji rozpoznana. Prezydent Miasta decyzją z [...] marca 2015r. ([...]) odmówił A. G. udzielenia pomocy finansowej na uregulowanie czynszu za miesiąc luty 2015r. w kwocie [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] maja 2015r. ([...]) utrzymało decyzje Prezydenta w mocy. Sądowi wiadomym jest z urzędu, że nieprawomocnym wyrokiem z 16 września 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (sygn. akt II SA/Po 575/15) oddalił skargę A. G. na powyższą decyzję Kolegium. Z powyższego wynika, że organy obu instancji zaskarżonymi w niniejszym postępowaniu decyzjami ponownie rozstrzygnęły co do części żądania skarżącego, a dotyczącego udzielenia pomocy finansowej na zapłatę czynszu za miesiąc luty 2015r. Prowadzi to do konkluzji, że organy administracji rozpatrując przedmiotową sprawę nie zbadały wszystkich okoliczności mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, a przynajmniej w żaden sposób nie odniosły się w uzasadnieniach do faktu, że żądanie skarżącego wyrażone w wniosku z dnia 1 kwietnia 2015 r. było już częściowo przedmiotem wcześniejszych rozstrzygnięć tych organów. Wobec powyższego wniosek Skarżącego z 01 kwietnia 2015r. będący przedmiotem niniejszego postępowania w zakresie zaległości czynszowych za luty 2015r., dotyczy sprawy ostatecznie zakończonej, która także została poddana kontroli Sądu I instancji. Zasada trwałości decyzji zawarta w art. 16 §1 Kpa sprzeciwia się powtórnemu prowadzeniu postępowania w sprawie już rozstrzygniętej, a w przypadku wadliwego wszczęcia takiego postępowania winno ono ulec umorzeniu na podstawie art. 105 §1 Kpa. W tej sytuacji Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w części dotyczącej rozstrzygnięcia za luty 2015r. i w tej części umorzył postępowanie administracyjne. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz § 3 p.p.s.a Sąd orzekł jak w wyroku.