II SA/Po 1092/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2016 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia ... 2015r. Nr ... w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę A. G. w dniu 4 maja 2015 r. wniósł do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. (dalej: "MOPR") wniosek o udzielenie pomocy na uregulowaniu czynszu za miesiąc kwiecień 2015 r. w kwocie 714,20 zł oraz zaległości w czynszu za miesiące od stycznia 2011 r. do kwietnia 2015 r. Decyzją z dnia ... 2015 r. znak ... działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Kierownik MOPR - Filia G. odmówił wnioskodawcy udzielenia pomocy finansowej na uregulowanie czynszu za kwiecień 2015 r. w kwocie 714,20 zł oraz zaległości czynszowych za miesiąc marzec 2015 r. Ponadto decyzją z tego samego dnia znak ... organ umorzył postępowanie w części dotyczącej przyznania pomocy finansowej na uregulowanie zaległości czynszowych za okres od stycznia 2011 r. do lutego 2015 r. W odwołaniu od decyzji odmawiającej przyznania pomocy finansowej A. G. podniósł, że organ I instancji mija się z prawdą i domagał się dotrzymania uzgodnień z 2010 r., że MOPR będzie opłacał czynsz i rachunki za energię elektryczną. Domagał się również przestrzegania art. 67 Konstytucji, podkreślając, że on wywiązuje się z uzgodnień, zakupując leki. Decyzją z dnia ... 2015 r. nr ... Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej: Kolegium) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że celem ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm., dalej: ups) jest wsparcie osoby lub rodziny w przezwyciężeniu trudnych sytuacji, o czym mowa w art. 2 ups, zaś nieodłączną cechą procesu pomocy jest aktywne współdziałanie wnioskodawcy oraz egzekwowanie jego zaangażowania, zgodnie z art. 4 ups. W ocenie organu rezygnacja z form pomocy zaproponowanych przez pracownika socjalnego (złożenie wniosku o zmianę mieszkania, nawiązanie kontaktu w programie "KLUCZ") jest wyrazem braku współdziałania wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu jego trudnej sytuacji życiowej. W tym zakresie organ wyjaśnił, że obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 ups, a konstrukcja przedmiotowej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepowodzeń życiowych. Dalej Kolegium podniosło, że celem pomocy społecznej nie jest jednak systematyczne, comiesięczne wspieranie osób, które posiadają dochód przekraczający kryterium dochodowe, co ma miejsce w przypadku strony, gdyż pomoc społeczna jest instytucją przeznaczoną do działania doraźnego, a nie do stałego, comiesięcznego wspierania jednej osoby wymagającej pomocy. Organ odwoławczy powołał się przy tym m.in. na uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 23 lipca 2014 r. o sygn. akt II SA/Po 359/14, w którym tutejszy Sąd stwierdził, że nieuiszczanie czynszu przez skarżącego nie stanowi nowego problemu, wynikającego z nagłych zdarzeń, lecz jest problemem nierozwiązanym już od paru lat, gdyż zaległości w jego zapłacie sięgają aż stycznia 2011 r. Organ stwierdził, że w tych okolicznościach nie można przyjąć, aby wniosek o spłatę zadłużenia czynszowego umotywowany był zaistnieniem szczególnie uzasadnionego przypadku, a więc wynikał z nadzwyczajnych zdarzeń, których skarżący nie mógł przewidzieć. Organ odwoławczy wskazał także na fakt, że tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 25 września 2014 r. sygn. akt II SA/Po 647/14 oddalił skargę wnioskodawcy na decyzję Kolegium z dnia ... 2014 r. odmawiająca przyznania stronie pomocy finansowej na uregulowanie czynszu za miesiąc grudzień 2013 r. Oddalone zostały również skargi strony na decyzje Kolegium z dnia ... 2014 r. i ... 2014 r. (sygn. akt II SA/Po 13007/14 i II SA/Po 1304/14), a w uzasadnieniach wyroków WSA w P. wskazał, że problem nieuiszczania czynszu przez skarżącego, czy też innymi słowy braku środków na pokrycie kosztów wynajmu mieszkania nie stanowi nowego problemu, lecz problem nierozwiązany już od kilku lat, skoro zaległości w zapłacie czynszu sięgają aż stycznia 2011 r. dlatego nie można przyjąć, aby wniosek o udzielenie pomocy w zapłacie czynszu za marzec 2014 r. zmierzał do poprawy sytuacji skarżącego w tym zakresie. Udzielenie zaś pomocy w tym zakresie skutkowałoby powstanie sytuacji, w której organ wyręczałby skarżącego w niemal wszystkich kosztach związanych z utrzymaniem mieszkania, co nie stanowi czynnika motywującego do podejmowania przez stronę konkretnych wysiłków zmierzających do poprawy swojej sytuacji bytowej poprzez zmianę wysokości kosztów utrzymania mieszkania, czy przez uzyskanie obniżenia czynszu, czy zdobycia dodatku mieszkaniowego. W skardze na decyzję Kolegium z dnia ... 2015 r. nr ... A. G., zarzucił jej niezgodność z prawem i podniósł zarzuty wcześniej przedstawione w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 3 lutego 2016 r. skarżący podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze. Wskazał, że w 2010 r. zawarł porozumienie z MOPR, zgodnie z którym miał uzyskać pomoc finansową na uregulowanie kosztów energii oraz czynszu. Tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Po 1093/15 oddalił skargę A. G. na decyzję Kolegium z dnia ... 2015 r. nr ... wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania w części dotyczącej przyznania pomocy finansowej na uregulowanie zaległości czynszowych za okres od stycznia 2011 r. do lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P., zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji jest ustawa o pomocy społecznej. Natomiast przedmiotem sprawy jest odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego na uregulowanie czynszu za mieszkanie skarżącego za miesiąc kwiecień 2015 r. w wysokości 714,20 zł oraz zaległości czynszowych za marzec 2015 r. Bezsporną okolicznością jest, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, której dochód w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku - kwietniu 2015 r., wynosił 591,37 zł, a więc przekraczał kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ups, a wynoszące 542 zł, wobec czego nie kwalifikuje się do uzyskania pomocy na podstawie art. 39 ups ("zwykłego" zasiłku celowego). W związku z powyższym wniosek skarżącego mógł być rozpoznany tylko na gruncie art. 41 ust. 1 ups, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej (odpowiednio) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Sytuacja, w jakiej się znalazł nie stanowiła również zdarzenia losowego, które uzasadniałoby rozpatrzenie jego wniosku na podstawie art. 40 ups. W tym miejscu zauważyć należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że szczególne przypadki o których mowa w tym przepisie muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 ups (por. wyrok WSA w P. z dnia 4 listopada 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 470/09, Lex nr 589416). Szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 41 ups, muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy, co w konsekwencji prowadzi do zrównania sytuacji osób osiągających dochody przekraczające przyjęty przez ustawodawcę próg dochodowy z sytuacją osób, które takich dochodów nie uzyskują (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt IV SA/GL 155/07, Lex nr 509368). O tym zaś, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy (wyrok NSA z dnia 4 listopada 2008 r. sygn. akt I OSK 1910/07, Lex nr 569575). Wyjaśnienia wymaga, iż kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem tej decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych. W ocenie Sądu organom orzekającym w przedmiotowej sprawie nie można zarzucić naruszenia postępowania i dowolności orzekania (art. 7 k.p.a.), jak i naruszenia art. 41 ups. Organy nie zakwestionowały trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Wiązała się ona jednak nie z brakiem dochodu po stronie skarżącego, lecz z istniejącym zadłużeniem za opłaty czynszowe i trudnością z bieżącym regulowaniem czynszu. Zgodzić się należy z organami, że przyznawanie regularnej, pokrywającej koszty opłat czynszowych pomocy z pomocy społecznej nie przyczyni się do poprawy sytuacji skarżącego. Zarówno analiza akt sprawy, jak i wcześniejszych orzeczeń tutejszego Sądu (okoliczność wiadoma Sądowi z urzędu czyli objęta notorią urzędową) wskazuje, że problem nieuiszczania czynszu przez skarżącego, czy też innymi słowy - brak wystarczających środków na pokrycie kosztów wynajmu mieszkania nie stanowi nowego problemu, lecz jest kwestią nierozwiązaną już od kilku lat, skoro zaległości w zapłacie czynszu sięgają aż stycznia 2011 r. W tych okolicznościach nie można przyjąć, aby wniosek o udzielenie pomocy na zapłatę czynszu w kwietniu 2015 r. i zaległości za marzec 2015 r. zmierzał do poprawy sytuacji skarżącego w tym zakresie. Tym bardziej, że skarżący od wielu lat nie podejmuje kroków realnie zmierzających do poprawy swojej sytuacji mieszkaniowej i zmiany lokalu na mniejszy, co umożliwiłoby obniżenie czynszu i wystąpienie od dodatek mieszkaniowy. Jak wynika z twierdzeń organu I instancji, a także treści odwołania i skargi, skarżący odmówił również udziału w programie "KLUCZ", w ramach którego MOPR proponował indywidualne wsparcie pracownika socjalnego w rozwiązywaniu różnych spraw życiowych. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika też, że w okresie od lutego 2011 r. do czerwca 2013 r. organ I instancji kilkanaście razy przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy na częściowe uregulowanie należności czynszowych, a mimo tego wsparcia sytuacja wnioskodawca nie uległa poprawie, bowiem nie regulował pozostałej części czynszu, co powiększało jego zadłużenie. W tym wypadku zatem, wobec notorycznego zwiększania zadłużenia czynszowego, trudno uznać zgłoszoną przez wnioskodawcę potrzebę za szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 ups. W tym miejscu podkreślić również należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ups pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa zmierzającą do umożliwienia osobom i rodzinom przezwyciężanie sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej jest wspieranie, a nie wyręczanie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz umożliwienia im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc państwa ma zatem charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Treść tego przepisu powinna być odczytywana przez pryzmat art. 3 ust. 4 ups, który stanowi, że potrzeby osoby i rodziny powinny być zaspokojone, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Świadczenia z pomocy społecznej powinny być więc dostosowane do konkretnej sytuacji indywidualnego beneficjenta. Określone potrzeby osób i rodzin mogą być jednak zrealizowane tylko wówczas, gdy odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach, także finansowych, pomocy społecznej (patrz wyrok NSA z dnia 22 marca 2012 r. o sygn. I OSK 1747/12 – dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.) Jak wykazały to organy obu instancji, udzielenie skarżącemu żądanej pomocy nie będzie zgodne z celami pomocy społecznej, bowiem nie poprawi ono faktycznie sytuacji skarżącego, który sam mimo posiadanych możliwości nie podejmuje czynnej współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej w celu poprawy swojego położenia i w ten sposób utrwala właśnie niekorzystną sytuację mieszkaniową. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego kwestii umowy ustnej zawartej pomiędzy pracownikami MOPR a skarżącym w 2010 r. - o stałym regulowaniu opłat za czynsz i energię przez ten ośrodek zauważyć należy, że – jak to już wyjaśnił organ I instancji – żaden z pracowników organu nie był uprawniony do zapewnienia skarżącego o możliwości udzielania ciągłej (bezterminowej) pomocy finansowej na opłacenie czynszu, zaś przypadki przyznawania w przeszłości pomocy finansowej na zapłacenie części czynszu wynikały każdorazowo z wydawanych w tym przedmiocie decyzji. Podkreślić tym miejscu należy, że nawet w przypadku przyjęcia za wiarygodne twierdzeń skarżącego, jakoby pracownicy ośrodka składali wobec niego zapewnienia bieżącego regulowania przez tą instytucję należności czynszowych, to okoliczność ta nie miałby jakiegokolwiek wpływu na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Ewentualne składanie przez pracowników pomocy społecznej obietnic pozbawionych podstawy prawnej nie mogłoby bowiem skutkować po stronie skarżącego nabyciem podlegającego ochronie prawnej prawa podmiotowego do uzyskiwania środków z pomocy społecznej na określony cel. W ocenie Sądu w tych okolicznościach nie można przyjąć, aby wniosek o udzielenie pomocy na zapłatę czynszu w kwietniu 2015 r. i zaległości czynszowych za marzec 2015 r. zmierzał do poprawy sytuacji skarżącego. Skarżący nie wykazał, że samodzielnie podjął konkretne działania zmierzających do obniżenia wysokości czynszu, zaś proponowaną przez organ pomoc w zakresie uzyskania innego lokalu o niższym czynszu uznał za próbę oszustwa. W tej sytuacji skarżący w istocie chciałby utrzymania dotychczasowej sytuacji mieszkaniowej przy jednoczesnym finansowaniu związanych z tym kosztów przez MOPR. Udzielenie pomocy w tym zakresie prowadziłoby zatem do powstania sytuacji, w której organ wyręczałby skarżącego w niemal wszystkich kosztach związanych z utrzymaniem mieszkania, a jednocześnie stanowiłoby faktycznie udzielanie pomocy właścicielowi lokalu zajmowanego przez skarżącego, a który to podmiot mimo istnienia wieloletnich zaległości czynszowych skarżącego nie podejmuje efektywnych działań zmierzających do usunięcia dłużnika z zajmowanego lokalu, w szczególności poprzez uzyskanie wyroku nakazującego opróżnienie lokalu z jednoczesnym przyznaniem eksmitowanemu prawa do lokalu socjalnego (art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego). Zauważyć zaś należy, że w razie przyznania takiego uprawnienia w wyroku eksmisyjnym obowiązek dostarczenia odpowiedniego lokalu ciążyłby na gminie, a jego niezrealizowanie skutkowałoby odpowiedzialnością odszkodowawczą gminy względem właściciela lokalu (art. 18 ust. 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego). Sąd w tym miejscu podkreśla, nie negując przy tym obiektywnie trudnej sytuacji materialnej skarżącego, że trudność sytuacji życiowej, w jakiej się znalazł wynika z faktu, że zajmuje on lokal mieszkalny, którego wielkość uniemożliwia mu uzyskanie stałej pomocy w utrzymaniu mieszkania w trybie ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, pomimo spełniania przez niego kryterium dochodowego określonego w art. 3 ust. 1 tej ustawy. Okoliczność ta nie może jednak stanowić przesłanki dla przyznania skarżącemu stałej pomocy finansowej na podstawie przepisów ups. Wynika to z faktu, że skoro prawodawca ustanowił w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, kryteria przyznawania tych dodatków związane z normatywną powierzchnią użytkową lokalu mieszkalnego w przeliczeniu na liczbę członków gospodarstwa domowego, to nie można dla faktycznego obejścia tych regulacji – celem przyznania stałej pomocy odpowiadającej funkcjonalnie dodatkowi mieszkaniowemu dla osoby nie spełniającej kryteriów otrzymywania takowego dodatku – wykorzystywać przepisów innych ustaw, w tym ustawy o pomocy społecznej. Inaczej rzecz ujmując, przyznanie skarżącemu pomocy na regulowanie czynszu za określony miesiąc na podstawie art. 41 ust. 1 ups byłoby dopuszczalne jedynie w szczególnie uzasadnionym, incydentalnym przypadku, nie może zaś służyć stałemu i bezterminowemu wspieraniu go w uiszczanie tego rodzaju opłat. Jedynie na marginesie powyższych rozważań i gwoli udzielenia stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika niezbędnych wskazówek - Sąd uznaje za stosowne wskazanie, że dla rozwiązania trudnej sytuacji życiowej, w której znalazł się skarżący, winien on podjąć efektywne działania zmierzające do pozyskania lokalu mieszkalnego o wielkości umożliwiającej skorzystanie z pomocy przewidzianej w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych. Działania te nie powinny się ograniczać jedynie do kierowania próśb do właściciela obecnie zajmowanego lokalu, lecz – wobec uznania za niezadowalające propozycji składanych mu przez organ pomocy społecznej – powinny przybrać bardziej aktywną formę, jak chociażby poprzez złożenie do Prezydenta Miasta P. podania o wynajem odpowiedniego lokalu z zasobów komunalnych (mieszkania socjalnego lub komunalnego). Ewentualne uzyskanie od podmiotu reprezentującego jednostkę samorządu terytorialnego informacji co do okresu oczekiwania na udostępnienie lokalu mieszkalnego z zasobów komunalnych mogłoby mieć przy tym wpływ na ocenę charakteru żądania udzielenia pomocy na utrzymanie dotychczas zajmowanego przez skarżącego lokalu do czasu udostępnienia mu lokalu komunalnego o mniejszej powierzchni, niższych kosztach utrzymania i umożliwiającego zarazem otrzymanie dodatku mieszkaniowego. Mając na uwadze wszystko powyższe, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu, gdyż organy te w wystarczającym stopniu uzasadniły podstawy uznaniowej odmowy przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie zaległości w opłacie czynszu za mieszkanie. W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżone rozstrzygnięcie nie naruszało przepisów obowiązującego prawa, Sąd na podstawie art. 151ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). orzekł, jak w sentencji.