II SA/Po 11/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w dniu 18 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] sierpnia 2018 r. w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017 r., [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. /-/ I. Paluszyńska Pismem z dnia 22 czerwca 2018 r. W. G. (dalej skarżący) wystąpił z wnioskiem o udzielenie mu pomocy prawnej poprzez przydzielenie mu adwokata z urzędu. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu skarżący przedłożył 16 lipca 2018 r. formularz PPF, w którym wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z informacji zawartych w formularzu wynika, że W. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada mieszkanie o powierzchni 74,5 m˛ (wartość szacunkowa około [...] zł). Wnioskodawca nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada żadnych oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych i w gotówce, ani żadnych papierów wartościowych i innych praw majątkowych (udziałów, polis inwestycyjnych, jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych), a także żadnych wierzytelności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej [...] zł (np. pojazdów, maszyn, biżuterii). Wnioskodawca powołał się na trudną sytuację zdrowotną i dochodową oraz oświadczył, że posiada szereg narastających zobowiązań, których nie potrafi regulować z powodu braku zdolności do pracy, choroby oraz przewlekłego leczenia. Zarządzeniem z dnia 23 lipca 2018 r. skarżący został wezwany do wyjaśnienia jego rzeczywistej sytuacji w ramach uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dotychczas złożonych informacji. Powyższe wezwanie zostało doręczone wnioskodawcy dnia 13 sierpnia 2018 roku. 20 sierpnia 2018 r. skarżący przedłożył kolejny formularz PPF, wypełniony tak jak formularz z dnia 16 lipca 2018 r. Skarżący nie przedłożył oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowił umorzyć postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu ww. postanowienia wskazano, że zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Taki szczególny przepis to art. 239 § 2 pkt 1 a) P.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Stąd skarżący wnosząc skargę w sprawie dotyczącej uzyskania zasiłku celowego z mocy prawa, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych i wydatków (art. 211 - art. 213 P.p.s.a.). W związku z tym postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne i podlegało umorzeniu (art. 249a P.p.s.a.). Odnosząc się do kwestii odmowy przyznania stronie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata Referendarz wskazał, że wnioskodawca mimo przesłania pisemnej odpowiedzi na wezwanie skierowane do niego w trybie art. 255 P.p.s.a., w istocie nie wywiązał się z obowiązku rzetelnego uzupełnienia oświadczenia majątkowego, uchylając się tym samym od obowiązku złożenia wystarczających wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, które pozwoliłyby przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego swojego utrzymania. Pomimo wezwania wnioskodawca nie złożył bowiem żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego i rodzinnego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać go na poniesienie kosztów postępowania sądowego chociażby w części. W szczególności wnioskodawca nie podał kosztów miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki i z jakich środków je ponosi; nie wyjaśnił, czy posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji; nie wyjaśnił, czy posiadał i czy darował składniki swojego majątku (np. nieruchomości, oszczędności, wartościowe przedmioty, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji; nie wyjaśnił również czy pozostaje w związku małżeńskim, bądź separacji sadowej z żoną. Z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie wykonał w pełni wezwania do uzupełnienia złożonego oświadczenia w sprawie jego aktualnej sytuacji, w sprawie nie wykazano, że w stosunku do wnioskodawcy wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musiał zatem odmową przyznania tego prawa. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, ze wnosi jak we wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej jako: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą Sądu jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tego rodzaju przepisem szczególnym jest art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawie pomocy i opieki społecznej. Stąd skarżący wnosząc skargę w przedmiocie zasiłku stałego z mocy prawa nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych i wydatków (art. 211 - art. 213 P.p.s.a.). W związku z tym rozstrzygnięcie Referendarza w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych uznać należało za trafne. Skarżący złożył także wniosek o ustanowienie adwokata, który należało rozpoznać merytorycznie w oparciu o jego sytuację majątkową, rodzinną i finansową. Zgodnie z dyspozycją art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Prawo pomocy ma służyć osobom najuboższym, a więc takim, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi żadnych wątpliwości. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie" z art. 246 § 1 P.p.s.a., które nakłada na stronę powinność uprawdopodobnienia, a w przypadku wezwania do przedłożenia dokumentów źródłowych, o których mowa w art. 255 P.p.s.a., wręcz formułuje obowiązek udowodnienia przez stronę obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa uprawdopodobnienia i dowodzenia w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. W przypadku, gdy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy sąd wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych (tryb przewidziany w art. 255 P.p.s.a.), wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo, czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., II GZ 393/14, orzeczenia.nsa.gov.pl ). W rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wezwanie to nie zostało uzupełnione. Skarżący złożył kolejny formularz PPF, zaniechał jednak przedłożenia informacji, dokumentów i oświadczeń na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Te były natomiast istotne dla oceny możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów związanych z postępowaniem (ustanowienia adwokata). Skarżący nie podał kosztów swojego utrzymania i źródeł z jakich je pokrywa. Wskazując na brak jakiegokolwiek dochodu nie wyjaśnił w jaki sposób pokrywa podstawowe koszty związane z życiem, tj. utrzymania mieszkania, wyżywienia, ubioru, leczenia, etc, co wskazuje, że nie wyjaśnił rzeczywistej swojej sytuacji majątkowej. Brak wyjaśnień w zakresie sytuacji majątkowej uniemożliwia dokonanie jednoznacznej oceny, czy skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego jego utrzymania. Tym samym postanowienie referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu ocenić należy jako prawidłowe. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ I. Paluszyńska