II SA/Po 1104/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2015 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego; oddala skargę Wnioskiem z dnia [...] marca 2014 r. Z. B. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. m.in. o przyznanie zasiłku okresowego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 3 i 4, art. 7, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 2, ust. 4, ust. 5, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej w skrócie: "u.p.s.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: "K.p.a.") Prezydent Miasta G. odmówił Z. B. prawa do zasiłku okresowego z pomocy społecznej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że Z. B. wniósł m. in. o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego. W trakcie wywiadu ustalono, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Wnioskodawca choruje i wymaga leczenia, do 31 marca 2014 r. miał orzeczoną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym i z tego powodu otrzymywał zasiłek stały. Żona wnioskodawcy nie pracuje zawodowo, jest osobą bezrobotną, zarejestrowana w PUP bez prawa do zasiłku. Córka wnioskodawcy nie pracuje zawodowo, jest osobą bezrobotną, uczy się w szkole policealnej. Łączny dochód rodziny w m-cu marcu wyniósł [...] zł i nie przekracza kryterium dochodowego, który dla 3-osobowej rodziny wynosi 1368 zł. Rodzina wnioskodawcy otrzymała pomoc na m-c kwiecień w wysokości łącznej [...] zł na dofinansowanie do zakupu leków, art. chemicznych i przemysłowych, zakupu żywności, środków higieny i czystości, odpadów komunalnych i dofinansowanie do opłat za energię. Pracownik socjalny nie znalazł uzasadnienia do przyznania rodzinie dodatkowej pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego. Zainteresowany nie wykorzystał w pełni swoich uprawnień, zasobów i możliwości do poprawy sytuacji swojej i swojej rodziny poprzez nie złożenie w odpowiednim terminie dokumentów dla orzeczenia stopnia niepełnosprawności w celu otrzymania zasiłku stałego. Wnioskodawca bez żadnego uzasadnienia nie leczył się w Poradni Rodzinnej, nie przedłożył żadnych dokumentów medycznych. Natomiast wykazuje się stale bierną i roszczeniową postawą wobec ośrodka. Zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 3 ust. 3 u.p.s. rodzaj i forma pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniającej udzielenie tej pomocy. Zdaniem organu, osoba ubiegająca się o pomoc społeczną winna we własnym zakresie podejmować wszelkie działania w celu poprawienia swej sytuacji życiowej i materialnej. Ośrodek nie może ponosić całych kosztów utrzymania osób korzystających z pomocy. W zakresie przyznawania środków finansowych ośrodka należy uwzględnić inne osoby, rodziny, które również potrzebują wsparcia i kwalifikują się do udzielenia pomocy i tak dysponować posiadanymi zasobami, aby środki wystarczyły dla każdego potrzebującego. Konieczność zaspokajania potrzeb nie tylko powyższej rodziny, ale i innych osób, przy istniejących środkach, wymaga wyboru co do sposobu załatwienia jak i rozmiaru przyznanej pomocy. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Z. B. Skarżący przytoczył ciężką sytuację materialną, w której się znajduje. Wyjaśnił, że jego rodzina jest nadal prześladowana poprzez represyjne decyzje urzędników ośrodka pomocy społecznej, co prowadzi do stanowienia prawa oraz praktyk administracyjnych niezgodnych z konstytucją i europejskimi standardami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 8 ust. 1 pkt 2 i art. 38 u.p.s. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium podzieliło w całości stanowisko organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podniósł, że w przedmiotowej sprawie stwierdzono brak wykorzystania przez odwołującego się oraz członków jego rodziny własnych możliwości celem poprawy sytuacji życiowej. Wnioskodawca nie złożył w terminie dokumentów niezbędnych dla potwierdzenia i orzeczenia stopnia niepełnosprawności, które uprawniałoby do otrzymania zasiłku stałego. Bez uzasadnienia odwołujący się nie leczył się w poradni rodzinnej, nie przedłożył żadnych dokumentów medycznych świadczących o leczeniu (załączona do odwołania opinia uzupełniająca biegłych sądowych oraz karta badań elektro fizjologicznych dotyczą odpowiednio roku 2006 i 1998) oraz dążeniu do poprawy stanu swego zdrowia. Zdaniem Kolegium, zarówno wnioskodawca jak i pozostali członkowie rodziny nie wykazują żadnego zainteresowania celem uzyskania jakiegokolwiek wypracowanego osobiście dochodu, nie wykazują prób aktywizacji zawodowej. Członkowie rodziny w szczególności I. B., wykazują się bierną postawą oczekując, iż pomoc społeczna rozwiąże, bez jakiejkolwiek ich współpracy, wszystkie problemy rodziny. Pani I. B. uczy się zaocznie, co nie uniemożliwia podjęcia pracy. Brała udział w organizowanych przez MOPS w G. kursach zawodowych. Natomiast osoba ubiegająca się o świadczenia z pomocy społecznej obowiązana jest w pierwszej kolejności wykorzystać przysługujące jej wszystkie możliwości, uprawnienia i zasoby umożliwiające przezwyciężenie trudnej sytuacji bytowej, w której się znajduje, a nie wyłącznie oczekiwać wsparcia ze strony pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Z. B. wskazując na tragiczną i beznadziejną sytuację życiową w jakiej się znajduje oraz wyjaśniając, że uzyskiwana pomoc jest niewystarczające dla zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Zdaniem skarżącego, organy administracji dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy. W opinii skarżącego zaskarżona decyzja jest represyjna i niehumanitarna, natomiast przyznanie zasiłku okresowego pomogłoby w spłacie zadłużeń finansowych, ponieważ rodzina wnioskodawcy znajduje się w bardzo trudnej sytuacji. W odpowiedzi na powyższą skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (materialnym – określającym prawa i obowiązki stron oraz procesowym – regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej), nie będąc przy tym związane - w myśl przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co pozwala i obliguje do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ust. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) i naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Wywody Sądu powinna rozpocząć uwaga, że przedmiotem skargi Z. B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] kwietnia 2014 r. w sprawie odmowy przyznania prawa do zasiłku okresowego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), w tym art. 38 tej ustawy, określający przesłanki nabycia prawa do zasiłku okresowego. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, która ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających jej udzielenie. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Oznacza to udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych, ale nie obowiązek zaspokojenia wszystkich potrzeb. W wyroku z dnia 20 listopada 2001 r., sygn. akt SK 15/01, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że pomoc społeczna ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o znalezienie i podjęcie pracy (por.: OTK z 2001 nr 8, poz. 252). Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej mają obowiązek współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Trzeba podkreślić, że decyzja o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej oraz o ustaleniu jego wysokości ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nie zawsze osoba, która spełnia ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, to świadczenie otrzyma, bądź, że otrzyma je w formie i wysokości, jakiej oczekuje (por. wyrok NSA z dnia 2 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 2496/12 – orzeczenie publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Uznanie administracyjne zezwala bowiem organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe. Decyzja wydana w oparciu o uznanie administracyjne nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości, gdyż sprowadza się ona wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie i czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. Sąd w szczególność bada czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 oraz 107 § 3 K.p.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.). W sytuacji, gdy organ administracji prawidłowo przeprowadził postępowanie administracyjne, dokładnie wyjaśniając stan faktyczny, po wyczerpującym zebraniu rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz zgodnie z wymogami uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, to sąd nie może kwestionować jego rozstrzygnięcia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że nie można zarzucić zarówno organowi pierwszej instancji, jak i organowi odwoławczemu naruszenia obowiązujących przepisów przy rozstrzyganiu wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku okresowego, a w konsekwencji nie można zarzucić organom przekroczenia granic uznania administracyjnego. Bezspornym w sprawie jest, że skarżący i jego rodzina spełniają ustawowe kryteria ubiegania się o przyznanie pomocy finansowej w ramach pomocy społecznej. Uzyskiwane przez rodzinę dochody mieszczą się w kryterium dochodowym, o którym mowa w art. 8 ust. 1 u.p.s. a ponadto Z. B. choruje i wymaga leczenia (miał orzeczoną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym), a także on jego żona i córka są osobami bezrobotnymi. Tym samym są uprawnieni do ubiegania się o świadczenie w postaci zasiłku okresowego (art. 38 ust. 1 u.p.s.). Organy obu instancji wskazały jednak, co nie zostało zanegowane przez skarżącego, iż rodzina uzyskuje regularną pomoc z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. Pomoc ta w postaci zasiłku stałego, oraz dodatku mieszkaniowego stanowi cały dochód rodziny i wynosiła [...] zł. Ponadto w ostatnim czasie decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. przyznano skarżącemu zasiłek celowy na pokrycie kosztów zakupu leków w kwocie [...] zł oraz na dofinansowanie do opłat za wodę, wywóz odpadów, zakup żywności środków czystości i higienicznych w kwocie [...] zł (na styczeń i luty 2014 r.). Dodatkowo decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. przyznano skarżącemu zasiłek celowy na pokrycie kosztów leczenia, zakup żywności oraz środków higienicznych, czystości, na dofinansowanie do opłat za energię elektryczną i wywóz odpadów w wysokości [...] zł. Tym samym organy wyczerpująco wyjaśniły, że rodzina korzysta ze znacznej i regularnej pomocy finansowej ze strony organów pomocy społecznej. Udzielana pomoc nie zaspakaja co prawda wszystkich zgłaszanych potrzeb skarżącego i jego rodziny, ale jak słusznie podniosły organy, pomoc społeczna nie może stanowić stałego źródła utrzymania a jedynie, jak już wspomniano wcześniej, ma ona charakter subsydiarny wobec aktywności samego zainteresowanego w staraniach o poprawę swojej sytuacji bytowej (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Po 38/11 – orzeczenie publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Reasumując, w ocenie Sądu, organy obu instancji wyczerpująco wyjaśniły jakie czynniki zadecydowały o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku okresowego, co wyklucza możliwość zarzucenia organom przekroczenia granic uznania administracyjnego i dopuszczenia się dowolności przy rozpatrywaniu wniosku. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.