II SA/Po 1118/12

Dnia 21 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2013 rok sprawy ze skargi G. M. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2012 roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania G. M. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na remont mieszkania, na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) zwane dalej ups, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wydał swe rozstrzygnięcie w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 2 lipca 2012 r. G. M. zwróciła się do organu I instancji "z prośbą o pomoc". W trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 4 lipca 2012 r., a następnie w dniu 27 lipca 2012r. sprecyzowała, że oczekuje wyremontowania całego parteru mieszkania. Decyzją z [...] 2012 r. Prezydent Miasta P. odmówił G. M. przyznania zasiłku celowego na remont mieszkania. Organ ustalił, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, lecz nie posiada żadnego własnego dochodu, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i utrzymuje się głównie ze świadczeń pomocy społecznej. W związku z tym strona nie przekracza kryterium dochodowego. Organ I instancji ustalił też, że do stałych wydatków wnioskodawczyni należą: opłaty za wodę – 186,88 zł, energię elektryczną – 152,52 zł, za wywóz śmieci – 17 zł. Prezydent Miasta wyjaśnił, że świadczenia z pomocy społecznej powinny mieć charakter pomocniczy w tym sensie, że powinny wspierać osobę w wysiłkach zmierzających do pozyskania własnych środków materialnych. Nie negując potrzeby remontu mieszkania strony organ uznał, że potrzeba ta nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej. Stwierdził, że G. M. ma do dyspozycji 1 i 2 piętro domu, gdzie ma odpowiednie warunki do codziennej egzystencji, a pokoje wymagające remontu znajdują się w tej części domu, która nie jest przez nią wykorzystywana. Remont służyłby zatem podniesieniu standardu życia. Organ podkreślił, że strona otrzymuje pomoc w formie zasiłku okresowego i zasiłków celowych na żywność. Organ II instancji podtrzymał stanowisko organu I instancji. Stwierdził, że odwołująca otrzymuje systematycznie wsparcie na zaspokojenie swoich potrzeb. W okresie od 1 lipca do 30 września 2012 r. pobierała zasiłek okresowy w kwocie 418 zł miesięcznie, zasiłek celowy na zakup żywności w wys. 250 zł, a zatem nie została pozostawiona sama w trudnej sytuacji. Ponadto strona ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, albowiem w domu, w którym mieszka ma do dyspozycji 1 i 2 piętro. Remontu wymaga jedynie parter domu, który nie jest przez nią wykorzystywany. Kolegium dodało, że organ I instancji ustalił, że skarżąca podjęła działania zmierzające do wynajęcia 3 pokoi (doprowadza do nich prąd i gaz), a zatem w niedługiej przyszłości powinna uzyskać środki finansowe, z których będzie mogła przeprowadzić remont. SKO uznało, że bezzasadne są zarzuty odwołującej, w myśl których to Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie przyczynił się do konieczności remontu mieszkania, odmawiając dofinansowania kosztów adaptacji mieszkania. Okoliczność ta nie ma wpływu na zasadność przyznania przedmiotowego zasiłku celowego. Kolegium podkreśliło, powołując się na przepisy art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Świadczenia z pomocy społecznej powinny zatem być przyznawane wówczas, gdy jednostka znajdująca się w sytuacji kryzysowej nie ma możliwości przezwyciężenia trudności własnymi siłami. Kolegium wskazało, że wprawdzie obecnie strona dysponuje skromnym dochodem w postaci zasiłków z pomocy społecznej, to w niedalekiej przyszłości powinna uzyskać środki z wynajmu pokoi, zatem będzie mogła przeprowadzić remont ze środków własnych. Organ odwoławczy wskazał, iż wprawdzie w art. 39 ust. 1 ups wymienia się drobne remonty jako jedną z niezbędnych potrzeb bytowych, to jednak przeprowadzenie remontu domu przez stronę nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu powołanego przepisu. G. M. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. Podniosła, że organ odwoławczy rozminął się z treścią odwołania i ustaleniami stanu faktycznego, nie wziął bowiem pod uwagę, że przed sądem powszechnym toczy się postępowanie w sprawie wyrządzenia skarżącej krzywdy przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. (sygn. akt I C 1357/07). Skarżąca podała, że będąc właścicielką domu o trzech kondygnacjach i mając schorzenie narządu ruchu wymaga pomocy. Podkreśliła, że nic jej nie wiadomo o przyłączaniu do pokoju prądu i gazu. Wskazała, że nieprawdą jest też, że zamiar wynajmu pokoi pozwoli jej uzyskać kwotę umożliwiającą utrzymanie. Jednocześnie podała, że koszt remontu jednego przyziemia to 60 x 5.000 zł. W odpowiedzi SKO w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie przed Sądem skarżąca wskazała, iż wystąpiła z wnioskiem w niniejszej sprawie z uwagi na sugestie pracownika socjalnego, który zasugerował możliwość takiej pomocy. Oświadczyła, że jest jedyną właścicielką tej nieruchomości i posiada dwoje dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skargę należało oddalić, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami postępowania. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była decyzja SKO w P. z dnia [...] 2012 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2012 r. odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku celowego na remont mieszkania. Materialnoprawną podstawą decyzji wydanych w niniejszej sprawie były przepisy art. 39 ust. 1 i 2 ups. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ups w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ups). Zgodnie z art. 8 pkt 1 ups prawo do świadczeń pieniężnych, w tym m.in. w formie zasiłku celowego, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, które dochód nie przekracza 477 zł. Co istotne zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że świadczenie to może, ale nie musi zostać przyznane, nawet w przypadku spełnienia przez wnoszącego o taki zasiłek przesłanek do jego przyznania. Spełnienie przez wnioskodawcę warunków ustawowych, zarówno co do kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., jak i w zakresie wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 1-15 u.p.s. (np. ubóstwo, bezrobocie, czy niepełnosprawność), nie jest równoznaczne z obowiązkiem przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Przyznanie bądź odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia, ze względu na jego uznaniowy charakter, uzależnione jest dodatkowo od oceny organu dokonanej w ramach art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4 u.p.s. (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 września 2012 r., sygn. akt IV SA/GL 1144/11, Lex nr 1222446). Stosownie do przepisu art. 2 ust. 1 ups pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W doktrynie wskazuje się, że w przepisie tym zawarta jest jedna z konstytucyjnych zasad, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej i zarazem fundamentalna zasada pomocy społecznej. Mowa tu o pomocniczości (subsydiarności). Treść zasady pomocniczości, kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli (...). Zasada pomocniczości, odwołując się do samodzielności jednostek, podkreśla również ich odpowiedzialność. Państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. Należy umacniać pierwszeństwo i autonomię jednostki. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa. Innymi słowy zasadę pomocniczości można sprowadzić do zakazu wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Analizowany przepis przewiduje zastosowanie pomocy społecznej przy łącznym spełnieniu dwóch przesłanek: wystąpienia trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia (vide: I. Sierpowska, Komentarz do art. 2 ustawy o pomocy społecznej, źródło: Lex Omega). Należy podkreślić, że ustawodawca wskazując, że jednostka powinna w pierwszej kolejności liczyć na własne "uprawnienia", "zasoby" i "możliwości" nie definiuje tych pojęć. Powinny być one każdorazowo indywidualnie badane i oceniane. Z pewnością jednak chodzi tu o wszelkie wierzytelności, możliwości dochodzenia innych praw majątkowych, wartościowe rzeczy ruchome i nieruchomości, a także uprawnienia alimentacyjne. Wobec powyższego należy stwierdzić, że wykładni art. 39 ust. 1 i 2 ups należy dokonywać w świetle powołanej zasady pomocniczości (art. 2 ust. 1 ups), a także w świetle celów i możliwości pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ups). Mając na względzie, że przyznanie świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę przyjmuje się, że uznanie to doznaje ograniczeń w świetle brzmienia art. 7 k.p.a. Oznacza to, że organ winien z urzędu lub na wniosek strony podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z tej przyczyny organ działając w ramach uznania winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie zmierzające do oceny stwierdzonego stanu faktycznego. Nie wyklucza to możliwości odmowy przyznania świadczenia (wyrok NSA z dnia 18 maja 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 25/98, LEX nr 44078), lecz nakłada na organ obowiązek każdorazowego precyzyjnego wskazania przesłanek odmowy udzielenia świadczenia. Konieczność uzasadnienia rozstrzygnięcia związana jest również z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.). W niniejszej sprawie nie budziło sporu, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ups. Jest bowiem osobą samotnie gospodarującą, która nie uzyskuje dochodów. Jednocześnie, jak wynika z ustaleń organu I instancji, których skarżąca nie podważa, jest ona wspierana w formie zasiłków okresowych i celowych na żywność. W dacie wydania zaskarżonej skarżąca pobierała zasiłek okresowy w kwocie 418 zł miesięcznie i zasiłek ceowy na żywność w kwocie 250 zł (k. 45 i 41 akt adm. I instancji). Jednocześnie organ I instancji ustalił jej stałe wydatki związane z utrzymaniem domu na kwotę ok. 356 zł. Istotną okolicznością w niniejszej sprawie, na którą zwróciły uwagę organy orzekające, jest fakt, że skarżąca jest właścicielką domu, w którym mieszka, a na którego remont chciałaby uzyskać przedmiotowe środki z zasiłku celowego. Ów dom jest dwukondygnacyjny. Oznacza to, że skarżąca dysponuje znacznym majątkiem w postaci posiadanej nieruchomości. Jednocześnie wnosi o przyznanie zasiłku celowego na remont tegoż domu, wskazując, że wymaga on remontu, bowiem ze względu na wilgoć niszczeje. Nie kwestionując stanowiska skarżącej co do stanu technicznego jej domu, Sąd pragnie wskazać, że potrzeba skarżącej nie sprowadza się do bieżącej naprawy, drobnego remontu czy naprawy w mieszkaniu, lecz do kosztownego remontu domu. W związku z tym trafnie organy orzekające przyjęły, że treść żądania nie odpowiada pojęciu "niezbędnej potrzebie bytowej", w rozumieniu art. 39 ust. 1 ups. Ponadto stwierdzić należy, że skarżąca dysponując tak znaczącym majątkiem, jakim jest dom dwukondygnacyjny z nieruchomością gruntową nie wykorzystuje własnych zasobów celem poprawy swej sytuacji materialnej. Jak się wydaje, brak jest przeszkód ku temu, by część domu nawet w stanie do remontu, niezamieszkała przez skarżącą, została wynajęta i przynosiła jej dochód, ewentualnie, by całą nieruchomość sprzedać i uzyskać środki na kupno adekwatnego do potrzeb i możliwości finansowych skarżącej mieszkania oraz środki na zaspokojenie codziennych potrzeb. Stanowczo zaś sprzeczne z zasadą pomocniczości byłoby kosztowne finansowanie remontu dwukondygnacyjnego domu skarżącej, w którym zamieszkuje ona samodzielnie i którą nie stać z własnych dochodów na jego utrzymanie. Ponadto Sąd pragnie zwrócić uwagę, że system prawa na pierwsze miejsce wśród instytucji pomocy osobom będącym w niedostatku, zgodnie z zasadą subsydiarności, wysuwa obowiązek alimentacyjny (vide: wyrok SN z dnia 3 września 1998 r.- I CKN 908/97 - OSNC 3/99/53 z g glosą T. Smyczyńskiego - OSP 10/99/ 173, akceptowany przez M. Andrzejewskiego: "Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej" Zakamycze 2003, s. 147 i n.). Z tej przyczyny organ pomocy społecznej powinien każdorazowo w drodze wywiadu środowiskowego ustalać, czy potrzeby skarżącej nie mogą zostać w całości lub w części zaspokojone przez osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 1964r. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązek dostarczania środków utrzymania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej albo rodzeństwo. Skarżąca zaś na rozprawie przed Sądem przyznała, że ma dwoje dzieci. Stąd też organ winien rozważać, czy oprócz pomocy publicznej, skarżąca nie mogłaby skorzystać z przysługującego jej uprawnienia do żądania pomocy od osób obciążonych wobec niej obowiązkiem alimentacyjnym. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) oddalił skargę.