II SA/Po 1139/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej; I. oddala skargę, II. przyznaje adwokat K. G. – G. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, kwotę (...) zł (w tym (...) zł tytułem podatku od towarów i usług). Decyzją z dnia (...) sierpnia 2011 r., nr (...), działający z upoważnienia Starosty Kolskiego Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K., na podstawie art. 104, art. 107 oraz art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) w związku z art. 87 ust. 8 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 80, poz. 526), art. 61 ust. 2 pkt. 1, art. 149, art. 155 oraz art. 106 ust. 3b i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) orzekł o zmianie decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Rodzinie w K. z dnia (...) czerwca 2006 r. w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt M. K. w Domu Pomocy Społecznej w ten sposób, że ustalono kwotę odpłatności w wysokości 70% dochodu, a więc w wysokości (...) zł. miesięcznie. Jak podano w uzasadnieniu powyższej decyzji wysokość odpłatności M. K. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej została ustalona ostateczną decyzją Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K. z dnia (...) czerwca 2006 r. i wynosiła (...) zł. Ponieważ od dnia (...) marca 2011 r. emerytura wypłacana M. K. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wynosi (...) zł miesięcznie (po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne), podwyższeniu uległ jej dochód, co uzasadniało zmianę decyzji o wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W dalszej części uzasadnienia wskazano, że z uwagi na fakt, iż M. K. zamieszkuje w Domu Pomocy Społecznej w K. od dnia (...) listopada 2000 r. w przedmiotowej sprawie należało zastosować zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej określone w art. 35 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.). Stąd wysokość odpłatności ustalono w wysokości 70% dochodu M. K. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. K. podnosząc, iż podniesienie odpłatności o przeszło 50% stanowiło czynność nie mającą uzasadnienia faktycznego i prawnego. Ponadto w zaskarżonej decyzji nie wskazano podstaw faktycznych jej wydania naruszając tym samym treść art. 107 § 3 kpa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) października 2011 r., nr (...), na podstawie art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt. 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powtórzył dotychczasowy przebieg postępowania a następnie wskazał, iż stosownie do treści art. 87 ust. 8 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 80, poz. 526) osoby przyjęte do domu pomocy społecznej przed dniem 01 stycznia 2004 r. oraz osoby posiadające skierowanie do domy pomocy społecznej ponoszą opłatę na dotychczasowych zasadach, a więc na zasadach określonych w art. 35 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z powyższym artykułem miesięczna opłata za pobyt w domu pomocy społecznej wynosi 200% kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednakże nie więcej niż 70% dochodu osoby przebywającej w domu pomocy społecznej. Równocześnie kwota odpłatności może zostać podwyższona do pełnego kosztu utrzymania, nie więcej jednak niż 70% dochody osoby, po osiągnięciu przez dom pomocy społecznej standardu określonego w ustawie. W przedmiotowej sprawie warunek powyższy został spełniony, gdyż Dom Pomocy Społecznej uzyskał zezwolenie na prowadzenie powyższej działalności decyzją Wojewody z dnia (...) marca 2009 r. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, iż decyzją ZUS z dnia (...) marca 2011 r. wzrosła wysokość emerytury skarżącej, przy czym wzrost powyższy przewyższył próg 10% kryterium dochodowego. Zmiana powyższa spowodowała konieczność zmiany wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w oparciu o treść art. 106 ust. 3b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wysokość odpłatności ustalono natomiast w oparciu o powołany powyżej przepis art. 35 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej przy uwzględnieniu faktu, iż rozporządzeniem Starosty K. z dnia (...) stycznia 2011 r. miesięczny koszt utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej w K. został ustalony na kwotę (...) zł. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. K. Zdaniem skarżącej organ dopuścił się wadliwej wykładni art. 106 ust. 3b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, podnosząc, że kryterium dochodowe o jakim mowa w powyższym artykule odnieść należy do świadczenia ustalonego pięć lat temu, a nie do ostatniej i przedostatniej zmiany dochodu. W ocenie skarżącej, gdyby ustawodawca chciał aby były brane pod uwagę dochody z daty ostatniego ustalenia odpłatności za świadczenia niepieniężne musiałby wyraźnie wskazać powyższą okoliczność w ustawie. Skoro nie wskazał takiej zasady, to należy przyjąć na podstawie wykładni językowej, że chodzi tutaj o kolejne, bezpośrednio po sobie następujące zmiany wysokości dochodu W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Podczas trwania rozprawy sądowoadministracyjnej pełnomocnik skarżącej wskazał, iż zważywszy na koszty leczenia pobieranie opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w takiej wysokości nie znajduje uzasadnienia. Podniesiono, iż na dochód skarżącej składa się zarówno emerytura, jak i świadczenie pielęgnacyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia zmiany decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Rodzinie w K. z dnia (...) czerwca 2006 r. w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt M. K. w Domu Pomocy Społecznej. Rozstrzygając przedmiotową sprawę należy wskazać w pierwszej kolejności, iż poza sporem pozostaje, że skarżąca została skierowana do Domu Pomocy Społecznej jeszcze w 2000 r. Okoliczność powyższa niesie daleko idące konsekwencje, bowiem do dnia 01 maja 2004 r. zasady odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej określały przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. W dniu tym weszła w życie ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w której uregulowano w sposób odrębny zagadnienie odpłatności z tytułu pobytu w Domu Pomocy Społecznej. Równocześnie, zgodnie z regulacją zawartą w art. 87 ust. 8 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, osoby przyjęte do domu pomocy społecznej przed dniem 01 stycznia 2004 r. oraz osoby posiadające skierowania do domu pomocy społecznej wydane przed dniem 1 stycznia 2004 r. ponoszą opłatę na dotychczasowych zasadach. W tym miejscu zwrócić uwagę wypada na treść art. 102 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, który to stanowi, iż ustawa wchodzi w życie z dniem 01 stycznia 2004 r., z tym, że enumeratywnie wymienione przepisy wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, czyli z dniem 29 listopada 2003 r. Wśród wymienionych przepisów, które wchodziły w życie z datą wcześniejszą nie ma wymienionego art. 87 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Uwzględniając zatem cytowany przepis art. 87 ust. 8 i art. 102 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego należy wskazać, że do odpłatności osób przyjętych, bądź skierowanych do domu pomocy społecznej przed dniem 01 stycznia 2004 r. należy stosować przepisy dotychczasowe, czyli przepisy obowiązujące do dnia wejścia w życie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Oznacza to, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 35 ust.1pkt.1 oraz ust.3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2003 r. Równocześnie, co warte podkreślenia, choć na mocy powołanego powyżej art. 87 ust. 8 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, osoby przyjęte do domu pomocy społecznej przed dniem 01 stycznia 2004 r. oraz osoby posiadające skierowania do domu pomocy społecznej wydane przed dniem 1 stycznia 2004 r. ponoszą opłatę na dotychczasowych zasadach to jednak nie oznacza, że normy ustawy z 1990 r. winny mieć także zastosowanie odnośnie kryterium dochodowego, zasad obliczania dochodu, regulacji związanej z koniecznością zmiany decyzji w przedmiocie odpłatności z tytułu pobytu w Domu Pomocy Społecznej wskutek zmiany dochodu, czy też zasad zwalniana z opłaty. Możliwość stosowania przepisów ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. została przez ustawodawcę ograniczona wyłącznie do zasad obliczenia opłaty, co przesądza, iż zastosowanie może znaleźć wyłącznie art. 35 powołanej powyżej ustawy. Zgodnie z art. 35 ust. 1pkt.1 ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. pobyt w domu pomocy społecznej był odpłatny, a miesięczną opłatę osoby pełnoletniej, posiadającej dochód ustalało się w wysokości 200% kwoty określonej w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Opłata taka nie mogła być jednak wyższa niż 70% dochodu tej osoby. Wg ust. 3 omawianego przepisu opłata, o której mowa w ust. 1 pkt 1-3, mogła zostać podwyższona do pełnego kosztu utrzymania, nie więcej jednak niż 70 % dochodu osoby lub na osobę w rodzinę, po osiągnięciu przez dom pomocy społecznej standardu, zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. W myśl tego zaś przepisu – domy pomocy społecznej, które nie osiągają obowiązującego standardu, są obowiązane do opracowania i realizacji programu naprawczego do 2010 r. Stosownie do tych przepisów opłata za pobyt w domu pomocy społecznej wynosiła 200% kryterium dochodowego, ale jeżeli dochód uzyskiwany przez pensjonariusza był niższy od tej kwoty, to wówczas odpłatność nie mogła przekroczyć 70% ustalonego dochodu. Ustawodawca wskazał, że zasady te obowiązują do czasu spełnienia przez placówkę wymaganych standardów. Po uzyskaniu stosownego zezwolenia obowiązywać miał tylko jeden sposób obliczania odpłatności, tzn. opłata miała wynosić 70% uzyskiwanego przez mieszkańca domu dochodu. Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, iż organy administracji publicznej prawidłowo orzekły o zwiększeniu kwoty odpłatności z tytułu pobytu skarżącej w Domu Pomocy Społecznej. Jak bowiem wynika z akt sprawy decyzją ZUS z dnia (...) marca 2011 r. wzrosła wysokość emerytury skarżącej, przy czym wzrost powyższy przewyższył próg 10% kryterium dochodowego. Stwierdzona zmiana dochodu skarżącej spowodowała konieczność zmiany wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w oparciu o treści art. 106 ust. 3b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10 % odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Co istotne, jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 września 2010 r., sygn. akt I OSK 703/10, LEX 745297, wykładnia językowa omawianego przepisu art. 106 ust. 3b ustawy o pomocy społecznej z 2004 r. nie budzi wątpliwości interpretacyjnych co do jego zakresu zastosowania przesądzając, iż zwrot "okres ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej" należy rozumieć jako okres przypadający po ostatecznym ustaleniu w drodze decyzji administracyjnej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Tym samym wbrew stanowisku prezentowanemu przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego, 10% wzrost dochodu odnosi się do wzrostu pomiędzy ostatnią decyzją o ustaleniu odpłatności z tytułu pobytu w Domu Pomocy Społecznej (co miało miejsce w 2006 r.), a decyzją obecną, a nie zaś do zmiany dochodów na skutek kolejnych decyzji organu rentowego. Innymi słowy zastosowanie art. 106 ust. 3b ustawy o pomocy społecznej z 2004 r. nie odnosi się tylko i wyłącznie się w sytuacji, w której świadczenie emerytalne skarżącej wzrosłoby jednorazowo o 10%. W ramach zawisłej sprawy Sąd skontrolował wysokość ustalonej odpłatności dochodząc do wniosku, że odpowiada ona zasadom określonym w art. 35 ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. Organy prawidłowo uznały, iż wobec uzyskania przez Dom Pomocy Społecznej zezwolenia na prowadzenie powyższej działalności decyzją Wojewody z dnia (...) marca 2009 r., w sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania podwyższonej kwoty odpłatności. Odnosząc się do zarzutów skarżącej, wskazać należy, iż organy administracji przy ustalaniu dochodu skarżącej prawidłowo doliczyły uzyskiwane przez skarżącą świadczenie pielęgnacyjne. Pomoc w postaci świadczenia pielęgnacyjnego nie została bowiem wymieniona w treści art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej z 2004 r., który zawiera enumatywny katalog świadczeń, których nie wlicza się do dochodu. A contrario, świadczenie powyższe musi zostać do niego wliczone. Również podnoszony przez skarżącą zarzut nieadekwatność odpłatności z tytułu pobytu w Domu Pomocy Społecznej, w stosunku do uzyskiwanych przez nią dochodów, nie znajduje uzasadnienia. Art. 35 ustawy o pomocy społecznej wskazuje wprost na wysokość powyższej opłaty oraz na zasady jej naliczania. Sąd podkreśla, iż zgodnie z obecnie obowiązującym przepisem art. 64 ustawy o pomocy społecznej z 2004 r. istnieje możliwość zwolnienia w całości lub części osoby ponoszącej opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej na jej wniosek Jako przesłanki zwolnienia wskazano: ponoszenie opłaty za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; wystąpienie uzasadnionych okoliczności, w szczególności długotrwałej choroby, bezrobocia, niepełnosprawności, śmierci członka rodziny, strat materialnych powstałych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych oraz fakt utrzymywania się przez małżonków, zstępnych, wstępnych z jednego świadczenia lub wynagrodzenia, osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży, samotnie wychowuje dziecko. Stąd też, na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej z 2004 r. skarżąca, w powołaniu na jedną z powyższych okoliczności, może wystąpić do Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z wnioskiem o zwolnienie jej z opłaty w całości lub w części. Podsumowując dotychczasowe rozważania wskazać należy, iż w sprawie zaszły przesłanki do zmiany decyzji o ustaleniu odpłatności za pobyt skarżącej w Domu Pomocy Społecznej. Równocześnie organy prowadzące postępowanie na podstawie art. 35 ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. w sposób prawidłowy ustaliły wysokość odpłatności. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 250 powyższej ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt. 1c) oraz §19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).