II SA/Po 1144/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędziowie sędzia NSA Paweł Miładowski as.sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak ( spr ) Protokolant sekretarz sądowy Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 lipca 2005 r. sprawy ze skargi H. i J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących H. i J. M. kwotę 10 ( dziesięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona winna być wykonywana. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ E.Makosz-Frymus /-/ P.Miładowski JF 4/II SA/Po 1144/03 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] lutego 2002 r. skarżący J.M. wystąpił do Prezydenta Miasta P. – Wydziału Zdrowia i Spraw Społecznych Oddział ds. Dodatków Mieszkaniowych Urzędu Miasta o przyznanie dodatku mieszkaniowego na zajmowany wraz z rodziną lokal mieszkalny nr [...] w zasobach Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w P., ul. [...]. W dokumentacji wniosku skarżący podał, iż w skład jego gospodarstwa domowego wchodzą cztery osoby. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r. Nr [...] Prezydent Miasta P. przyznał J.M. dodatek mieszkaniowy na okres od 01.03.2002 r. do 31.08.2002 r., w wysokości 275,49 zł miesięcznie, w tym ryczałt za brak ciepłej wody w wysokości 9,28 zł. W uzasadnieniu tej decyzji organ wyjaśnił, iż ustalając wysokość dodatku uwzględnił dwuosobowe gospodarstwo domowe, a pomijając osoby pełnoletnich dzieci wnioskodawcy uznał, że nie zamieszkują one stale w przedmiotowym lokalu. Decyzję tę J.M. zaskarżył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które decyzją z dnia [...] października 2002 r. nr [...] rozstrzygnięcie to uchyliło, wskazując na konieczność dokonania ustaleń z jakich środków J.M. łoży na utrzymanie dzieci uczących się poza domem oraz w jakiej części partycypują w tym osoby trzecie. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. Nr [...] przyznał J.M. dodatek mieszkaniowy na okres od dnia 01.03.2002 r. do dnia 31.08.2002 r., w wysokości 275,49 zł miesięcznie, w tym ryczałt za brak ciepłej wody w wysokości 9,28 zł. W uzasadnieniu tej decyzji organ wyjaśnił, iż ustalając wysokość dodatku ponownie uwzględnił dwuosobowe gospodarstwo domowe wnioskodawcy, wskazując iż przeprowadzona analiza budżetu gospodarstwa domowego rodziny wskazuje, że rodzice nie ponoszą kosztów związanych z zakwaterowaniem i utrzymaniem dzieci uczących się w innych miastach. Powołując się na doświadczenie życiowe organ wyjaśnił, iż z deklarowanych i wykazanych dochodów wnioskodawcy oraz jego żony, nie jest możliwe ponoszenie tych kosztów. Składając odwołanie od powyższej decyzji J.M. oraz jego żona H. zakwestionowali wysokość przyznanego dodatku, powołując się na argumentację przytoczoną i znaną organom rozstrzygającym sprawę w związku z wniesionymi odwołaniami oraz skargami od decyzji dotyczących przyznania dodatku mieszkaniowego za wcześniejsze okresy. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy, w uzasadnieniu decyzji odwołując się do definicji gospodarstwa domowego zawartej w art. 4 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Zgodnie z tym przepisem przez gospodarstwo domowe rozumieć należało gospodarstwo prowadzone przez osoby stale razem zamieszkujące i gospodarujące, przy czym zdaniem Kolegium przyznanie dodatku mieszkaniowego uzależnione zostało od faktycznego, a nie formalnego, zamieszkiwania i gospodarowania. Zdaniem organu II instancji w sytuacji, gdy od dłuższego czasu dorosłe dzieci kształcą się poza miejscem stałego zameldowania i tam utrzymywane są przez osoby trzecie mając przez te osoby zapewnione warunki bytowe i mieszkaniowe, nie można uznać, że tworzą gospodarstwo domowe z rodzicami w lokalu nr [...] przy ulicy [...] w P. Podzielając stanowisko organu I instancji odnośnie wyników przeprowadzonej analizy budżetu rodziny oraz wynikających z tej analizy wniosków Kolegium wyjaśniło, iż wysokość przyznanego dodatku ustalona została w sposób prawidłowy, z uwzględnieniem treści art. 6 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. W skardze na powyższą decyzję H. i J. M. wnieśli o jej uchylenie, zarzucając Samorządowemu Kolegium Odwoławczego nie ustosunkowanie się do zarzutów podniesionych w odwołaniu z dnia [...] kwietnia 2003 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wyjaśniając, iż informacje J.M. w zakresie wykazanych dochodów nie są rzetelne w świetle pisma Urzędu Miasta P. Wydziału Komunikacji z dnia [...] kwietnia 2003 r., z którego wynika, iż wraz z żoną są właścicielami kilku samochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 71 poz. 734) przez gospodarstwo domowe rozumie się lokatora samodzielnie zajmującego lokal lub lokatora, jego małżonka i inne osoby wspólnie z nim stale zamieszkujące i gospodarujące, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tego lokatora. W myśl uchwały pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2002 r. sygn. akt OPK 21/02 (ONSA 2003/1/12) punkt wyjścia do wyjaśnienia treści art. 4 stanowi istota i cel samego dodatku mieszkaniowego, którego prawny charakter można określić jako szczególne świadczenie pieniężne wypłacane przez gminę na rzecz wskazanych w ustawie osób o niskich dochodach, znajdujących się w trudnej sytuacji, którym przysługuje tytuł prawny do lokalu, w celu umożliwienia im zapłaty czynszu oraz pokrycia innych obciążających je wydatków na zajmowany lokal W tym aspekcie głównym zadaniem instytucji dodatku mieszkaniowego jest zrekompensowanie osobom uzyskującym niskie dochody, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania mieszkania, skutków większego obciążenia ich budżetów domowych, wynikających ze zwiększonych wydatków na mieszkanie. Podstawowym kryterium, od którego ustawa uzależnia przyznanie dodatku, jest poziom dochodu przypadającego na jedną osobę w gospodarstwie domowym, liczonego według zasad przyjętych w jej art. 3 ust. 3 i 4. Drugą przesłankę stanowi kryterium powierzchni użytkowej lokalu w przeliczeniu na liczbę członków gospodarstwa domowego (art. 5 ust. 1-4). A zatem dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego liczba osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą stanowi zagadnienie kluczowe i wymaga prawidłowych ustaleń. W niniejszej sprawie organy I i II instancji odmówiły zaliczenia do gospodarstwa domowego skarżących ich uczących się w innych miastach dzieci. Zgodnie z wyżej powołaną uchwałą uczący się poza miejscem zamieszkania członek gospodarstwa domowego, czasowo zaspokajający część swoich potrzeb w miejscu nauki, zachowuje prawo do zamieszkania wspólnie z rodziną i najczęściej nie traci faktycznego kontaktu z domem rodzinnym. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że osoba taka przebywa okresowo także w domu rodzinnym, w którym nadal mieści się najczęściej jego stałe centrum życiowe. Studiujący poza miejscem zamieszkania członek rodziny z reguły nie tworzy bowiem własnego, odrębnego gospodarstwa domowego. Trzeba także uwzględnić wzajemne obowiązki pomiędzy rodzicami i dziećmi, wynikające z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a w szczególności zakres obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny obejmuje dostarczanie uprawnionemu środków utrzymania, do których zalicza się także zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych uprawnionego (art. 128 k.r.o.). Zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych dziecka uczącego się poza domem rodzinnym może polegać zarówno na korzystaniu przez dziecko z mieszkania rodziców, jak i na równoczesnym korzystaniu z odpowiedniego mieszkania w miejscowości, w której jest szkoła czy uczelnia. Również wydatki ponoszone w takim wypadku przez rodzinę są objęte wspólnym budżetem rodziny. To, że dziecko uczy się w innej miejscowości i korzysta tam z mieszkania, zarówno ze względów faktycznych, jak i prawnych, nie musi oznaczać, że nie jest osobą wspólnie stale zamieszkującą i gospodarującą z rodzicami w rozumieniu art. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. W niniejszej sprawie organy rozstrzygające o przyznaniu skarżącym dodatku mieszkaniowego w kwestionowanej przez nich wysokości uznały, iż wysokość osiąganych przez skarżących dochodów upoważnia do postawienia tezy, iż dzieci skarżących nie tworzą z nimi wspólnego gospodarstwa domowego w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu. Powyższą argumentację wskazane organy oparły na dokumentacji wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego, treści oświadczenia złożonego przez skarżących do protokołu w dniu [...] grudnia 2002 r. oraz sporządzonego zestawienia – analizy budżetu ich gospodarstwa domowego, zawartych na kartach 45 i 46 akt I instancji. Tymczasem w ocenie Sądu wnioski, jakie organ wyprowadził z analizy tych dokumentów są chybione i nie uzasadniają przyjęcia, iż dzieci skarżących nie tworzą wraz z nimi gospodarstwa domowego w rozumieniu przepisu ustawy. Z analizy budżetu rodziny wynika bowiem, iż uwzględniając pobrane kredyty bankowe w każdym z trzech miesięcy w okresie od listopada 2001 r. do stycznia 2002 r. posiadali oni do dyspozycji nadwyżkę pieniężną w stosunku do ponoszonych w tych miesiącach wydatków, którą mogli przeznaczyć na bieżące wydatki, w tym na utrzymanie dzieci. Skarżący w swoich wyjaśnieniach złożonych do protokołu wskazali, iż resztę posiadanych pieniędzy przeznaczyli na dzieci; synowi dawali ok. 100 zł na miesiąc, a córce ok. 60 zł. miesięcznie, jak również, że dzieciom pomagają dając artykuły żywnościowe, w tym domowe, przetworzone produkty żywnościowe. W świetle tych wyjaśnień, przy jednoczesnym nie zebraniu dokumentacji związanej z udzielonym kredytem oraz analizą przepływu pieniędzy przez rachunek bankowy, na który środki te zostały przelane, nie sposób twierdzić, iż skarżący w okresie tym nie ponosili kosztów utrzymania swoich dzieci. Co prawda z analizy akt sprawy wynika, iż nie ponoszą oni kosztów zakwaterowania swoich dzieci podczas ich nauki poza P., to jednak ponosili oni pozostałe koszty ich utrzymania w badanym okresie, w tym koszty dojazdów do domu. Zważyć należy ponadto, iż w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego (listopad 2001 r.-styczeń 2002 r.) przypadały święta - Wszystkich Świętych, Niepodległości, Boże Narodzenie, Nowy Rok, jak również ferie zimowe i przerwa międzysemestralna. Skarżący oświadczyli, iż dzieci w okresach tych przebywały w domu, tym samym na przestrzeni trzech miesięcy przez jeden miesiąc bezspornie spełniona została przesłanka wspólnego zamieszkiwania oraz gospodarowania całej rodziny. Okoliczności tych w niniejszej sprawie nie rozważono, czym naruszono art. 77 §3 i 107 §3 k.p.a. Zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Celowi temu służą m.in. zasady postępowania zawarte w artykułach 7 i 77 §1 k.p.a., w myśl których organa administracji powinny podejmować wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nadto mają one obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W niniejszej sprawie skarżącym przyznano dodatek mieszkaniowy i jednocześnie w odpowiedzi na skargę organ II instancji kwestionuje treść złożonych przez nich deklaracji o osiąganych dochodach, próbując w ten sposób poważyć wiarygodność twierdzeń o ponoszeniu kosztów utrzymania i nauki dzieci poza miejscem zamieszkania. Tymczasem organ rozpatrujący wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego ma obowiązek zbadać i wyjaśnić, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia, bowiem zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych organ może odmówić przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, o której mowa w ust. 1, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, nieuzasadniająca przyznania pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. W tej sytuacji jako wewnętrzne sprzeczne jawi się kwestionowanie wiarygodności złożonych przez skarżących oświadczeń o dochodach, gdy jednocześnie w oparciu o te oświadczenia dodatek został przyznany. W niniejszej sprawie orzeczono o przyznaniu skarżącym dodatku mieszkaniowego w wysokości 275,49 zł, stąd uwzględniając zawarty w art. 134 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zakaz orzekania na niekorzyść strony skarżącej, Sąd nie weryfikował zaskarżonych decyzji w aspekcie zasadności przyznania dodatku w wysokości 275,45 zł. Co do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżących oraz ustalenia dodatku w tej wysokości sprawa jest ostatecznie przesądzona na korzyść skarżących. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami), należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...]. Zgodnie z przepisem art. 152 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o dopuszczalności wykonania decyzji w zakresie przyznającym świadczenie. O kosztach orzeczono na postawie art. 200 tej ustawy. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji zobligowane są uwzględnić wyjaśnienia skarżących odnośnie ponoszonych przez nich kosztów utrzymania dzieci w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego od dnia [...] marca 2002 r., kierując się przy tym wskazaniami wynikającymi z treści niniejszego wyroku. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ E. Makosz-Frymus /-/P. Miładowski jf