II SA/Po 1145/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2015 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia (...) października 2012 r. nr (...) Wójt Gminy S., działając na podstawie art. 1 ust. 2, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1 i 2, art. 15 ust. 1, art. 18 ust. 1, art. 20 i 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7, ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej jako "K.p.a." przyznał A. K., jako osobie uprawnionej, świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną – M. K., w kwocie (...) zł miesięcznie na okres od dnia (...) października 2012 r. do (...) września 2013 r. Decyzją z dnia (...) maja 2014 r. Wójt Gminy S., działając na podstawie art. 27 ust. 1, ust 1a, ust. 2 w związku z art.2 pkt 3, art. 12 ust. 1 i art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zobowiązał K. K. do zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymanych przez osobę uprawnioną M. K. na podstawie decyzji z dnia (...) października 2012 r., w kwocie (...) zł oraz ustawowych odsetek naliczanych od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. K., wskazując na swoją ciężką sytuację życiową oraz wyjaśniając, że do czasu osadzenia w areszcie śledczym realizował obowiązek alimentacyjny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) września 2014 r. nr (...) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia (...) maja 2014 r. Uzasadniając powyższe stanowisko podniesiono, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Po zakończeniu okresu świadczeniowego organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną do świadczeń z funduszu (art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). W ramach prowadzonego postępowania organy administracji publicznej były jedynie zobowiązane do ustalenia, czy została wydana ostateczna decyzja o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz czy świadczenia powyższe zostały wydane. W takim przypadku organy są zobowiązane do wydania decyzji zobowiązującej dłużnika alimentacyjnego do spłaty powstałego zadłużenia. Równocześnie pouczono skarżącego, że może on wystąpić o umorzenie należności, odroczenie terminu jej zapłaty albo rozłożenie kwoty zadłużenia na raty. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. K., podtrzymując zarzuty zawarte w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia prawidłowości zobowiązania K. K. do zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymanych przez osobę uprawnioną. Matetialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w niniejszej sprawie stanowiły rzepisy ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 – 2 powołanej powyżej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki te są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego aż do dnia spłaty. Decyzję w zakresie zwrotu wypłaconych świadczeń podejmuje organ właściwy wierzyciela co do zasady po zakończeniu okresu świadczeniowego, przy czym należy podkreślić, iż nie ma ona charakteru uznaniowego. Użycie bowiem przez ustawodawcę sformułowania "wydaje" oznacza, że organ właściwy wierzyciela nie ma swobody w decyzji, czy nakazać zwrot wypłaconych świadczeń, lecz do wydania takiego nakazu jest obowiązany. Nałożenie obowiązku zwrotu określonych kwot w trybie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest możliwe dopiero po ustaleniu, że wymienione świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały rzeczywiście wypłacone wraz ze szczegółowym określeniem ich wysokości oraz daty, w której dokonano wypłaty. Wspomniane okoliczności mają bowiem kluczowe znaczenie z punktu widzenia poprawności wyliczeń nie tylko co do samej należności głównej, lecz także co do odsetek. Należy odnotować, iż według art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznaje się na dany okres świadczeniowy, a wypłaca w okresach miesięcznych. Organ powinien zatem dysponować odpowiednim wyciągiem środków przekazywanych co miesiąc osobom uprawnionym wraz z określeniem wysokości odsetek, które narosły zgodnie z art. 27 ust. 1a tejże ustawy. Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy oraz z uzasadnienia decyzji z dnia (...) maja 2014 r. wynika, że została ona oparta na decyzji z dnia (...) października 2012 r., którą przyznano A. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego. W decyzji wskazano też kiedy przyznane świadczenia zostały wypłacone uprawnionemu. Organ nie podjął się jednak orientacyjnego wyliczenia odsetek przypadających do zapłaty na datę wydania decyzji. Odnosząc się do kwestii odsetek od przypadającej do zwrotu kwoty świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku z dnia 18 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Po 274/14, Lex Nr 1493176, gdzie wskazano, iż obliczenie ich i wskazanie w osnowie decyzji, nie jest bezwzględnym obowiązkiem organu wydającego decyzję. Art. 27 ust. 1 i ust. 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wprost wskazują, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela wypłaconych należności łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W konsekwencji, skoro w zasadzie data zapłaty odsetek zwykle będzie datą późniejszą od daty wydania decyzji, obliczenie takiej niepełnej kwoty odsetek i wskazanie jej w osnowie decyzji nie jest niezbędne. Nie oznacza to jednak, że organ może zaniechać naliczania należnych odsetek i w tym zakresie zdać się wyłącznie na stronę. Zdaniem Sądu, z uwagi na zasady zawarte w art. 8, art. 9 i art. 11 K.p.a. uzasadnione jest wyliczenie w uzasadnieniu decyzji aktualnej kwoty należnych odsetek (na dzień wydania decyzji lub inny oznaczony dzień) celem unaocznienia stronie rozmiaru należności odsetkowej obok należności głównej (z zastrzeżeniem, że kwota ta ulega zwiększeniu o odsetki należne do dnia faktycznej zapłaty należności głównej). Skoro organ powinien naliczać odsetki, stosownie do treści art. 27 ust. 1a powołanej ustawy, od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, to nie ma żadnych przeszkód prawnych ani techniczno-rachunkowych do wskazania w uzasadnieniu decyzji ich aktualnej wysokości, przypadającej na konkretny dzień. Odnosząc się natomiast do okoliczności podniesionych w skardze przez skarżącego Sąd stwierdza, że nie dają one podstawy do zaniechania przez organ podjęcia decyzji o zobowiązaniu do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Jeżeli bowiem ustalone zostało, że należności z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone osobie uprawnionej, to wydanie decyzji zobowiązującej skarżącego do ich zwrotu jest konieczne. Sąd zwraca jednak uwagę, ze organ pouczył skarżącego, że może on złożyć wniosek o umorzenie należności co znajduje podstawę w przepisach art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W art. 30 ust. 2 powołanej powyżej ustawy wskazano, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił uchylić zaskarżoną decyzję. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 powołanej powyżej ustawy.