II SA/Po 1168/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi B. K. i A. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w P. z dnia (...) NR (...) w przedmiocie nakazu rozbiórki budowli postanawia odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy /-/ A. Łaskarzewska Postanowieniem z dnia 02 lutego 2012 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu, skarżący B. K. i A. K. reprezentowani przez pełnomocnika z wyboru radcę prawnego M. W. wnieśli o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazano, iż oboje są bezrobotni, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Na utrzymaniu mają troje dzieci w wieku 10 lat, 7 lat i 1,5 roku. Skarżąca w swoim wniosku o prawo pomocy podała, że mąż nie pracuje, nie uzyskuje dochodów, a w rubryce 10 – dochody – wskazała, że mąż pracuje dorywczo u rolników w zależności od zapotrzebowania na pracę i zarabia (...) zł do (...) zł. Skarżący oświadczył, że do końca września 2011 r. przebywał na zwolnieniu chorobowym, po zakończeniu zwolnienia stracił pracę i do chwili obecnej nie może znaleźć nowego zatrudnienia. Dalej podał, że pracuje dorywczo u rolników i zarabia (...) zł do (...) zł. We wniosku wskazano, że miesięczne koszty utrzymania domu wynoszą około (...) zł ( w tym prąd - (...) zł, gaz – (...) zł, telefon, - (...) zł, woda – (...) zł, ogrzewania w sezonie zimowym około (...) zł), nadto wyżywienie córki w przedszkolu – (...) zł, dowóz do przedszkola około (...) zł miesięcznie. Skarżący posiadają majątek – dom o powierzchni (...) m² w G. oraz nieużytki rolne o powierzchni (...) ha oraz samochód osobowy marki (...) z 2003 r. Skarżąca oświadczyła, że nie pracuje, zajmuje się dziećmi, leczy się na kamicę nerkową i z tego tytułu raz w miesiącu ma wizytę lekarską i wykupuje leki za kwotę (...) zł – (...) zł. Oświadczyli, że korzystają z pomocy rodziny, zwłaszcza w zakresie wyżywienia. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 09 stycznia 2012 r. skarżący zostali wezwani do osobistego uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżący złożyli uzupełniające oświadczenia oraz kserokopię PIT-36 za 2010 r., z którego wynika, że skarżący ze stosunku pracy za granicą uzyskał (...) zł., decyzję Powiatowego Urzędu Pracy, z której wynika, że został uznany za osobę bezrobotną od dnia (...) listopada 2011 r. Skarżący oświadczył, że jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny. Dochód za 2010 r. uzyskał z pracy w Danii, gdzie pracował tylko do września 2010 r. na skutek utraty pracy z powodu choroby. Oświadczył również, że obecnie uzyskuje dochód dorywczy w wysokości (...) zł miesięcznie. Skarżąca natomiast nie uzyskuje dochodu i zajmuje się wychowaniem dzieci. Nie prowadzą gospodarstwa rolnego, działalności gospodarczej, nie posiadają rachunków bankowych, nie posiadają pożyczek, kredytów, ani oszczędności. Oświadczyli, że majątek nieruchomy stanowi dom jednorodzinny. Miesięczne koszty utrzymania wynoszą: prąd (...) zł, woda – (...) zł, podatek około (...) zł na rok, dowóz dzieci do szkoły około (...) zł, gaz – (...) zł, ogrzewanie (...) zł w skali roku, telefon – (...) zł. W kwestii poniesionych kosztów wybudowania wolnostojącego dwustanowiskowego garażu, którego dotyczy przedmiotowa sprawa, skarżący podał, że koszt ten wyniósł około (...) zł. Wybudował, go z otrzymanych od ojca płyt betonowych, z drewna wyciętego z lasu teścia, a blachę na dach dostał od brata, brakujące części zakupił na allegro po okazyjnej cenie. Jak następnie wyjaśnił referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przy czym ciężar wykazania zasadności wniosku spoczywa, na osobie ubiegającej się o prawo pomocy. Złożone przez wnioskodawców oświadczenia majątkowe zawarte w treści formularzy o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 § 1 powołanej powyżej ustawy., zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach wnioskodawcy. Zarówno wniosek sformułowany na formularzu, jak i jego uzupełnienie budzą wątpliwości, co do wiarygodności oświadczenia o stanie finansowym i dochodach. Oświadczenia złożone na formularzach nie korespondują z oświadczeniami w tej samej kwestii złożonymi w uzupełnieniu wniosku o prawo pomocy. Pomimo oświadczenia o wysokości ponoszonych kosztów koniecznego utrzymania pięcioosobowej rodziny zarówno w formularzu, jak i w uzupełnieniu wniosku nie można ustalić ich konkretnej i ostatecznej wysokości - raz media stanowią wydatek (...) zł, w uzupełnieniu (...) zł, przy czym koszt ogrzewania w formularzu wynosi (...) zł w sezonie grzewczym, a w uzupełnieniu (...) zł miesięcznie ((...) zł rocznie). Skarżący nie przedłożyli żadnych faktur, czy rachunków pozwalających na weryfikacje złożonego oświadczenia w tym zakresie. Nadto skarżący podali, że miesięczny dochód z pracy dorywczej wnioskodawcy wynosi od (...) zł do (...) zł, ostatecznie (...) zł. Nadto ponoszone są wydatki na podatek, przedszkole łącznie z dowozem - (...) zł, leczenie i leki skarżącej – (...) zł. Nie przedłożono także żadnych dokumentów źródłowych w tym zakresie. Oświadczenie o pomocy rodziny zwłaszcza w części dotyczącej wyżywienia skarżących i rodziny, a także w wybudowaniu przedmiotowego dwustanowiskowego garażu wydaje się powołane jedynie na potrzeby przedmiotowego wniosku o prawo pomocy. Dodatkowo skarżący podał, że chorował do końca września 2011 r., a w uzupełnieniu wniosku, że stracił pracę w Danii we wrześniu 2010r. z powodu choroby. Nie przedłożył jednakże żadnych zaświadczeń o tym, że chorował przez rok czasu, przy czym nie wskazał, by ponosił koszty leczenia, czy leków. Skarżąca tymczasem podała, że co miesiąc na leczenie kamicy nerkowej wydaje (...) zł. W tym miejscu należy wskazać, że skarżący w okresie od 01 kwietnia 2011 r. do 10 października 2011 r. nie odebrał osobiście żadnej z 7 przesyłek adresowanych do niego w toku postępowania administracyjnego prowadzonego w przedmiotowej sprawie (k. 10, 17, 20, 22 akt adm. I instancji; k. 16, 21, 25 akt adm. II instancji). Równocześnie referendarz wskazał, iż z akt administracyjnych wynika, że w dniu 01 sierpnia 2011 r. skarżący zgłosili zawiadomienie o zakończeniu budowy i przystąpieniu do użytkowania budynku mieszkalnego jednorodzinnego wzniesionego na działce nr (...) w G. o powierzchni zabudowy 106 m² (k. 12 akt adm. II instancji). Na dzień 15 marca 2011 r. do zakończenia budowy budynku mieszkalnego zostało tylko wykonanie dojść i dojazdów od drogi gminnej, wykonanie tarasu od strony ogrodowej oraz wykonanie struktury na elewacji w całości (k. 2 akt adm. I instancji). Przy czym we wniosku o prawo skarżący podali, że nie posiadają żadnych rachunków bankowych, nie korzystali z pożyczek i kredytów. Skarżący zarejestrował się jako bezrobotny w połowie listopada 2011 r. Okoliczności powyższe, a w szczególności brak wiarygodnego materiału dowodowego, który uzasadniałby stanowisko, że skarżący nie są w stanie ponieść chociaż części kosztów sądowych, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania swojej rodziny skutkował oddaleniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienie wnieśli A. K. i B. K. reprezentowani przez radcę prawnego M. W. Zdaniem skarżących spełniają oni przesłanki uzasadniające przyznanie im wnioskowanego prawa pomocy. W szczególności niskie dochody, jakie oni osiągają nie pozwalają na poniesienie kosztów sądowych. W opinii skarżących pomimo przedstawienie dokumentów potwierdzających ich stan majątkowy referendarz nie uznał ich za wiarygodne wskazując dodatkowo, iż skarżący uzyskiwał w miesiącach letnich dochody, które dodatkowo ukrywał. Za niesłuszne uznano twierdzenia, jakoby okolicznością potwierdzającą powyższą tezę był brak osobistej odbioru korespondencji kierowanej do A. K. W sprzeciwie wskazano, że referendarz dokonał arbitralnej i niepełnej oceny zgromadzonego materiałowo dowodowego oraz wyjaśniono, że wyższe dochody, w wysokości (...) zł, zostały uzyskane dopiero w grudniu. Podano również, że A. K. doznał we wrześniu 2010 r. kontuzji kolana, uniemożliwiającej mu wykonywanie dotychczasowej pracy. Dopiero w październiku 2011 r. skarżący był gotów do podjęcia pracy, jednakże z uwagi na trudną sytuację na rynku pracy w dniu 14 listopada 2011 r. został on zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Skarżąca B. K. zajmuje się natomiast prowadzeniem domu, a jej zły stan zdrowia wymagający hospitalizacji, spowodował, że obowiązki domowe musiał przejąć skarżący. Obecnie jedyny dochód rodziny stanowią drobne zlecenia od pobliskich rolników. Skarżący wyjaśnili również, że podane w październiku 2011 r. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym odpowiadało rzeczywistym wydatkom ponoszonym w momencie sporządzenia oświadczenia. Z uwagi na złą sytuacją majątkową skarżący zostali zmuszenie do wprowadzenia oszczędności, stąd obecnie ich miesięczne wydatki wynoszą: (...) – (...) zł za prąd, (...) – (...) zł za gaz, (...) zł za telefon, (...) – (...) zł za wodę, (...) zł za leki, (...) zł za wyżywienie dziecka w przedszkolu. Od listopada 2011 r. skarżący ogrzewali dom głównie za pomocą drewna otrzymywanego od rodziny, natomiast obecnie, z uwagi na niskie temperatury, niezbędne stał się zakup opału w kwocie (...) zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący ponoszą zmienny koszt dojazdu dziecka do przedszkola w wysokości od (...) do (...) zł. W sprzeciwie podtrzymano również oświadczenie, iż skarżący korzystają z doraźnej pomocy rodziny oraz wskazano, iż obowiązkiem sądu jest przyznanie prawa pomocy w sytuacji, w której zestawienie majątku wnioskodawcy wskazuje na spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Do wniosku załączono kartę leczenia szpitalnego z jednodniowego pobytu B. K. w NZOZ w kwietniu 2011 r.; jej skierowanie do szpitala datowane na dzień (...) lutego 2012 r.; rachunek za energię elektryczną za miesiąc styczeń 2011 r. w wysokości (...) zł; rachunek za wodę za miesiąc kwiecień 2011 r. w wysokości (...) oraz za wrzesień 2011 r. w wysokości (...) zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowienie, przeciwko któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza sądowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt. 2 powołanej powyżej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wskazuje bogate orzecznictwo sądów administracyjnych to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z 23 września 2011 r., sygn. akt II OZ 839/11, LEX 966294). W konsekwencji wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia bowiem sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Jak wskazuje analiza akt sprawy, w szczególności oświadczenia skarżących i dołączonych przez nich dokumentów za nieznajdujące podstaw uznać należało przyznanie im wnioskowanego środka ochrony. Skarżący mimo ciążącego na nich obowiązku nie wyjaśnili rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Wbrew stanowisku skarżących, wyrażonym w złożonym sprzeciwie zostali zobowiązani przez referendarza do dostarczenia dokumentów obrazujących miesięczne wydatki rodziny. Takich dokumentów mimo wezwania z dnia (...).12.2011 r. nie dostarczyli do chwili wydania postanowienia odmownego. Dokumenty dołączone do sprzeciwu z uwagi na ich wybiórczość nie obrazują rzeczywistej wielkości wydatków. Do sprzeciwu dołączono tylko jedną fakturę za energię elektryczną i to za okres sprzed jednego roku, licząc od daty zażalenia. Dołączono jeden dowód wpłaty na rzecz "A" SA na kwotę (...) zł. z dnia 3 lutego 2012 r. Z dokumentu tego nie wynika jakiego okresu dotyczy wpłata. Nie sposób więc zweryfikować twierdzeń strony co do miesięcznych kosztów za energię wynoszących kwotę (...) do (...) zł. Nie dostarczono żadnej faktury za gaz, dowodów wpłaty opłat za dowóz dzieci do szkoły, przedszkola, za wyżywienie dzieci w tych placówkach. Nie dostarczono żadnych dowodów, iż comiesięczne wydatki na leki skarżącej wynoszą kwotę około 60 zł. Dokument skierowania do szpitala nie obrazuje tych kosztów. Dodatkowo podkreślić należy, iż skarżący nie wyjaśnili źródła pochodzenia funduszy na zakup opału w okresie stycznia i lutego 2012 r. Wydatki na ten cel określono w sprzeciwie na kwotę (...) zł. Suma ta przekracza zaś łącznie z innymi wydatkami uzyskiwane z prac dorywczych miesięczne dochody skarżącego (wg oświadczenia (...)-(...) zł.). W oświadczeniach skarżących brak jakichkolwiek danych co do wysokości wydatków na żywność, środki higieny, wyposażenie dzieci do szkoły, w tym koszty zeszytów, podręczników. Nieznane jest również źródło finansowania tych wydatków. Stąd też Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ A. Łaskarzewska