II SA/Po 1191/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2015 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., Nr [...] Prezydent Miasta K., działając na podstawie art. 2 pkt 3, 8, 10, 11, art. 9-12, art. 25, art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej w skrócie: "u.p.o.u.a.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: "K.p.a.") orzekł zwrot należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r., wypłaconych na podstawie decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] A. C. na dziecko: O. K. ur. [...], w wysokości [...] zł plus ustawowe odsetki naliczone od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji podniósł, że na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 1a u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny – A. K. – jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. A. K. nie zgodził się z powyższą decyzją i zażądał jej uchylenia. W uzasadnieniu odwołania A. K. wskazał, że jego syn – O. K. – od września 2011 r. znajduje się w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym [...]. Matka O., nigdy nie była zobowiązana do ponoszenia jakichkolwiek kosztów za jego pobyt w tej placówce. Na dowód powyższych twierdzeń odwołujący załączył wywiad zawodowego kuratora rodzinnego przeprowadzony w dniu [...] września 2013 r. w ośrodku, w którym syn przebywa. W wywiadzie tym rodzinny kurator sądowy stwierdził, że małoletni O. K. pozostaje wychowankiem Młodzieżowego Ośrodka Socjoterapii we W. od 2010 r. skierowany do placówki przez Sąd w K. W związku z powyższym odwołujący stwierdził, że w niniejszej sprawie możemy mieć do czynienia z wyłudzeniem środków publicznych przez matkę O. i próbą wyłudzenie pieniędzy od odwołującego przez Prezydenta Miasta K. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji wydał trafne rozstrzygnięcie, albowiem ponad wszelką wątpliwość co do okresu świadczeniowego 2012/2013 wydana została decyzja ostateczna, na podstawie której dokonano opiekunowi prawnemu dziecka tj. A. C. wypłaty świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej tj. O. K. Ponadto nie ulega wątpliwości, że A. K. jest osobą zobowiązaną do alimentacji, co wynika z wyroku Sądu Rejonowego III Wydziału Rodzinnego z dnia 14 grudnia 1999 r., sygn. akt III RC 1196/99. Zdaniem Kolegium, wniesione przez A. K. odwołanie z powyższych względów nie skutkuje wzruszeniem zaskarżonej decyzji. Organ pierwszej instancji wydał bowiem trafne rozstrzygnięcie znajdujące oparcie w obowiązującym stanie prawnym jak i faktycznym. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że przed Kolegium w dniu [...] lipca 2014 r. przeprowadzona została rozprawa z udziałem odwołującego, który jak w uzupełnieniu odwołania z dnia [...] marca 2014 r. wniósł o uchylenie wszystkich decyzji przyznających świadczenia w okresach, kiedy syn przebywał w ośrodku wychowawczym. Tymczasem zawiadomieniem z dnia [...] marca 2014 r. organ pierwszej instancji poinformował A. K., iż z uwagi na przebywanie O. K. w schronisku dla nieletnich uchylone zostały decyzje z dnia [...] października 2010 r. i z dnia [...] września 2011 r. i jednocześnie orzeczono o braku prawa do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego za okresy od 12 listopada 2010 r. do 23 stycznia 2011 r. oraz od 1 października 2011 r. do 5 grudnia 2011 r. Odwołujący do powyższych okoliczności nie odniósł się w żaden sposób, w szczególności nie wskazał, co do których decyzji oraz, co do jakich konkretnie okresów domaga się uchylenia decyzji przyznających prawo do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego z uwagi na przebywanie syna w placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Nadto Kolegium podkreśliło, że wszelkie decyzje znajdujące się w aktach sprawy, poza decyzją zaskarżoną do tut. Kolegium, są prawomocne i nie przysługują od nich środki odwoławcze w toku instancji. A. K. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisów o postępowaniu administracyjnym, cywilnym i karnym i na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Ponadto skarżący wskazał ponownie, że jego syn przebywał nieprzerwanie w ośrodkach zapewniających całodobowe utrzymanie co najmniej od września 2011 r., a zatem decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem prawa. O. K. przebywa bowiem w placówce, w której pobyt uniemożliwia wypłacenie na jego rzecz środków z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na powyższą skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2014 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lutego 2014 r. nakazującą A. K. zwrot należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r., wypłaconych A. C. na rzecz O. K. Istotą poddanego kontroli Sądu sporu pomiędzy skarżącym a organami wydającymi rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie była kwestia ustalenia, czy przebywanie syna skarżącego w placówce opiekuńczej powinno zostać przez organy uwzględnione jako okoliczność mająca wpływ na możliwość nakazania skarżącemu zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna, który przebywał w placówce, podczas gdy jego matka pobierała na syna świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Pozostałe okoliczności sprawy pozostają bezsporne. W bezspornie ustalonym stanie faktycznym stwierdzono zatem, że A. K. jest ojcem O. K. Z kolei matka O. K. – A. C. – pobierała na syna świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. Świadczenia te zostały matce małoletniego wypłacone na podstawie decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] października 2012 r. Nr [...]. Co istotne, w sprawie bezsporne jest także ustalenie, że od 2010 r. syn skarżącego (uprawniony do alimentów) pozostaje wychowankiem Młodzieżowego Ośrodka Socjoterapii we W. (por. k. 12 akt admin.). Powyższej okoliczności nie neguje także Kolegium, które w zaskarżonej decyzji, a także w odpowiedzi na skargę, ubocznie wskazuje na kwestię przebywania syna skarżącego w placówce wychowawczej. Oceniając wydaną w niniejszym postępowaniu decyzję Kolegium utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji, Sąd doszedł do przekonania, że została ona podjęta z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Niezbędnym zatem stało się wyeliminowanie ww. rozstrzygnięcia organu odwoławczego z obrotu prawnego. Na wstępie należy zauważyć, że zasady i tryb przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego określa ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), która w preambule stanowi, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny. Konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 3 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 422/14 – orzeczenie publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Przypomnieć należy, że istotę sporu pomiędzy skarżącym i organem stanowi to, czy w okolicznościach niniejszej sprawy, w związku z umieszczeniem syna skarżącego (uprawnionego do alimentów), w Młodzieżowym Ośrodku Socjoterapii we W., organ jest uprawniony do nakazania A. K. zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna za okres, kiedy młodociany przebywał w placówce wychowawczej. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie zachodzi wyłączenie możliwości wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego określone przez ustawodawcę w art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. Powyższy przepis stanowi, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. Przepis ten ma charakter bezwzględny, co oznacza, że w razie stwierdzenia przez organ, że zachodzi którakolwiek z wymienionych w nim okoliczności (umieszczenie w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej), świadczenie takie nie może być osobie uprawnionej przyznane. W art. 2 pkt 6 u.p.o.u.a. ustawodawca zdefiniował pojęcie "instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie" – oznacza to dom pomocy społecznej, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, a także szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatne pełne utrzymanie. Kluczowe dla treści powołanych przepisów jest zatem ustalenie czy konkretna placówka, w tym wypadku młodzieżowy ośrodek socjoterapii, jest placówką zapewniającą całodobowe utrzymanie – nieodpłatne i pełne. Oczywiście istotny będzie rodzaj, charakter danej placówki, istota jej celów, jak również zakres oferowanych świadczeń niezbędnych dla utrzymania. Skarżący już w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji podniósł konkretne zarzuty. Wskazał, że O. K. od września 2011 r. znajduje się w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym [...]. Podniósł ponadto, że matka O., nigdy nie była zobowiązana do ponoszenia jakichkolwiek kosztów za jego za pobyt w tej placówce. Na dowód powyższych twierdzeń odwołujący załączył wywiad zawodowego kuratora rodzinnego przeprowadzony w dniu [...] września 2013 r. w ośrodku, w którym syn przebywa. W wywiadzie tym rodzinny kurator sądowy stwierdził, że małoletni O. K. pozostaje wychowankiem Młodzieżowego Ośrodka Socjoterapii we W. od 2010 r. skierowany do placówki przez Sąd w K. Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do wniosku, że organ odwoławczy wbrew obowiązującym przepisom prawa – art. 7, art. 77 § 1 , art. 80 K.p.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) oraz zasadzie dwuinstancyjności postępowania nie dokonał własnego ustalenia stanu faktycznego. W szczególności Kolegium nie przeprowadziło uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, nie zwróciło się do Ośrodka Szkolno-Wychowawczego [...] dla zweryfikowania twierdzeń A. K. W tym zakresie należy zauważyć, że organ odwoławczy całkowicie zignorował zarzuty odwołania. Wskazać należy, że znajdujący się w aktach sprawy wywiad zawodowego kuratora rodzinnego przeprowadzony w dniu [...] września 2013 r. potwierdza, że małoletni O. K. pozostaje wychowankiem Młodzieżowego Ośrodka Socjoterapii we W. od 2010 r. Organ odwoławczy nie podjął jednak żadnych czynności aby te istotne – w kontekście treści stosowanych przepisów – okoliczności wyjaśnić. W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie jest kompletny, a stan faktyczny sprawy nie został ustalony w stopniu koniecznym dla rozstrzygnięcia sprawy. Jak podniesiono powyżej, organ odwoławczy całkowicie zignorował zarzuty odwołania. Kolegium nie podjęło żadnych czynności, aby ustalić okoliczności, które mają kluczowe znaczenia dla rozstrzygnięcia, które zmierza do zobowiązania skarżącego do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nadto Sąd wskazuje, że nie jest na obecnym etapie postępowania możliwe jednoznaczne dokonanie oceny, czy Ośrodek Szkolno-Wychowawczy [...], w którym został umieszczony syn skarżącego (uprawniony do alimentów) jest placówką zapewniającą O. K. całodobowe utrzymanie, w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów (art. 10 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 2 pkt 6 u.p.o.u.a.). Kwestia ta nie została przesądzona w niniejszym wyroku. Ustalenie te leżą bowiem po stronie organu. Skarga okazała się zasadną, bowiem zarzucane i stwierdzone naruszenie przepisów postępowania, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkować musi wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. Zgodnie z art. 152 P.p.s.a., Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.